Donderdag 22/10/2020

InterviewGeert Molenberghs

Biostatisticus Geert Molenberghs: ‘Als we wachten tot ook het dodental stijgt, rest ons nog één weg: lockdown 2.0’

Meer nauwe contacten. Minder mondmaskers buiten. Weer recepties en feesten met geen limiet op het aantal aanwezigen. Weer winkelen met het hele gezin. En kortere quarantaine. Terwijl het dashboard met de cijfers zorgen baart, had de Veiligheidsraad alleen maar versoepelingen in petto. Biostatisticus Geert Molenberghs houdt zijn hart vast: ‘Eén ding is duidelijk: als we nu, met deze cijfers, enkel en alleen de teugels vieren, dan gaat het nog sneller de verkeerde kant uitgaan.’

Professor, de cijfers van de ziekenhuisopnames zijn niet goed en verslechteren dag na dag. Juist nu kondigt de Veiligheidsraad eigenlijk alleen maar versoepelingen aan. Is dit het juiste signaal? En vooral, gaan we ons dit niet heel snel beklagen?

Geert Molenberghs (KU Leuven en Universiteit Hasselt): “Ik ben er in elk geval niet gelukkig mee dat het zo begrepen wordt. Want één ding is duidelijk: als we nu, met deze cijfers, enkel en alleen de teugels vieren, dan gaat het nog sneller de verkeerde kant uitgaan. Daarvoor kennen we de epidemie en dit virus ondertussen lang genoeg. Het zijn niet alleen de cijfers die ons tot voorzichtigheid moeten aanzetten. Een ander zorgelijk signaal is dat de opvolging begint te kraken. De eerste lijn - de huisartsen - slaat alarm, ze zijn overbevraagd. Het testen wordt moeilijker. De mensen die ze moeten analyseren, botsen op hun limieten en daardoor lopen de resultaten wat meer achter. De contacttracing geeft ons momenteel niet de info die we graag zouden hebben. Dit alles samen toont dat we aan de limiet zitten van wat we kunnen hebben. Als ik mevrouw De Block hoor zeggen dat de cijfers nog een aantal weken zullen stijgen vooraleer het weer beter zal gaan, dan zeg ik: dit kunnen we ons niet permitteren.”

We zitten aan 69 ziekenhuisopnames. Dat is ongeveer evenveel als op 15 maart. In totaal liggen er nu 505 Covid-19-patiënten in het ziekenhuis, van wie 94 op intensieve zorg. Dat doet denken aan 17 maart. Toen waren er 497 hospitalisaties waarvan 100 op intensieve zorg. Veertien dagen later waren het er 4.989, waarvan 1.088 op intensieve. En die veertien dagen, voor alle duidelijkheid, waren we in lockdown.

“Dat klopt. Ik ben daar zeer bezorgd over, al moet gezegd dat de stijging nu wel trager verloopt dan toen, omdat we ons gedrag hebben aangepast, ondanks alles. In die cijfers zie je nu de neerslag van de afgelopen weken. Er is het effect van de terugkerende reizigers. Maar er is ook het discours van zij die alles weggerelativeerd hebben. Die beweerden dat de stijging alleen kwam, doordat er meer getest werd. We kunnen aantonen dat dit niét zo is. Of van de praatjes van zij die pleitten voor groepsimmuniteit, wat we in de Europese context als klein landje helemaal niet alleen kunnen. Eén hoopvol ding toch: doordat mensen hun gedrag momenteel wat aanpassen, is het nog altijd zo dat onze contacten niet op het niveau zitten van februari-maart. Zelfs in dit land waar de boodschappen alle kanten opgaan en de verwarring soms groot is. Toen hadden we een trein die aan veel hogere snelheid reed dan nu. Dat geeft ons vandaag nog een beetje respijt. In maart was er nog maar tijd voor één ding: een lockdown.”

De bubbel van vijf is gesneuveld. Het alternatief is iets vaags.

“Ik was lid van Celeval toen die de bubbel van vijf geadviseerd heeft. Is het de enige manier om het probleem aan te pakken? Nee. De meest elegante? Van geen kanten. De bubbel van vijf was bovendien op het einde zo uitgehold, dat misschien amper 20% procent van de mensen de richtlijn volgde. Dan lukt het niet meer. Nu is de idee ontstaan dat we een systeem nodig hebben dat schakelen toelaat. Zodat politiek en wetenschap niet constant moeten heruitvinden en beslissen. Een iets soepeler systeem. En die soepelheid wordt dan hopelijk gecompenseerd door een betere opvolging, zodat het netto winst oplevert. Ik zie wel wat in het principe. Het is al voorgesteld door de GEES in mei. Het heeft het voordeel van de duidelijkheid. Maar na vandaag ben ik toch bezorgd dat de perceptie helemaal anders is.”

