Zaterdag 18/01/2020

Billion Dollar Batman

Je moet wel een ster zijn, als je films wereldwijd al meer dan 2 miljard euro hebben opgebracht. Op 20 juli komt zijn derde en laatste Batmanfilm uit, 'The Dark Knight Rises', en dan zal daar nog wel een miljardje bij komen. Toch blijft Christian Bale (42), veel meer dan de DiCaprio's en Depps van deze wereld, een mysterieuze figuur. En dat wil hij het liefst zo houden.

Met cijfers kun je natuurlijk veel bewijzen. Of juist niets. Want de enorme box office van Christian Bale (42) heeft vooral met het gigantische succes van zijn twee vorige Batmanfilms te maken. Immers, American Psycho, The Machinist en Velvet Goldmine bezorgden hem wel een cultreputatie, maar deden de kassa niet echt daveren.

Een belangrijk verschil met Cruise, DiCaprio, Depp en anderen is dat Welshman Christian Bale geen typische Hollywoodster is, ook al schoot zijn carrière al vroeg op gang toen hij door Steven Spielberg uit 4.000 kinderen gekozen werd voor de hoofdrol in de oorlogsfilm Empire of the Sun uit 1987. Het was Amy Irving, de toenmalige vrouw van Spielberg, die de jonge acteur onder de aandacht van haar echtgenoot bracht, omdat zij een jaar eerder met de twaalfjarige Bale had samengewerkt in de miniserie Anastasia: The Mystery of Anna.

In Empire of the Sun, gebaseerd op de beroemde, autobiografische roman van J.G. Ballard, speelde Bale de rol van de Engelse jongen Jamie, die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Shanghai gescheiden raakt van zijn ouders en in een Japans gevangenkamp terechtkomt. De reacties op deze typische Spielbergfilm over het verlies van onschuld en het einde van de kindertijd waren nogal gemengd, maar de vertolking van Christian Bale werd wél zeer goed ontvangen. "This fine young actor takes the film to a different dramatic plane", vond The New York Times. En volgens het vakblad Variety was het vooral de verdienste van de "young English thesp Bale to engage the viewer's interest, which he does superbly".

Ik zou ze de kost niet willen geven, de kindsterretjes die na een briljant en/of bejubeld debuut toch in de vergetelheid geraken. Maar niet zo bij Christian Bale, ook al maakte alle aandacht voor Empire of the Sun dat hij naar eigen zeggen op persconferenties soms wegliep of bijna zat te huilen tijdens interviews. "Ik wou veel liever met mijn fiets door de bossen gaan rijden", zou hij later vertellen.

Misschien ligt daar wel de basis voor zijn ambivalente houding tegenover de media. En zijn afkeer van de schijnwerpers. Natuurlijk beseft Bale dat een nieuwe film promotie nodig heeft. It's part of the job. En dus geeft hij interviews en persconferenties. En verschijnt hij op de rode loper bij premières. Maar zijn job is op dat moment de film bekend maken en niet zozeer over zichzelf praten. Laat staan over zijn privéleven. Hij wil niet dat het publiek te veel over hem zou weten. Dat interesseert hem zelf ook niet bij andere acteurs. Zijn motto: 'Keep everybody guessing'. Dat is trouwens ook goed voor de magie van het filmmaken: "With magic you do not reveal your secrets."

Dat kan natuurlijk niet verhinderen dat (sommige) media extatisch worden als ze een smeuïg verhaal ruiken. Toen de acteur op de set van Terminator Salvationuit zijn dak ging tegen een cameraman die hem uit z'n concentratie had gehaald, werd het gefilmde incident een instanthit op YouTube. En enkele jaren geleden, ten tijde van de première van The Dark Knight in London, beleefden de tabloids een hoogdag toen ze konden rapporteren over een familieruzie met zijn moeder en zuster. Tja, de tol van de roem zeker?

Als we even abstractie maken van zijn Batman-rollen, dan is de kans reëel dat de naam Christian Bale bij het grote publiek niet meteen een belletje doet rinkelen. Ja, de naam misschien wel, maar in welke films was hij nu ook weer te zien? Het is zo'n beetje als bij zo veel tweederangsacteurs of -actrices, waarvan je steevast de gezichten wel herkent, maar je kunt er doorgaans geen naam op plakken. In het geval van een ster én getalenteerde acteur als Christian Bale klinkt dat oneerbiediger dan het bedoeld is. Maar hij zou dat waarschijnlijk zelf niet eens zo erg vinden. Een bekende uitspraak van hem in dat verband is: "Een acteur moet nooit groterzijn dan de film waarin hij speelt."

