Donderdag 08/12/2022

Bin Laden is verdachte Nummer Een

Ongeacht wie de bloedige reeks aanslagen gisteren pleegde, vast staat dat de Verenigde Staten gisteren te maken kregen met een uiterst goed georganiseerd terreurnetwerk. Washington waarschuwt al een paar jaar voor een mega-aanslag van zo'n 'terroristische internationale'. De inlichtingendiensten wisten drommels goed waarom: ze hebben de kiemen ervan in de jaren tachtig zelf gezaaid. Verdachte Nummer Eén is Osama bin Laden, tijdens de Koude Oorlog in de jaren tachtig fondsenwerver voor een recruteringsnetwerk van strijders die met Amerikaanse steun werden ingezet tegen de Russen in Afghanistan. Na de Golfoorlog kozen die strijders hun voormalige opdrachtgevers als doelwit. 'Bin Ladens Al-Qaeda-netwerk is nu het symbool geworden van verzet tegen westerse dominantie.'

Brussel / Londen

Eigen berichtgeving

Maarten Rabaey

De steenrijke Saoedische dissident Osama bin Laden waarschuwde drie weken geleden dat hij en zijn volgelingen een "nooit geziene aanval" zouden uitvoeren tegen Amerikaanse belangen, wegens de Amerikaanse steun aan Israël. Dat verklaarde gisteren een Arabische journalist die contact zou hebben met Bin Laden. Abdel-Bari Atwan, van de Londense krant al-Quds al-Arabi, bevestigde gisteren "zo goed als zeker" te zijn dat Bin Laden de dader is. "Het is waarschijnlijk dat deze aanslag het werk is van islamistische fundamentalisten. Osama bin Laden waarschuwde drie weken geleden dat hij Amerikaanse belangen als doelwit zou kiezen in een nooit geziene, zeer grote aanval", verklaarde Atwan aan het persagentschap Reuters. "Persoonlijk hebben we informatie gekregen dat hij zéér, zéér grote aanslagen tegen Amerikaanse belangen plande. We kregen verschillende waarschuwingen binnen. We namen zijn woorden niet ernstig. We verkozen om te zien wat er zou gebeuren vooraleer erover te schrijven." Atwan heeft destijds Bin Laden al geïnterviewd en heeft nauwe contacten met zijn volgelingen.

Of het nu Bin Laden was of niet, feit is dat zijn terreurnetwerk voor Amerikaanse inlichtingendiensten gisteren meteen Verdachte Nummer Eén werd. Voor aanslagen zoals die van gisteren is een geldverslindende en wijdvertakte organisatie nodig, zoals het 'Al-Qaeda'-netwerk van de man die niet alleen wordt verdacht van betrokkenheid bij de vorige aanslag op het WTC een paar jaar geleden, maar die ook het brein was achter het opblazen, in augustus 1998, van de Amerikaanse ambassades in Nairobi (Kenia) en Dar-es-Salaam (Tanzania), waar in totaal meer dan 200 slachtoffers vielen.

"Dit kan alleen het werk van een staat zijn, of van Bin Laden. Hij is de enige met een terreurbeweging die zo'n operatie kan uitvoeren", zegt Magnus Ranstorp, terreurexpert van het Centre for the Study of Terrorism and Political Violence van de Schotse University of St Andrews, aan De Morgen. "Alles wijst nu in de richting van Bin Laden. Er is momenteel geen enkele staat die belang heeft bij een dergelijke aanval op de VS. Bovendien waren de Amerikaanse inlichtingendiensten al wekenlang gewaarschuwd dat Bin Laden iets van plan was, maar wat nu is gebeurd had niemand verwacht."

Daarenboven weten de Amerikaanse inlichtingendiensten drommels goed waarom ze bang moeten zijn van Bin Laden en zijn volgelingen: ze hebben in de jaren tachtig zelf de fundamenten gelegd van zijn omvangrijke terreurorganisatie. De VS financierden toen de moedzjahedien, 'heilige strijders', die uit de hele islamitische wereld kwamen meevechten tegen het Sovjetleger in Afghanistan.

Het Sovjet-Russische Rode Leger was toen nog de aartsvijand van de VS en de Navo, en het was van niet zoveel belang wie het precies waren die Washington steunde, als ze maar tegen de Russen waren. "De Amerikanen steunden het minste van twee kwaden", zegt Ranstorp.

De situatie veranderde in 1989. De Russen trokken zich terug uit Afghanistan, de Muur viel in Berlijn en het Sovjetimperium donderde twee jaar later in elkaar. Duizenden moedzjahedien bleven werkloos achter. Aanvankelijk vochten de meesten nog in dienst van de krijgsheren in Afghanistan, maar velen keerden terug naar de man die hen werk gaf: Osama bin Laden.

Bin Laden leidde sinds begin jaren tachtig met westerse steun het recruterings- en financieringsnetwerk voor de moedzjahedien. Dit Maktab al Chidmat lil-moedzjahidien al-Arab (MaK) stond wereldwijd bekend als het 'Afghan Bureau'. Het werd gesticht door Dr. Abdoellah Azzam, een Palestijn van Jordaanse origine die ook gold als de historische leider van de Palestijnse terreurorganisatie Hamas. Als belangrijkste fondsenwerver van het Afghan Bureau was Bin Laden de rechterhand van Azzam en reisde hij in de jaren tachtig de wereld rond.

