Zondag 24/01/2021

‘Bij mij komen vrouwen er beter uit’

In Antichrist volgen we de helletocht van een koppel (Willem Dafoe en Charlotte Gainsbourg) die de dood van hun kind trachten te verwerken. Wat start als een psychologisch drama escaleert tot een nachtmerrieachtige en soms extreem gruwelijke kroniek van man vs. vrouw, mens vs. natuur, ratio vs. hysterie.

Ik heb in uw film gezocht naar de Antichrist uit de titel, maar ik durf niet zeggen dat ik die gevonden heb.

Lars von Trier: “Dat komt misschien omdat de titel er al was vóór de film. Het boek van Nietzsche, Der Antichrist, lag al mijn hele leven op mijn tafel en ik had het nog altijd niet gelezen. Dat moet toch wel een goede titel zijn, heb ik toen gedacht. En zo zijn we aan dit filmproject begonnen. Het zou kunnen dat de vrouw in de film de antichrist is, want religie is eigenlijk iets wat door de man gecreëerd is. Maar misschien is dat wat vergezocht. (lacht) En het is ook niet echt een verklaring voor de titel, want ik heb dat pas achteraf bedacht. Het zou hoe dan ook een hint kunnen zijn.”

Sommigen zijn van mening dat de titel Antichrist verwijst naar de natuur en dat...

“(onderbreekt rustig)... Please! Please! Please! Ik heb bewust geprobeerd daar niet te diep op in te gaan. Ik heb mezelf de luxe gegund iets te maken wat niet op voorhand tot op de bodem geanalyseerd was. Het is geen mathematische oefening. Toen ik aan de film begon te schrijven bevond ik mij in een ongelukkige mentale toestand. Ik had een depressie en moest mezelf forceren om te werken. Er kon geen sprake van zijn dat ik alles ook nog eens zou uitleggen of proberen te verklaren.”

Uw films roepen wel vaker controverse op. Maar bij deze gaat het er erg hard aan toe, onder meer in Cannes.

“Natuurlijk had ik reactie verwacht, maar ik was toch een beetje verrast door de vijandigheid, die niet alleen tegen de film gericht leek. Dat verbaasde mij omdat ik in Cannes normaal extreem goed behandeld word. Maar die vijandigheid? Indien men mij op voorhand had gevraagd of ik het goed zou vinden dat een film zowel op applaus als op boegeroep onthaald wordt, had ik zeker ja geantwoord. Want zo hoort het volgens mij. Maar als het jezelf dan overkomt? (lachje) Als persoon kan ik alleen zeggen dat ik beleefdheid verkies. Maar als kunstenaar vind ik natuurlijk dat mensen moeten reageren zoals zij dat zelf willen.”

Ondanks het applaus bent u toch vroeger dan voorzien weggestapt na de première.

“Ik háát het om aanwezig te zijn bij de vertoning van mijn films. (lacht) Er was afgesproken dat het licht in de zaal eerder zou aangaan, maar dat gebeurde niet en dus werden de mensen verplicht om naar een minutenlange generiek te blijven kijken. Ik werd nijdig en toen kwam een pr-agent mij zeggen dat het een belediging zou zijn als ik de zaal zou verlaten terwijl het publiek nog aan het applaudisseren was. Dát was het moment waarop ik zei: ‘Oké, nu ben ik zeker weg!’ (lacht) Ik wou niemand beledigen, maar die man moest mij de les niet spellen. Misschien ben ik te oud voor dit soort spelletjes.”

Raakt het u nog dat uw films zo vaak vrouwvijandig worden genoemd? Bent u echt zo’n vrouwenhater?