Christian Bale wil dus vooral acteur zijn, geen ster. Een acteur die de meest uiteenlopende personages wil vertolken. Dat kan zowel in kleine independent-films als in grote Hollywoodproducties. En dat moet daarom niet altijd de hoofdrol zijn. In de uitstekende gangsterfilm Public Enemies van grootmeester Michael Mann uit 2009 speelde Johnny Depp de rol van de legendarische gangster John Dillinger en Christian Bale die van FBI-agent Melvin Purvis, die de publieke vijand even onverbiddelijk als onvermoeibaar achternazat. "Dit is wel degelijk Johnny's film en ik ben heel blij dat ik daar deel van kan uitmaken", vertelde hij ons toen in een interview.

Bescheidenheid siert een mens, ook al viel er toen op de sterstatus van Christian Bale in Hollywood, na twee Batmanfilms en na zijn hoofdrol in Terminator Salvation, weinig af te dingen. Toch was precies het kat-en-muisspel tussen Dillinger en Purvis een van de grote troefkaarten van Public Enemies. Over zijn personage vertelde Bale toen ook iets wat zo'n beetje als een - misschien halfbewust - statement over zijn eigen functie en positie als acteur klonk, namelijk: "FBI-agent Melvin Purvis was een charismatische figuur, die heel wat mediabelangstelling kreeg. Ook al zocht hij niet zelf de schijnwerpers op, maar benadrukte hij elke keer dat het werk van het hele FBI belangrijk was".

Batman en Bateman

In datzelfde gesprek had hij het ook nog over zijn bewuste keuze tussen verschillende filmgenres: "Ik heb nogal een eclectische smaak wat films betreft en ik besef natuurlijk ook wel dat grote publieksfilms, die succes hebben, mij een grotere keuzevrijheid opleveren. Ik wil zeker nog in kleinere, onafhankelijke producties spelen, maar het is nu eenmaal zo dat dergelijke films, zoals American Psycho of Rescue Dawn, altijd meer tijd vragen om gefinancierd te raken. Anderzijds zou ik het belachelijk en doodvervelend vinden om alleen maar in films als Terminator Salvation te spelen. Ik was eigenlijk zélf verrast dat ze mij voor die film gekozen hebben. Ik zie mezelf niet als een echte filmster en ik heb ook nooit de behoefte gevoeld om het te zijn, maar ik zou een idioot zijn als ik niet gemerkt had dat het tegenwoordig voor mij iets makkelijker is dan vroeger om films te maken".

Vroeger, dat was bijvoorbeeld in de late jaren negentig. Christian Bale had toen al een interessante filmografie opgebouwd, met rollen in onder meer de muziekfilm Velvet Goldmine van Todd Haynes (met wie hij later ook de excentrieke Bob Dylan-biopic I'm Not There zou draaien), de Shakespeareverfilming Henry V van en met Kenneth Branagh en de Henry James-adaptatie The Portrait of a Lady van Jane Campion met Nicole Kidman en opnieuw John Malkovich. Maar Bale was zeker nog geen acteur die het adjectief 'bankable' verdiende. Dat was echter geen probleem voor cineaste Mary Harron die toen met het plan rondliep om de controversiële bestseller American Psycho van Bret Easton Ellis te verfilmen en die de hoofdrol van de kille Wall Street-yuppie, en seriemoordenaar Patrick Bateman door Christian Bale wilde laten vertolken.

Maar toen raakte bekend dat Titanic-ster Leonardo DiCaprio die rol ook wel zag zitten, misschien om te breken met het romantische imago dat hij aan die blockbuster had overgehouden. De cineaste vond de casting van een dergelijke superster niet zo'n verstandige beslissing, maar van hun kant vonden de financiers het plots niet meer zo'n goed idee om Mary Harron aan te houden als regisseur en dus werd Oliver Stone aangesproken. Maar de miljoenendeal met Leonardo DiCaprio ging uiteindelijk niet door en ook Oliver Stone haakte af. Op die manier kwam de weg uiteindelijk dus toch vrij om met Christian Bale in zee te gaan.

