Vrijdag 09/12/2022

reportage

Blanke Vlamingen laten zich door Molenbeek gidsen: "Een hellegat? Het is hier best netjes"

Gids Erik Nobels neemt zijn groep op sleeptouw doorheen 'de jihadhoofdstad van Europa.' Beeld Aurélie Geurts
Gids Erik Nobels neemt zijn groep op sleeptouw doorheen 'de jihadhoofdstad van Europa.'Beeld Aurélie Geurts

Molenbeek heeft een bewogen jaar achter de rug. Een jaar van aanslagen, klopjachten en politieke 'opkuisacties'. Daardoor is de Brusselse gemeente vreemd genoeg ook een toeristische trekpleister geworden. Op pad met gids en dagjesmensen. "Het leven is hier niet abnormaal."

Leen Vervaeke

Tussen de winkelstandjes met gebreide mutsen voor 2 euro, de gesluierde mama's met jengelend kroost en de "yalla yalla" roepende marktkramers rijst een slanke, betonnen toren op. Een minaret, denk je, hier in het hart van Molenbeek. Maar nee: "Dit is de Sint-Jan-de-Doperkerk", zegt gids Erik Nobels. "Een katholieke kerk, en die zit hier 's zondags voller dan in de gemiddelde gemeente in Vlaanderen."

Zijn toehoorders, vijftien Vlamingen die hier uit de toon vallen met hun witte vel en keurige regenjassen, kijken hem ongelovig aan. Hoe raakt een kerk in Molenbeek vol? "Echt waar", zegt Nobels, met grijze haardos en pretoogjes die een jonge ziel verraden. "Wij denken dat migranten allemaal moslim zijn, maar veel Afrikanen en Filipijnen zijn katholiek."

De gids weet trouwens uit eigen ervaring: moslim of katholiek, dat doet er in Molenbeek minder toe dan je denkt. "Bij de Marokkaanse bakker om de hoek hangen allemaal spreuken uit de Koran, maar na Nieuwjaar vind je daar ook Driekoningentaart. De mensen denken hier niet zo in vakjes. Als je moet vechten om te overleven, dan maak je van alle hout pijlen. Leven en laten leven: dat is hier de slogan."

Sint-Jans-Molenbeek zeult een reputatie mee. De aanslagen in Parijs, de klopjacht op de ontsnapte Parijs-terrorist Salah Abdeslam, de dubbele aanslag in Brussel: telkens was er een rechtstreekse lijn met Molenbeek. Sindsdien staat de Brusselse gemeente bekend als "broedplaats voor terroristen", een "hellegat" en "jihadhoofdstad van Europa".

Vreemd genoeg neemt sindsdien ook het aantal toeristen in Sint-Jans-Molenbeek toe: steeds meer mensen willen die "jihadhoofdstad" met eigen ogen zien. Brukselbinnenstebuiten, een stichting die in heel Brussel 'kritisch-creatieve stadstours' organiseert en onder meer 'het andere Molenbeek' aanbiedt, kreeg in de eerste acht maanden van 2015 vijf aanvragen voor de rondleiding in Molenbeek. In dezelfde periode dit jaar waren dat er al vijftig.

Dat in Molenbeek een kerk staat die op zondag aardig vol zit, wekt veel verbazing. Beeld Tim Dirven
Dat in Molenbeek een kerk staat die op zondag aardig vol zit, wekt veel verbazing.Beeld Tim Dirven

Vandaag zijn de deelnemers aan de Molenbeekse tour vijftien gemoedelijke babyboomers, lid van een club voor sociaal-culturele vorming, afkomstig van de kust. Ze krijgen geen sensationele tocht langs de safehouses van maandenlang voortvluchtige terreurverdachten, of langs de moskeeën waar de daders van Parijs of Brussel radicaliseerden. Terwijl Brukselbinnenstebuiten in zijn meeste stadstours een uitgesproken kritische blik op de stad biedt, is de toon in Molenbeek juist opbouwend.

"Bij Molenbeek gaan we ervan uit dat de mensen de kritiek al kennen, en geven we een tegenwicht", zegt medewerker Bert De Bisschop. "We steken niet onder stoelen of banken dat er problemen zijn: de werkloosheid is enorm, de huisvesting soms verschrikkelijk en de toestand van het onderwijs om te huilen. Maar er zijn ook lichtpuntjes: de laatste tien jaar gebeuren er echt knappe dingen."

