Vrijdag 16/04/2021

Black Friday

Black Friday: waarom breekt vandaag de hel los in Amerikaanse winkels?

null Beeld AP
Beeld AP

Vandaag is het Black Friday. Zwarte Vrijdag. In de VS, en steeds meer ook in het Verenigd Koninkrijk, breekt de dag na Thanksgiving traditioneel de koopjesgekte los in winkels overal te lande. Die 'gekte' mag u letterlijk nemen: drommen koopjesjagers vertrappelen elkaar om de beste kortingen in handen te krijgen, soms zelfs met fatale gevolgen. Waar komt die waanzin vandaan? Een masterclass in massahysterie.

Er was een tijd dat Black Friday in de VS nog gewoon Friday heette. Gewoon, de vrije dag na Thanksgiving Day. Het begin van de eindejaarskoopjes, dat wel, en een van de drukste koopjesdagen van het jaar. In de jaren 50 en 60 begonnen de uitzonderlijke kortingen zo veel volk naar de stadscentra te lokken, dat de politie van Philadelphia van een "zwarte dag" begon te spreken. Het verkeer zat muurvast, de winkels werden overrompeld en steeds vaker kwam daar geweld aan te pas.

Sindsdien is de laatste vrijdag van november in de VS vaste prik het jaarlijkse bacchanaal van de consumptiemaatschappij. Volgens cijfers van The National Retail Federation kregen Amerikaanse winkels vorig jaar 249 miljoen shoppers over de vloer, verspreid over het hele Thanksgiving-weekend. Op Black Friday alleen waren dat er tussen 80 en 90 miljoen. Gemiddeld gaven de koopjesjagers ruim 400 dollar per persoon uit.

(Lees verder onder de grafiek.)

Ook onlineshoppen is op Black Friday uitgegroeid tot een nationale hype. Grote retailers als Wal-Mart, Target en Staples lanceren tot een maand op voorhand reclamecampagnes om hun scherpste aanbiedingen aan te prijzen. Op het internet verloopt Black Friday rustiger en veiliger, maar daarom niet probleemloos: veel websites kunnen, net als de fysieke winkels, de massale opkomst niet slikken en hebben de grootste moeite om in de ether te blijven.

Doordat veel Amerikanen de winkelchaos van Black Friday liever vermijden, en hun koopjes liever na het weekend uit hun luie zetel scoren, is er sinds 2005 zelfs sprake van een nieuw fenomeen: Cyber Monday. Vorig jaar steeg het aantal online-aankopen op de maandag na Thanksgiving met ruim 20 procent tegenover 2012. De Amerikanen lieten op die ene dag een totaal van 2,29 miljard dollar achter op het internet.

De onlineshop van John Lewis verontschuldigt zich voor hun gecrashte website. Beeld John Lewis
De onlineshop van John Lewis verontschuldigt zich voor hun gecrashte website.Beeld John Lewis

"Pamplona voor slecht geklede mensen"

Voornamelijk onder invloed van de retailers is de naam van Black Friday de laatste decennia gezuiverd. De zwarte kleur van de dag zou niet meer duiden op de complete chaos (of zelfs een vermeende historische verwijzing naar de slavenhandel), maar wel naar de positieve boost voor de economie: Black Friday is voor vele winkels de laatste kans om het jaar niet in de rode maar in de zwarte cijfers af te sluiten.

Alle imagopoetsbeurten ten spijt blijft de koopjesdag voor buitenstaanders een wat bevreemdende karikatuur van de Amerikaanse 'way of life'. Zelfs binnen de VS heeft Black Friday een zekere reputatie vooral een feestdag te zijn voor een bepaalde (lagere) sociale klasse, waar veel mensen met een meewarige blik op neerkijken. Een Amerikaanse Twitteraar omschreef Black Friday als "Pamplona for badly dressed people", een verwijzing naar de jaarlijkse stierenrennen in Spanje, maar dan voor slecht geklede mensen.

Niettemin deint de Black Friday-gekte recent meer en meer uit naar het buitenland. In buurland Canada, maar bijvoorbeeld ook in India wordt het Amerikaanse concept gretig - en met groeiend succes - door de grote retailers geïmiteerd.

Onder invloed van onlinewinkels als Amazon, Littlewoods maar ook Apple maakte de traditie ook in het Verenigd Koninkrijk haar intrede, met gelijkaardige chaotische gevolgen. Vooral supermarktketen ASDA springt gretig op de kar van het Amerikaanse moederbedrijf Wal-Mart, andere retailers blijven dan weer sceptisch bij de geïmporteerde traditie.

Het is smeken om een LED-tv vandaag, in een ASDA-filiaal in Londen. Beeld REUTERS
Het is smeken om een LED-tv vandaag, in een ASDA-filiaal in Londen.Beeld REUTERS

Gaat het soms echt mis?

En of. De drang om de scherpst afgeprijsde televisie, stofzuiger, of eigenlijk gewoon maar íets in handen te krijgen, is bij veel mensen zo sterk dat er regelmatig op de vuist wordt gegaan. Sommige koopjesjagers hebben messen op zak. Bovendien is ook de politie vanaf donderdagavond zenuwachtig genoeg om pepperspray, tasers en zelfs vuurwapens in de aanslag te houden.

Vorig jaar nog werden winkels in Chicago op de avond van Thanksgiving al zo hevig bestormd, dat een vermeende winkeldief door een politieagent neergeschoten werd, nadat hij eerst een andere agent tussen het portier van zijn auto over de parking had meegesleept. In Las Vegas kreeg een andere man een kogel in het been na een gevecht om een breedbeeld-tv.

In 2012 werden in Florida twee Wal-Mart-klanten afgevoerd naar het ziekenhuis na een vuurgevecht om de laatst overgebleven parkeerplaats.

De grootste slagvelden zijn traditioneel te vinden in de beroemde en beruchte hypermarktketen Wal-Mart. Daar zijn de koopjes elk jaar zo aantrekkelijk, dat de hashtag #Walmartfights vanaf Thanksgiving-avond de laatste jaren steevast een trending topic is op Twitter.

Het grootste Black Friday-drama tot op heden vond plaats in 2008, toen de jaarlijkse stormloop bij Wal-Mart een dodelijk slachtoffer maakte. Jdimytai Damour, een tijdelijke medewerker van een winkelfiliaal in Long Island, overleed aan verstikking nadat hij bij de opening van de deuren onder de binnenstromende menigte vertrappeld raakte.

Onderstaand filmpje geeft alvast een impressie van hoe het er op zo'n zwarte vrijdag in de doorsnee Wal-Mart aan toegaat. De strafste foto's vindt u hier.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234