Woensdag 29/01/2020

Bisronde voor 'Claus on the Rocks'

In het avondrood van de jaren zeventig stelden twee kroegkornuiten 'Claus on the Rocks' samen: een muziekproject met teksten van Hugo Claus en composities van Steef Verwee. Nu, vier jaar na de dood van Claus, volgt het literair popconcert 'Liefste ellendeling'.

e pennenstreken ogen grillig, de boodschap een beetje wollig. Toch stelt de brief, geplukt uit het archief van Steef Verwee en geschreven eind 1979, het opzet op scherp. "Wat is Claus on the Rocks? Een poëzie-rock totaalprogramma waar poëzie en muziek centraal staan, benadrukt door de handeling, beweging."

Vertaald naar 2012: vanaf morgen trekt Liefste ellendeling - Claus in concert langs de Vlaamse zalen (zie kader, LDW). Met Mira en Jenne Decleir op pianozang, en gitaren, en respect voor de oorspronkelijke tekst, auteur en componist hoog in het vaandel. "Meer dan een jaar heeft de jonge cast aan Liefste ellendeling gewerkt", zegt Verwee. "Alle muzikale composities zijn opnieuw gearrangeerd, want het is de bedoeling om Claus on the Rocks te confronteren met de visie van een jonge generatie. Vandaar ook de nieuwe titel."

Flashback naar eind jaren zestig. Steef Verwee, pas van Oudenaarde naar Gent gelift, wrijft zich diep in de ogen. "Achttien zijn in '68 en dan plots in Gent belanden: dat laat wel een indruk na", lacht hij. Snel vindt Verwee de weg naar Theater Arena, in de Ooievaarstraat. Voorzitter Jacques Veys borstelt er Arrabal en En ook de bloemen werden geboeid op de affiche. Spraakmakende producties. Verwee: "Mijn wereld ging plots helemaal open."

Met muziek omzwachteld

Begin jaren zeventig stapt Verwee op Veys af. "Voor ik het goed en wel besefte, kreeg ik de kans om mijn eigen poetry-rockprogramma te maken", zegt Verwee. "Teksten van Jotie 't Hooft, Frank De Crits, Lou De Mulder of Breyten Breytenbach met rockmuziek omzwachteld."

De poetry-rockavonden van Verwee oogsten lof. Theater Arena vraagt Verwee om een sequel, ditmaal met teksten van Hugo Claus. Die is op dat moment samen met Sylvia Kristel, en maakt furore op podium en papier. "Ik kende Hugo van in de Hotsy Totsy, de jazzclub van zijn broer Guido en natuurlijk ook Motje", zegt Verwee. "Hugo was komen al eens kijken naar mijn poetry-rock, en was ook zot van de teksten van Jotie 't Hooft. Op een avond ben ik in de Hotsy aan zijn tafel gaan zitten en heb ik hem 'Claus On The Rocks' voorgesteld. Ik durfde hem toen nog niet tutoyeren. Ha ja, ik was 28 en hij bijna vijftig."

Tot Verwees verbazing reageert Claus geïnteresseerd. "Van het een kwam het ander", blikt Verwee terug. "En zo mocht ik op een zaterdagochtend entreegewijs bij hem langskomen op het Sint-Annaplein, waar Hugo en Sylvia toen woonden. Eén jaar lang, quasi elke zaterdag, ben ik daar ontvangen. Om 10 uur stipt, ook al waren we de avond voordien blijven plakken aan de toog van de Hotsy Totsy. Ik kreeg tijd tot 11 uur 30, dan begon Hugo te werken."

Claus en Verwee selecteren 150 gedichten uit de bundels Oostakkerse gedichten, De geverfde ruiter, Oog om oog en Een huis dat tussen nacht en morgen staat. Al te hermetische of bekende werken worden geschrapt, tot er dertig overblijven.

"Woorden als henin, Frans voor punthoed, waren mij toen eerlijk gezegd vreemd", zegt Verwee. "Maar aan de gedichten is nooit geprutst. Ik mocht geen woord schrappen en geen s weglaten om het metrum te doen kloppen, net zoals Hugo nooit een re of een do van mij heeft geschrapt. En Hugo heeft er de juiste lijn in gebracht."

Wat die lijn moest zijn, blijkt uit de briefwisseling van Verwee en Claus. "De fille rouge of de lijddraad (sic) van het heheel (sic) is 'theatraal dramatisch'", schrijft Verwee ergens. "Een uitgesproken gevoelswereld van een man tegenover twee vrouwen, en twee vrouwen individueel tegenover de man."

Anderhalf jaar lang, telkens op zaterdagochtend, schaven Claus en Verwee bij. "Elke keer als ik bij Hugo toekwam, moest ik op mijn gitaar laten horen hoe ik de laatste twee nummers had geconcipieerd", zegt Verwee. "Een heel moeilijk karwei, want de muziek mocht de poëzie niet in de verdrukking brengen natuurlijk. Vooral de Franse chansonnier Leo Ferré, maar ook Bruce Springsteen en Pink Ployd waren inspiratief."

Icing on the cake: tien liedjesteksten die Claus eerder voor Liesbeth List had geschreven, maar niet wou uitgeven. "Hij drukte erop: ik ben geen liedjesschrijver", zegt Verwee. "Maar sommige teksten, zoals Onze nacht, mocht ik exclusief op muziek zetten."

Eentje maar, zulle

Een en ander resulteerde eind 1979 in Claus on the Rocks, een 'muziekproductie van één uur en twintig minuten.' Ouverture, negentien composities, zeven bindteksten. "De titel was snel gekozen", lacht Verwee. "Op het einde van elke sessie dronken wij als afscheid telkens een whisk(e)y on the rocks. Eéntje maar, zulle."

Patricia Beysens, Wim Huys en Carmen Jonckheere tekenen voor zang, Achiel Van Malderen voor regie. Een tournee langs zowat alle culturele centra van Vlaanderen en Nederland volgt. Net als een captatie voor de toenmalige BRT 1. "Na de voorstelling van Claus on the Rocks voelde ik helemaal geen behoefte om thuis naar de gedichten van Hugo Claus te grijpen", schrijft een recensent na de première, op 31 december 1979. "Iets wat mij na poëzieprogramma's heel vaak overkomt. Ik vond het wel jammer geen plaat te kunnen draaien, gewoon om na te genieten."

Tekenend. Na Claus on the Rocks verdwijnen ook alle partituren in de kluis. Weinig later brengt Claus Het verdriet van België uit, en Verwee The Erotic Opera - TEO. Met Karel Deruwe naakt op scène, en de stem van Hugo Claus uit de boxen. Een sprong naar Broadway mislukt, Theater Arena gaat op de fles. "Maar in de Hotsy Totsy zijn Hugo en ik elkaar blijven tegenkomen", zegt Verwee. "Zo'n lieve man."

De première vindt morgen plaats in zaal Scala in Gent, verdere voorstellingen volgen in de Vlaamse culturele centra.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234