Identiteitscrisis

Tijdens zijn rondleiding neemt gids Erik Nobels de groep mee naar een cultureel centrum, een jeugdherberg, een buurttuin met wekelijkse biomarkt en een atelier waar buurtbewoners lessen houtbewerking of computercursussen krijgen. Hij toont een rij huizen die door jongeren uit de buurt zijn geverfd en een speeltuin waar kinderen de muur hebben beschilderd. "Slim", zegt Nobels. "Dan zegt Mohammed aan zijn vrienden: hier geen graffiti spuiten, want mijn zusje heeft meegedaan."

Hij vertelt ook over de problemen in Molenbeek - armoede, criminaliteit, radicalisering - maar probeert die in een ander daglicht te plaatsen. Hij wijst naar oorzaken: de gefnuikte terugkeerplannen van de gastarbeiders, de identiteitscrisis van hun kinderen, de economische crisis en de verloedering van de Molenbeekse stadsinfrastructuur, die jarenlang voor de sloop was voorbestemd en daardoor werd verwaarloosd.

Als een echte Brusselse ket doorspekt Nobels zijn betoog met dwarse opmerkingen, waarvan je nooit helemaal zeker bent of hij ze meent. Hij spot met de "witte getto's", de dure lofts aan de opgewaardeerde centrumzijde van Molenbeek, vindt een beetje wetteloosheid "wel plezant" en noemt criminaliteit een teken van integratie. "We hebben die Marokkaanse puberjongens verteld dat ze de waarden van hun ouders moesten afzweren: jongens en meisjes zijn hier volkomen gelijk", zegt hij. "Dan moet je niet versteld staan als ze ook niet meer naar hun ouders luisteren wanneer die zeggen dat ze niet mogen stelen."

Zijn vijftien toehoorders, bijna allemaal afkomstig uit een homogeen blank milieu en bijna allemaal voor het eerst in Molenbeek, kijken af en toe verbaasd op: wat zegt die gids toch allemaal? Wie zich inschrijft voor een rondleiding in Molenbeek, staat heus wel open voor andere culturen, maar hier wordt hun wereldbeeld volkomen op zijn kop gezet.

Nobels mag graag provoceren, maar dit meent hij serieus: dat negen op de tien Syrië-strijders van Marokkaanse afkomst zijn, komt doordat Marokkanen net als Vlamingen zijn. "Ze hebben geen sterke nationale identiteit. Marokkanen assimileren geweldig goed, ze willen echt een deel van ons zijn. Maar als ze merken dat dat niet lukt, raken ze gefrustreerd en plooien ze terug op de islam."

null Beeld Tim Dirven
Beeld Tim Dirven

Verbetering is in zicht, zegt Nobels, hij merkt het tijdens zijn rondleidingen. Als hij een paar jaar geleden met een groep "pigmentarme" toeristen door Molenbeek liep, kwamen Marokkaanse pubers vaak vervelend doen. Vandaag wordt de groep Vlamingen vooral toegelachen. "De inwoners weten ook in welke gebouwen terreurverdachten hebben gewoond, en dat wij niet voor die gebouwen staan", zegt Nobels. "Zij zien dat wij het goed met Molenbeek menen."

Ook de deelnemers zijn positief verrast door de vriendelijke ontvangst. "Ik had het angstaanjagender verwacht, vijandiger", zegt Fernand Vanhee, een gepensioneerde leerkracht. Hij aarzelde om zich voor de rondleiding in te schrijven en hij zou hier nooit in zijn eentje zijn gekomen. "Je hoort dat de politie hier niet in alle wijken durft te komen. Ik dacht: neem ik nu geen onnodige risico's? Maar er hangt hier zeker geen vijandige sfeer."

"Als je naar het nieuws kijkt, denk je dat het hier verschrikkelijk is", zegt Agnès, die uit een dorpje met zestig inwoners komt. Ze zou hier niet willen wonen, tussen de Marokkaanse theehuizen en kledingwinkels vol hoofddoeken, maar een hellegat vindt ze het zeker niet. "Het is hier best netjes, en de mensen zijn toegankelijker dan ik had gedacht. De gids is misschien wat te positief, maar het nieuws is te negatief. Het leven is hier niet abnormaal."

Lees ook het opiniestuk van De Volkskrant-commentator Sheila Sitalsing: "Je kunt lachen om toeristen die alleen onder begeleiding Molenbeek in durven, maar ze zijn ook te prijzen."

geen onnodige risico’s?

Maar er hangt hier zeker

geen vijandige sfeer’

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234