“Ja, ik haat vrouwen! Ik zou echt willen dat ze van de aardbodem zouden verdwijnen. (lacht) Neen, natuurlijk meen ik dat niet. In feite is het veeleer zo dat ik mijn films geportretteerd word door de vrouwelijke personages. En dus ook nu. In mijn films speel ik eigenlijk een spel. Ik neem, als uitgangspunt van het verhaal, een bepaalde opvatting of mening die niet van mij is. Neem nu Breaking the Waves: ik geloof niet dat er klokken zullen luiden tussen de wolken. En ik geloof evenmin dat die specifieke gemeenschap waarin Bess (het personage van Emily Watson, Jan T.) leefde slechter of boosaardiger was dan een andere gemeenschap. Maar ik neem zo’n idee, dat duidelijk niet van mij is, en neem daar dan de verdediging van op. Ik gebruik dat als een soort artistiek instrument. Zo’n idee kan bijvoorbeeld de menselijke kant van Hitler zijn. Dat zou interessant kunnen zijn. Telkens als je probeert iets te verdedigen wat je eigenlijk niet kunt of wilt verdedigen, maakt je dat slimmer. Het zorgt ook voor een interessantere blik op de wereld. Natuurlijk had Hitler ook een menselijke kant! Dat maakt het allemaal erger. Als je beweert dat er niets goeds over Hitler te zeggen valt, mis je het punt. Wat écht angstaanjagend is, is dat hij wellicht ook een liefhebbend kantje had.”

Ziet u zelf gelijkenissen tussen uw vrouwelijke personages?

“Voor mij zijn ze wel degelijk met elkaar verbonden. Over het algemeen zou ik zeggen dat de vrouwen in mijn films op een meer gedetailleerde, levendige manier geportretteerd worden dan de mannen. Dat maakt die rollen meestal ook veel interessanter. Zoals ik al zei, stop ik erg veel van mezelf in de vrouwelijke personages. De mannen zijn doorgaans vooral stupide en doen de hele tijd de verkeerde dingen (lacht)”

Martelaarschap lijkt een constante bij die vrouwen. Wat zegt dat over u?

“(blaast) Ach, ik ben antireligieus, maar ik lijd natuurlijk ook onder die typische fenomenen van mijn protestantse land, zoals schuld en martelaarschap. De christelijke traditie, zeg maar. Ik weet zelf niet goed waar die interesse vandaan komt, want mijn familie was erg antireligieus.”

Charlotte Gainsbourg en Willem Dafoe vertelden dat u de scènes niet eerst met hen gerepeteerd hebt.

“Ja, Willem plaagt mij daar graag mee: ‘Lars laat ons de scènes op onze manier spelen, zodat we hem dan niet nog eens aan zijn oren komen zeuren over hoe we het eigenlijk zouden willen doen.’ (lacht) Maar ik vind het een interessante aanpak. Ik begin niet meteen met hen te vertellen wat mijn gezichtspunt is, maar ik wil eerst eens zien wat de scène volgens hen inhoudt. En daarop kunnen we dan doorwerken.”

De film bevat een aantal extreem gruwelijke beelden. Zijn er daarnaast nog zaken waaraan u misschien wel gedacht hebt, maar die u uiteindelijk dan toch niet gedraaid hebt?

“Neen, want zoals men wellicht wel weet, is het ook niet zo dat ik zulke beelden vaak of graag wil gebruiken in mijn films. Maar ik geloof wel dat wanneer iets kan bestaan als gedachte, dat het dan ook kan bestaan als beeld. Ik wil dat liever niet geloven als ik zie dat mijn kleine kinderen zoveel geweld kunnen bekijken op televisie, maar als kunstenaar moet ik over de vrijheid kunnen beschikken van een volledig leeg canvas. Het is misschien niet erg gezond voor iedereen, maar het is nu eenmaal de manier waarop ik werk.”

De film begint met de dood van een kind.

“Het draaien zelf was helemaal niet moeilijk. Dat gebeurt allemaal in kleine aparte stukjes. Als het kind valt, valt het natuurlijk op een kussen. Dat soort dingen. Het idee dat één van jouw kinderen zou sterven, is natuurlijk het ergste wat je je kunt inbeelden. Maar in deze film zorgt dat ongeval in één klap voor de connectie tussen seks en pijn en dood en moederschap. Al die thema’s kwamen meteen samen. Daarom vond ik het een goed idee om de film daarmee te beginnen.”

Als we de vrouw in Antichrist, zoals u zelf suggereert, zouden zien als een afspiegeling van Lars von Trier, dan kunnen we de man, die haar als therapeut wil genezen van haar waanbeelden en andere fouten, misschien zien als een eigengereide filmcriticus die uw werk analyseert.

“(lacht) Ik kan niet zeggen dat ik de vergelijking helemaal begrijp, maar ik wil ze zeker in overweging nemen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234