En vooral, de clou van het verhaal is: de bubbel is op de schop maar de barometer is nog niet klaar.

(zucht) “Dat is onbegrijpelijk. In plaats van te armworstelen over de vraag of er nu wel of niet een stijging was, hadden de neuzen de afgelopen weken beter in dezelfde richting gestaan. Dan was dit klaar geweest en had het uitgelegd kunnen worden met infographics en wervende spotjes. Nu moeten we nog wachten. De idee is nu dat de bubbel van vijf afgeschaft is en dat er binnen twee weken iets nieuws komt. Ik hoop dat dit geen twee weken zijn om lockdownfeestjes te organiseren, maar om de daling te forceren.”

Bovendien zegt Wilmès dat de barometer hoofdzakelijk zal gebaseerd zijn op ziekenhuisopnames. Dat is eigenlijk een barometer die aangeeft welk weer het gisteren was.

“Inderdaad. Als we dan toch vergelijkingen maken met het weer... De hospitalisaties zijn in dit geval de temperatuur. Maar het weer is veel complexer dan alleen de vraag hoe warm of hoe koud het is. De windrichting, de windsnelheid, de vochtigheid, de luchtdruk... Dat geheel van gegevens laat toe om het weer van morgen te voorspellen. De temperatuur zelf is een indicator die veel te laat komt.”

Hoe moet het dan wel?

“Zodra de eerste piek verteerd was, zijn wij aan de Universiteit Hasselt begonnen met het zoeken naar early warning-systemen. Beginnen we iets te zien in het werkverzuim? In toenemende consultaties bij huisartsen? Ook het aantal bevestigde gevallen is van belang, wat men daar ook over beweert. Dat is geen perfecte maatstaf. Je moet de cijfers van maart niet vergelijken met die vandaag. Maar je kan wel kijken hoe die van vandaag staan tegenover die van gisteren. En die van morgen tegenover vandaag. Dat is wel betrouwbaar. Maar dat cijfer is in diskrediet gebracht - te goeder trouw of niet. Ik hoorde zeggen dat er nauwelijks opnames waren en geen doden.”

“Ondertussen zijn er de voorbije week dubbel zoveel mensen besmet geraakt in de groep van 70 tot 90 jaar. Dat - zonder twijfel - is een belangrijke indicator. Waarom? Er zijn veel ouderen die symptomen ontwikkelen, in het ziekenhuis belanden en uiteindelijk, jammer genoeg, op het kerkhof. Als besmettingen bij die groep beginnen toe te nemen, heb je een probleem. Je kan leeftijdsgroepen niet van elkaar afschermen. Regelmatig hoor ik pleiten om generaties te scheiden, zodat de jongere mensen 'normaal' zouden kunnen leven. Dat werkt niet. Met dit virus heb je geen grote fractie van de bevolking nodig die er de kantjes vanaf loopt om het vuur weer aan te wakkeren. Uiteindelijk wordt de virusdruk zo hoog - omdat het virus zich dan bedient van grote groepen asymptomatische mensen - dat het ook de ouderen bereikt. Je ziet dat nu al in Frankrijk en Spanje. Daar verdubbelt het aantal doden om de week tot 10 dagen. Als we hier met onze vingers draaien tot ook die indicator stijgt, registreert onze barometer niet meer het weer van gisteren maar dat van eergisteren.”

En dan?

“Dan rest er ons nog één weg. Dat woord begint met een L. Ik heb dat in juli al eens uitgesproken. Lockdown 2.0. Niemand hoort dat graag, natuurlijk. Maar wie kijkt naar de cijfers en de analyse maakt, en trouw blijft aan de wetenschap, komt tot die conclusie. Ik zie dat Madrid deels in lockdown is. Ik zie dat Israël in lockdown is. Ik zie dat Frankrijk het overweegt. Zo ver weg is dat allemaal niet. Zeker als je weet dat wij bij de vijf slechtste landen van Europa zijn en dat de situatie heel snel achteruitgaat.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234