Toen we indertijd de set van American Psycho in Toronto konden bezoeken, wilde Christian Bale liever niet veel woorden meer verspillen aan dat DiCaprio-intermezzo: "Dat is nu geschiedenis", zei hij alleen maar. "Het is gewoon jammer dat dit allemaal moest gebeuren." In ruil voor die zwijgzaamheid was hij wél bereid om tussen enkele opnames door - wat veel andere acteurs doorgaans resoluut weigeren - honderduit en gedetailleerd te vertellen over zijn personage Patrick Bateman. "Ik speel dit personage in feite als iemand die zélf de hele tijd acteert. Eigenlijk heeft Bateman niets van zichzelf. Hij heeft geen ziel. Hij heeft gewoon zichzelf uitgevonden. Bateman haalt zijn hele imago uit typische mannenbladen en uit advertenties. Ken je die reclame nog voor Playboy, met de slogan 'What kind of a man reads Playboy?'. Daar staat dan de foto bij van zo'n man, met een vrouw die tegen hem aanleunt en vol bewondering naar hem opkijkt. Bateman heeft gewoon te veel en te lang naar dat soort beelden gekeken. Volgens mij is hij ongelooflijk anaal. He's got a stick up his ass the whole time. Daarom lijkt hij zich vaak ook als een robot te gedragen. Zijn hele lichaamstaal is geboetseerd naar het gedrag van mannen die de hele tijd proberen macht uit te stralen en die elke situatie waarin ze zich bevinden constant willen domineren."

Ziekelijk mager

Bale had dus duidelijk over het personage nagedacht. Dat werd even later door regisseuse Mary Harron zelf benadrukt: "Ik moet toegeven dat ik het scenario zelf beter begon te begrijpen sinds ik de vertolking van Christian heb gezien. Die heeft hij trouwens grotendeels zélf in elkaar gestoken. Bateman fungeert als een soort samenvatting van bepaalde tendenzen in de late jaren tachtig: de verachting van de armen, de haat tegenover vrouwen, de obsessie voor merknamen, de ongebreidelde hebzucht, de nadruk op uiterlijke perfectie, enzovoort. Als je dat allemaal dan met één psychotische persoonlijkheid verbindt, dan krijg je Patrick Bateman. Hij is minder een persoon dan een fenomeen". De film American Psycho werd geen onverdeeld succes, maar de acteerprestatie van Bale was wél bijzonder indrukwekkend. Sindsdien ben ik trouwens een fan geworden.

Bewondering dus, maar toch niet onvoorwaardelijk. Zijn Oscar voor beste mannelijke bijrol in de boksfilm The Fighter uit 2010, waarin hij als coach Dicky voor zijn broer Micky (rol van Mark Wahlberg) fungeerde, was zonder twijfel verdiend, maar zijn hoofdrol in het Chinese oorlogsepos The Flowers of War van regisseur Zhang Yimou was dan weer een tegenvaller van jewelste. En de televisiefilm Mary, Mother of Jesus uit 1999, waarin hij Jesus uit de titel vertolkte, hoef ik ook niet meteen opnieuw te zien. Net zomin als het zeemzoete Captain Corelli's Mandolin of de apocalyptische drakenfilm Reign of Fire.

Voordat Christian Bale zijn doorbraak naar het grote publiek zou maken met de hoofdrol in Batman Begins van topregisseur Christopher Nolan, was hij ook nog te zien in enkele kleinere, maar interessante films zoals Laurel Canyon uit 2002 en The Machinist uit 2004. In die grimmige paranoiathriller moest Bale voor de rol van de aan slapeloosheid lijdende machinewerker Trevor, die vreest dat hij waanzinnig wordt, vele tientallen kilo's afvallen zodat hij er in de film uiteindelijk bijloopt als een wandelend lijk. Na zo extreem vermagerd te zijn moest Bale in ijltempo weer aandikken en vooral spiermassa kweken voor zijn rol als de gemaskerde wreker. Op de persconferentie voor Batman Begins vertelde de acteur over die drastische transformatie: "Ik denk dat vooral mijn hart zich afvroeg wat er gaande was. Ik ben bijzonder trots op The Machinist, maar ik besef nu wel dat ik toen gek en obsessief was. Niets is het waard om jezelf permanent schade te berokkenen. Maar ik had toen niet eens voldoende energie om mij daarover ongerust te maken". Het zou hem nochtans niet weerhouden om voor zijn Oscarwinnende vertolking in The Fighter weer ziekelijk mager voor de camera's te verschijnen.

Op dezelfde Batmanpersconferentie legde regisseur Christopher Nolan toen ook uit waarom hij Bale voor de hoofdrol had gekozen: "Hij straalt de intensiteit en de concentratie uit die ik nodig vond voor Batman. Dat past in de realistische aanpak waarvoor ik gekozen heb. Batman beschikt niet over superkrachten. Wat hij doet, gebeurt puur op basis van wilskracht."

Intensiteit, concentratie, wilskracht. Met die enkele adjectieven weet Nolan een passend profiel van Christian Bale te schetsen. Christian Bale, de acteur met wie hij drie Batmanfilms heeft willen draaien. Christian Bale, de ster? Dat is vooral voor de financiers interessant.

The Dark Knight Risesis vanaf 25 juli in de Belgische bioscopen te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234