Zondag 07/03/2021

'Binnenkort sta ik op straat'

Zeker zijn van een dak boven je hoofd. Voor sommige mensen die ooit zijn opgenomen in de psychiatrie, zoals Ine Vandemaele (28), is het geen evidentie. 'Sociale woningen bijbouwen is niet genoeg.' femke van garderen

Word ik een tweede Jordy?" Die vraag stelt Ine Vandemaele zich steeds vaker. Jordy is de jongen die vorig jaar stierf in een tentje in het Gentse recreatiedomein Blaarmeersen. Na jaren in jeugdinstellingen te hebben doorgebracht, viel hij als achttienjarige door alle mazen van het hulpverleningsnet.

Ine is ouder. Maar ze ervaart net als hij hoe moeilijk de overgang tussen een leven in een instelling en een leven op eigen benen is. "Straks sta ik op straat", vreest ze. Nog tot augustus loopt haar contract voor een studentenkamer in Brugge. Waar Ine daarna terechtkan, weet ze niet. De hulpverleners, die haar bijstaan sinds haar opnames in verschillende psychiatrische centra, kunnen het haar ook niet vertellen. "Op een sociale woning moet ik jaren wachten. De privémarkt is geen optie. Vertel een verhuurkantoor maar eens dat je een uitkering van 860 euro hebt, dat je geen werk vindt en dat je in de psychiatrie zat. Niemand heeft dan plaats."

De enige opties die de voormalige onderwijzeres economie en godsdienst nog ziet: een verblijf in een opvangtehuis voor daklozen of een nieuwe opname in de psychiatrie. "Maar eigenlijk zijn dat geen serieuze opties. Waar moet ik met mijn meubels naartoe in een opvangtehuis? En waarom zou ik mij laten opnemen als ik mij goed voel?" Werk vinden om haar inkomen op te krikken, probeert ze al lang. "Maar het lukt niet, door een jarenlang gat in mijn cv. Het traject dat ik bij de VDAB volg, gaat langzaam."

Nergens gedomicilieerd

Van de depressieve, suïcidale en verwarrende gedachten die haar naar de psychiatrie brachten, heeft ze gelukkig geen last meer. "Maar ik vraag mij soms wel af hoe lang het duurt vooraleer ik opnieuw in de put zal geraken." Niet alleen is ze bezorgd dat ze in augustus geen plek vindt om te wonen, ze is ook bang dat ze haar uitkering verliest. Ine staat al jaren nergens meer gedomicilieerd. Gevolg: de wijkagent heeft laten weten dat ze vanaf 15 mei uit het bevolkingsregister geschrapt wordt. "Zonder identiteitskaart zit ik nog dieper in de problemen. Hoe zal ik dan nog een uitkering krijgen?" Bij het OCMW kunnen ze haar niet helpen. "Het is de wereld op zijn kop: ik moet eerst op straat staan voor ze mij kunnen bijstaan."

Hoeveel (ex-)psychiatrische patiënten vandaag moeite hebben om een woonst te vinden, is niet duidelijk. Isabelle Pannecoucke, onderzoekster bij het Steunpunt Wonen en co-auteur van De moeilijke oversteek. Wonen na een verblijf in de bijzondere jeugdzorg, gevangenis en psychiatrie, zegt dat zulke cijfers moeilijk te sprokkelen zijn. De enige poging die bij haar weten gedaan is, dateert van 2014: toen gaf een onderzoek bij Vlaamse dak- en thuislozen in de winteropvang aan dat 7,4 procent het jaar voordien in een psychiatrische instelling verbleef.

Pannecoucke heeft de afgelopen jaren wel heel wat gelijkaardige verhalen gehoord. Ze probeerde de problematiek in Gent in kaart te brengen door onder meer met maatschappelijk werkers in de psychiatrie te spreken. "Het hangt van instelling tot instelling af, maar vaak bleken ook die hulpverleners met de handen in het haar te zitten. Zij worden met dezelfde problemen geconfronteerd als de patiënten: lange wachtlijsten voor sociale woningen en weinig betaalbare en bereikbare plekken op de privémarkt."

Dat er meer sociale woningen nodig zijn, staat volgens Pannecoucke buiten kijf. Dat politici daarvoor moeten zorgen ook. "Maar deze woningen alleen in aantal doen toenemen is niet genoeg. Mensen moeten ook in staat zijn om zo'n woning te behouden. En dat is met het aanbod vandaag niet vanzelfsprekend."

De onderzoekster wijst erop dat heel wat sociale appartementen en studio's in grote complexen liggen, waar veel drukte en weinig stilte is. "Geen ideale omgevingen voor wie psychisch kwetsbaar is. Vaak hoor je hoe deze mensen er overprikkeld raken, opnieuw in de problemen komen en opgenomen worden. Het is een vicieuze cirkel. Het zou beter zijn om ook veel kleinschaligere projecten op te zetten."

Van het kastje naar de muur

Naar politieke oplossingen is het raden. Geen enkele minister wilde bij de problematiek stilstaan. Minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) is naar eigen zeggen niet bevoegd, minister van Wonen Liesbeth Homans (N-VA) wijst naar minister van Maatschappelijke Integratie Willy Borsus (MR), die op zijn beurt onbereikbaar bleek.

Een herkenbaar scenario voor Ine. "Ik word al jarenlang van het kastje naar de muur gestuurd. Ik snap dat niet: dit is toch geen onoverkomelijk probleem? Soms denk ik: mocht ik weten wat ik nu weet, ik had me niet laten opnemen. Ik lijk alleen maar verder van huis te raken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234