Maandag 24/01/2022

Bijna vier miljoen mensen omgekomen door de oorlog

Andr� De Groote (Vredeseilanden): 'Er is hoop. De Congolezen zitten aan de grond maar werken als de beesten voor de toekomst van hun land'

'In Congo voltrekt zich dodelijkste crisis sinds WO II'

De oorlog in Congo heeft sinds 1998 veel meer slachtoffers gemaakt dan het conflict in ex-Joegoslavië en de genocide in Rwanda samen. Vier miljoen mensen zijn omgekomen in wat de ergste humanitaire crisis in zestig jaar wordt genoemd, de helft van hen door ziektes die vermeden of genezen konden worden.

Brussel

Eigen berichtgeving

Sybille Decoo

De New Yorkse arts Richard Brennan trok voor de vierde keer sinds 2000 met een ploeg medici door Congo om de humanitaire catastrofe in kaart te brengen die het land in zijn greep heeft sinds in 1998 de vijandelijkheden in Oost-Congo begonnen. Ze bezochten 19.500 gezinnen in het hele land om het sterftecijfer te berekenen. Hun bevindingen verschenen gisteren in het Britse medische tijdschrift The Lancet.

Het sterftecijfer in Congo ligt 40 procent hoger dan in alle andere landen van zwart Afrika, ook al worden die landen zwaar getroffen door aids. Elke dag sterven er bijna 1.300 mensen, 3,9 miljoen sinds 1998, allemaal mensen die onder normale omstandigheden niet zouden sterven. Een derde komt om door geweld en velen sterven ook indirect door geweld, maar de helft is gestorven aan makkelijk te vermijden of te genezen ziektes.

Minder dan de helft van de bevolking heeft min of meer drinkbaar water. Naast het drinken van onzuiver water zorgt ook het schrijnend gebrek aan geneesmiddelen om koorts, malaria en darm- en ademhalingsinfecties te behandelen, voor veel doden. Velen sterven aan hersenvliesontstekingen, en epidemieën van mazelen richten ravages aan onder de kinderen, een ziekte waar Belgische kinderen bij de geboorte tegen gevaccineerd worden. Ook sterven veel vrouwen tijdens de bevalling. Twintig procent van de kinderen is ondervoed.

Bijna vier miljoen doden is meer dan het dubbele van het aantal slachtoffers dat gevallen is in het voormalige Joegoslavië (250.000), Rwanda (1 miljoen) en Darfur (meer dan 170.000) samen. "Congo kent de dodelijkste crisis ter wereld van de laatste zestig jaar", zei Richard Brennan, die directeur gezondheid is aan het in New York gevestigde Internationaal Reddingscomité.

Hij hekelde de onverschilligheid van de wereld voor deze humanitaire catastrofe en riep de welvarende landen op meer voor Congo te doen. "De onwetendheid over de omvang en de impact van deze crisis is bijna universeel en het internationaal engagement staat totaal niet in verhouding tot de humanitaire noden", zei Brennan.

Aan de oorlog in het ertsrijke Oost-Congo, waar op een bepaald moment legers van zes landen bij betrokken waren, kwam officieel een einde in 2003 maar nog steeds zijn er gewapende milities actief, die dorpen plunderen.

"Er is niets meer. De armoede is totaal", zegt André De Groote, die al bijna drie jaar voor Vredeseilanden actief is in Oost-Congo en even terug is in België. "De basisinfrastructuur is vernield, er zijn geen wegen en er is geen handel, en een deel van de gezondheidsvoorzieningen is gewoonweg verdwenen. De ene dag komt er noodhulp, de andere niet."

Gewapende rebellen maar ook onbetaalde militairen van het Congolese leger plunderen de dorpen in gebieden van Oost-Congo. 'Sobel' is er de bijnaam van de Congolose soldaat: soldier by day, rebel by night. 'Wij planten, zij oogsten' is een veel gehoorde boutade in de dorpen. De Groote: "Toen ik er tweeënhalf jaar geleden aankwam en voorstelde om opnieuw kippen en geiten uit te delen die de dorpelingen bij plunderingen verloren hadden, drukten de mensen mij op het hart om hen slechts één kip te geven. 'Eén kip kunnen we nog verbergen, twee niet meer', zeiden ze."

Met het officiële einde van de oorlog en de ontwapening die heeft plaatsgevonden is er volgens hem een gevoel van relatieve veiligheid ontstaan in de streek van Butembo, waar Vredeseilanden zijn kantoor heeft, en waar De Groote "gekluisterd zit" vanwege de onveiligheid in andere gebieden. "Tachtig kilometer verder is de veiligheid onbestaande. Daar vallen groepen Rwandezen, die weigeren om de wapens neer te leggen, nog steeds dorpen aan."

Op kerstavond vielen er bij een gemeenschappelijk offensief van Congolese regeringstroepen en VN-blauwhelmen tegen Oegandese rebellen bijna honderd doden, het merendeel rebellen. Het leger maakt zich sterk dat daarbij 'de laatste verzetshaard van Oegandese rebellen gevallen is' maar daarmee is Oost-Congo nog niet veilig. De Groote: "De grote wegen zijn veilig maar men mag zich niet in het woud of op bepaalde plaatsen begeven."

Toch is hij "redelijk positief" gestemd over de toekomst van Congo. De massale opkomst voor het referendum over de nieuwe grondwet en het massaal ja aan die grondwet (84 procent) was een enorm signaal van de bevolking tegen de oorlog. "Er is opnieuw hoop en er is een enorme behoefte om het land weer op te bouwen. Vredeseilanden legt hier een nieuwe weg aan en stelt daarvoor 120 mensen tewerk. Wel, meestal komen er 400 mensen onbezoldigd meewerken, gewoon omdat ze willen dat die infrastructuur er komt en de handel kan hervat worden. Idem voor het aanleggen van de waterleiding. Soms komt er duizend man meegraven terwijl er slechts 24 betaald worden. Ze zitten aan de grond maar werken als de beesten voor de toekomst van hun land."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234