"Zijn MaK versluisde verschillende miljarden dollars aan westerse, Amerikaanse en Europese, staatssteun, zowel financieel als materieel, voor de Afghaanse dzjihad (heilige oorlog)", schreef het Britse vakblad Jane's Intelligence Review in augustus. "Toen de Sovjets terugtrokken besliste de fundamentalistische Bin Laden groeperingen te vormen die de hele moslimwereld konden verenigen."

Bin Laden steunt volgens Jane's drie types organisaties: "groeperingen die regimes bevechten waarvan de leiders de islamistische idealen en belangen compromitteren (zoals in Egypte, Algerije en Saoedi-Arabië); groeperingen die regimes bevechten die hun moslimbevolking onderdrukken (zoals in Kosovo, India en Indonesië) en groeperingen die regimes bevechten en een islamitische staat willen uitroepen (zoals in Palestina, Tsjetsjenië, Dagestan en Mindanao.) Voorts heeft Bin Laden zijn middelen aangewend om de Verenigde Staten te bevechten, een land dat hij ziet als een directe bedreiging voor de islam. Ook Europa, Israël, Rusland en India ziet hij als doelwitten."

De reden waarom Bin Laden precies zijn vroegere broodheren te lijf gaat wortelt in de Golfoorlog, legt Ranstorp uit. "In 1990 zag Bin Laden met lede ogen aan hoe de VS samen met een westerse alliantie Irak bombardeerden. Hij brak toen met de Saoedische overheid, die de geallieerden steunde, en sloot bondgenootschappen met fundamentalistische bewegingen die de zijde van Irak hadden gekozen. De aanwezigheid van VS-troepen in Saoedi-Arabië zag hij als een bezetting. Halfweg jaren negentig pleegde hij tegen hun gebouwen zijn eerste aanslagen."

De brede pan-islamitische ideologie van Al-Qaeda stelde de organisatie in de jaren daarop in staat om zich wereldwijd te nestelen in de schoot van de meest uiteenlopende terreurorganisaties.Jane's waarschuwde vorige maand nog voor de omvang van het netwerk. "De inlichtingendiensten zijn niet vertrouwd met de vloeiende en dynamische structuur van zijn netwerk. Al-Qaeda is uiterst veerkrachtig geworden", schreef het blad.

Ook die situatie hebben de VS door hun unilaterale politiek ongewild mee in de hand gewerkt. "Al-Qadea is nu het symbool geworden van verzet tegen westerse dominantie", schrijft het tijdschrift. "Hoewel Bin Laden in het Westen een echt icoon van het terrorisme is geworden, wordt hij in delen van de moslimwereld gezien als de enige leider die kan opstaan tegen de 'Grote Satan' (de VS) en de 'Kleine Satan' (Israël). De organisatie kreeg strategische diepte door leiderschaps- en operationele banden te onderhouden met de grootste en dodelijkste terreurbewegingen uit zowel het Midden-Oosten als Azië."

Nog volgens Jane's heeft Al-Qaeda momenteel behalve in Afghanistan actieve cellen in onder meer Algerije, Egypte, Marokko, Turkije, Jordanië, Oezbekistan, Syrië, Pakistan, Bangladesh, Maleisië, Myanmar, Mindanao in de Filippijnen, Libanon, Irak, Saoedi-Arabië, Koeweit, Bahrein, Jemen, Libië, Tunesië, Bosnië, Kosovo, Tsjetsjenië, Dagestan, Kasjmir, Soedan, Somalië, Kenia, Tanzania, Azerbeidzjan, Eritrea, Oeganda, Ethiopië, de Westelijke Jordaanoever en Gaza. Van daaruit vertrekken dan 'mollen' die zich in de grote steden organiseren en zich voorbereiden op aanslagen. Onder meer in de VS, Canada, Tanzania, Jemen, Italië en Albanië werden al zulke cellen opgerold.

Na de bewezen band tussen Bin Laden en de aanslagen op de ambassades in Tanzania en in Kenia werd de organisatie in de meeste landen buiten de wet gesteld. Het is dan ook gissen hoeveel leden ze nog telt, maar het gaat wellicht om een paar duizend mensen. De VS probeerden de afgelopen jaren tevergeefs Bin Ladens netwerk te kraken door zijn rekeningen te blokkeren en VN-sancties te laten afkondigen tegen de Afghaanse Taliban, die hem gedogen in hun land, maar dat is een politiek die volgens terreurexpert Ranstorp gedoemd is om te mislukken. "Deze beweging hangt ideologisch hecht aan elkaar. Voor een aanslag zoals vandaag hebben ze vooral een goed netwerk nodig, niet zozeer veel geld."

Ranstorp laat er weinig twijfel aan bestaan dat indien de Bin Laden-connectie klopt, er héél snel zeer krachtige vergeldingsaanvallen zullen volgen op zijn netwerk. "Het meest voor de hand liggende doelwit is dan Afghanistan", zegt hij. "De plaats waar ze het monster zelf schiepen."

Terreurexpert Magnus Ranstorp: 'De Amerikaanse inlichtingendiensten waren al weken gewaarschuwd'

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234