Zondag 26/01/2020

Trump in Polen

Blaast Trump met bezoek de delicate relatie tussen Polen en de EU op?

Een welkomstposten op het Krasinskiplein in Warschau. Beeld EPA

Van Angela Merkel, vanaf morgen gastvrouw op de G20 in Hamburg, wordt verwacht dat zij de rol van leider van de westerse wereld op zich neemt. President Trump, die zijn Europese reis in het dwarse Polen begint, heeft nauwelijks interesse in die rol.

Het is niet Groot-Brittannië, niet Duitsland en ook niet Frankrijk dat Donald Trump vandaag aandoet voor zijn eerste formele bezoek aan een lidstaat van de Europese Unie. Het is Polen, een land dat vaak tot de 'kleintjes' wordt gerekend. Met het bezoek van Trump kan het nu snoevend tegen de andere EU-landen zeggen: kijk eens, wij worden gezien, wij doen ertoe.

De vriendschap tussen de Verenigde Staten en Polen gaat al decennia terug, en met zijn bezoek aan Warschau lijkt Trump er een zielsverwantschap van te willen maken. Hij kiest voor Polen omdat het dezelfde route bewandelt op thema's als migratie (liever niet), globalisering (oneerlijk), klimaatverandering (geen prioriteit) en nationale soevereiniteit (cruciaal). Trump heeft zijn travel ban voor moslimlanden, Polen zijn ruzie met de Europese Commissie over de herverdeling van vluchtelingen. Trump gaat los op media en rechters, Polen brengt ze waar mogelijk onder controle van de regering.

Speech van formaat

Donderdagmiddag houdt Trump een toespraak in de historische binnenstad van Warschau, op een plein gewijd aan de heroïsche, zij het mislukte, opstand in 1944 tegen de nazi-overheersing. Het moet, aldus zijn adviseurs, een speech van formaat worden waarin hij (eindelijk) zijn visie op de trans-Atlantische betrekkingen uiteen gaat zetten.

Ongetwijfeld zal Trump onderstrepen dat Polen een van de slechts vijf NAVO-leden is die de afgesproken 2-procentnorm haalt met zijn defensie-uitgaven, en het land bedanken voor zijn troepeninzet in Irak en Afghanistan. Normaal gesproken zou iedere Amerikaanse president daar een veiligheidsgarantie op laten volgen: "We have your back." Maar Trump is over artikel 5 van het Navo-handvest (een aanval op één is een aanval op allen) tot nu toe bijzonder vaag geweest. Pas één keer heeft hij zich daar publiekelijk aan gecommitteerd, bijna stilletjes. Gezien de dreiging aan de Europese oostgrens zit dat Warschau niet lekker.

Trump zal de Poolse regering ook prijzen voor de eigengereide koers die het land vaart, isolationistisch en zonder zich iets te trekken van waarschuwingen en strafprocedures van de Europese Commissie. Sinds de gewonnen verkiezingen van PiS loopt er een dispuut over de ondermijning van de Poolse rechtsstaat. Volgens Trumps veiligheidsadviseur H.R. McMaster gaat hij andere landen oproepen 'inspiratie' te putten uit het Poolse voorbeeld. Een schrikbeeld voor Brussel.

Met welke woorden Trump Polen omarmt is cruciaal: blijft het bij een gebaar van solidariteit, of probeert hij via Polen een wig te drijven in de Europese samenwerking? Merkel en Macron vrezen dat laatste, en zullen hopen op het eerste. "Hij dreigt de zeer delicate situatie in Polen en Oost-Europa op te blazen", zei Gianni Pitella, voorzitter van de Europese socialistische fractie.

Donald Trump en zijn vrouw Melania stappen van het vliegtuig in Polen. Beeld AFP

Pariastatus

Het is ook een ontmoeting tussen ongelijke partners. Polen heeft de VS nodig, andersom is dat veel minder. Trump heeft geen strategische agenda voor Centraal- en Oost-Europa, zegt analist Piotr Buras, verbonden aan de European Council on Foreign Relations. "Het gaat hem niet om strategie. Hij wil vooral toegejuicht worden door grote menigtes, en op de foto met belangrijke leiders."

Voor zijn toespraak houdt Trump gesprekken met de Poolse president Andrzej Duda en met leiders uit de regio. Opvallende afwezige in Trumps schema is Jaroslaw Kaczynski, de grijze voorzitter van regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Kaczynski bestuurt Polen vanuit de coulissen van de macht, maar draagt naar de letter van de wet geen regeringsverantwoordelijkheid. Protocollair ligt een eventueel onderhoud daarom ontzettend ingewikkeld. Een bron dicht bij Kaczynski: "Hij heeft niet om een gesprek gevraagd."

Zowel Kaczynski als Trump zijn internationaal hard op weg naar een soort pariastatus. Het zijn twee leiders die zich vandaag, zo niet lijfelijk dan toch in gedachten, stevig aan elkaar zullen vasthouden om hun eigen kiezers te tonen dat ze niet alleen staan. PiS-aanhangers vergelijken het bezoek al dolenthousiast met dat van John F. Kennedy aan Berlijn ('Ich bin ein Berliner') in 1963. Toch is de regeringspartij nerveus over de opkomst: PiS heeft zijn 298 parlementsleden gevraagd ieder vijftig mensen uit te nodigen, die op kosten van de regering de bus kunnen nemen naar Warschau.

Jaroslaw Kaczynski, voorzitter van regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). Beeld REUTERS

Tijdens zijn campagne beloofde Trump de visumplicht voor Polen die naar de VS willen reizen, op te heffen. Voor verreweg de meeste Europese landen is die al opgeheven. Voor Warschau nog niet, omdat (te) veel Polen in het verleden langer in de VS bleven dan hun visum toestond - een belangrijke hindernis. Of Trump zijn belofte kan inlossen, blijft dus de vraag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234