Woensdag 30/11/2022

Bizarre schilderijen van een droeve clown

Nee, Willette was niet de grootste cartoonist van zijn generatie. Met concurrenten als Toulouse-Lautrec of Steinlen in de buurt haalde hij net de subtop. Toch is zijn carrièreoverzicht in het Naamse Ropsmuseum verfrissend.

In wat we vandaag vertederd de belle époque noemen, was het dringen op het podium van de kunsten. Tussen pakweg 1865 en 1914 woedde een artistiek virus dat later nog zelden op een dergelijke schaal heeft toegeslagen. Golven impressionisten, pointillisten, symbolisten, fauvisten en vroege expressionisten overspoelden de salons. Kranten en tijdschriften werden stilaan volgestouwd met illustraties, en voor karikaturisten als Félicien Rops en Steinlen braken gouden tijden aan.

Ook het straatbeeld ging er anders uitzien. Op de schuttingen rond de bouwwerven van de Europese metropolen verschenen bonte affiches van kunstenaars als Mucha, Chéret, Cappiello, Bonnard of onze eigen Privat-Livemont uit Schaarbeek. De allergrootste - figuurlijk dan - was de ietwat aan lager wal geraakte Franse edelman Henri de Toulouse-Lautrec, die zijn internationale carrière in Brussel was begonnen.

In de schaduw van al dat schoon volk opereerde Adolphe Willette (1857-1926). Vanuit Montmartre bestookte hij de wereld met spotprenten en reclameborden. Op feestjes vermomde hij zich weleens als Pierrot, de figuur naar wie hij ook zijn satirische blad had genoemd.

Anarchistisch

Dat Willette niet alleen door het leven ging als een droeve clown bewijst een aardige tentoonstelling in het museum van die andere chroniqueur van de negentiende eeuw, Félicien Rops. Naast Willettes bekendste karikaturen en wat conventioneel, commercieel maakwerk worden er ook bizarre schilderijen getoond, en archiefdocumenten waaruit blijkt dat de man er een korte maar hevige politieke carrière als rabiaat antisemiet op heeft zitten.

De grens tussen anarchistisch getinte maatschappijkritiek en onbehouwen conservatieve praat blijkt heel dun te zijn. Maar de ideologische strapatsen van de tekenaar zijn niet meer dan een navrante anekdote.

De echt interessante Willette is de schilder van decoratieve panelen voor burgerwoningen en modieuze cafés of cabarets als het Bal Tabarin of Le Chat Noir. Hij excelleert in massascènes en gekke cavalcades met tientallen figuranten, die dreigen uit de lijst te buitelen en op de schoot van de toeschouwer te belanden, net als in Ensors wandvullende schilderij De Intrede van Christus in Brussel in 1889.

Op Willettes visioen van een nachtelijke optocht uit 1884 komen zelfs spandoeken, vlaggen en een fanfare voor, die de boulevard van een grote stad overspoelen. De kans dat Ensor het doek heeft gezien is klein, maar het motief hing zeker in de lucht.

Rops op papier

Het museum heeft nog een andere nieuwigheid in de aanbieding. Meer dan 15 jaar geleden werd een begin gemaakt met de uitgave van de verzamelde correspondentie van 'le beau Fély' - meer dan 4.000 amusante (en schitterend geïllustreerde) brieven vormen een uniek tijdsdocument. In een brief aan de schilder Manet bekende collega Edgar Degas dat hij "graag zou intekenen op duizend exemplaren, als propaganda", mochten Rops' brieven ooit gepubliceerd worden.

Een editie in boekvorm zal er wel niet meer komen, maar in deze digitale tijden wordt het corpus ontsloten op een uitermate gebruiksvriendelijke en netjes drietalige website, met dank aan de Nationale Loterij en de Koninklijke Academie voor Taal- en Letterkunde uit Gent. Een vijfhonderdtal brieven staat alvast klaar - een feest voor de geest is het, en je hoeft er niet voor uit je luie zetel te komen. Al is een reisje naar Namen altijd een aanrader, voor Willette en Rops bijvoorbeeld.

En vanaf 14 maart 2015 palmt Jan Fabre zowat de hele stad in voor een kunstmanifestatie die de hele zomer loopt. Benieuwd wat dat wordt.

De expo loopt tot 11 januari 2015 in het Ropsmuseum, rue Fumal 12, in Namen. Open van dinsdag tot zondag, van 10 tot 18 uur, 3 euro.

www.ropslettres.be
www.ropsfabre.be

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234