Woensdag 05/08/2020

Bij Kalitta Air kan elke vlucht explosief zijn

Staatssecretaris van Mobiliteit Etienne Schouppe (CD&V):

Wanneer een cargovliegtuig van Kalitta Air crasht, zoals vorige zondag in Brussel, benader je het beter omzichtig. Hun verouderde toestellen transporteren de klok rond wapens en munitie voor Irak en Afghanistan, in opdracht van het Pentagon. Ze vliegen terug met het stoffelijk overschot van gesneuvelde soldaten. door Maarten Rabaey

Vorige week zondag. Om 13.31 uur lokale tijd probeert de Boeing 747-200 Freighter N704CK van de VS-vrachtmaatschappij Kalitta Air op te stijgen van baan 20 op Brussels Airport. Vlucht K4-207 heeft na een tussenlanding op haar reis vanuit New York het eilandkoninkrijk Bahrein aan de Perzische Golf als bestemming. Wanneer de piloten bijna op kruissnelheid zijn, loopt het mis. In het toestel hoort de bemanning doffe klappen. In de controletoren worden vlammen in een van de motoren opgemerkt.

De bemanning breekt de take-off twee seconden later af. Het is te laat om te remmen. Het vliegtuig schiet over de landingsbaan, rijdt over het gras, door de afsluiting en breekt in drie stukken. En komt tot stilstand op een zucht van de spoorlijn Brussel-Leuven-luchthaven en een paar woningen. De vier bemanningsleden en een passagier ontsnappen via een glijbaan. De kerosine lekt maar vat geen vlam. Zaventem is aan een ramp ontsnapt.

De brandweer snelt toe. En krijgt onverwacht gezelschap. Want ook in de Brusselse VS-ambassade is een paar minuten na de ramp alarm geslagen. Aanwezige diplomaten en militairen worden opgevorderd om zich met spoed naar Zaventem te begeven. Zowat de helft van de 76 ton cargo aan boord blijkt een 'diplomatic pouch', een diplomatieke zending die aan boord begeleid werd door een koerier van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De inhoud is classified, geheim. Sindsdien wordt het wrak dag en nacht bewaakt door VS-ambassadepersoneel. Volgens ooggetuigen ter plaatse zijn er onder meer een tweetal wagens aan boord, en heel wat kisten, ingesnoerd op pallets.

"Alles wat de Amerikaanse overheid aan boord had, valt onder de noemer 'diplomatieke post'. Het Verdrag van Wenen uit 1961 inzake diplomatieke betrekkingen in acht genomen is het logisch dat er over de precieze inhoud van diplomatieke post verder niet gecommuniceerd wordt", zegt een woordvoerder van de VS-ambassade, die benadrukt dat het hier om "een commerciële vlucht" ging. "We geven geen verdere informatie over wat er nog aan boord is."

Het Belgische ministerie van Buitenlandse Zaken kreeg dinsdag de garantie dat de inhoud 'ongevaarlijk' is. Tijdens de uiteenzetting van de luchthavenautoriteiten in de Kamer werd dat erkend door staatssecretaris van Mobiliteit Etienne Schouppe (CD&V). "We weten niet wat er in het vliegtuig zit, we zullen het later pas te weten komen. Misschien zullen we het nooit volledig weten." Een woordvoerder van Kalitta Air wil niets meer kwijt dan dat het om een "routinevlucht" ging. "We zoeken samen met de Belgische autoriteiten naar de oorzaak van de crash", zegt hij.

Over de commerciële cargo wordt in eerste instantie al even mysterieus gedaan. Dat deel van de lading blijkt ingeladen door DHL. Maar als we woordvoerder Marc Visser vragen naar de inhoud en de aard van hun samenwerking met Kalitta Air, krijgen we eerst nul op het rekest. "Dat zijn vragen over een complex en gevoelig onderwerp", zegt hij. Pas gisteren liet DHL in een - erg zuinig - antwoord weten dat zich aan boord "een mix van DHL expres, post en algemene cargo" bevindt "voor onze hub in Bahrein, voor distributie in het Midden-Oosten." DHL erkent met Kalitta "een charterakkoord voor commerciële cargo" te hebben.

De fluwelen handschoenen waarmee de luchtvaartmaatschappij wordt aangepakt heeft alles te maken met de lucratieve defensiecontracten van Kalitta Air. Bahrein, waarnaar het gecrashte toestel op weg was, is een belangrijke strategische locatie van het Pentagon.

De VS Navybasis in Juffair, nabij de hoofdstad Manama, huisvest het onshorehoofdkwartier voor de Vijfde Vloot, die met vliegdekschepen, destroyers en andere schepen patrouilleert in de Perzische Golf en de Arabische Zee. Voor de US Air Force is het ook een belangrijke logistieke ondersteuningspost van 'war reserve material', voor zijn Irakoperaties.

Omdat de VS-luchtmacht door de oorlogen in Irak en Afghanistan al zijn capaciteit inzet voor militaire operaties wordt voor logistieke transporten een beroep gedaan op burgerlijke cargovliegtuigen. Die zogeheten civil reserve air fleet is een programma van het Pentagon om in tijden van oorlog de luchtmacht te ondersteunen.

Of het in Brussel gecrashte toestel in dat verband opereerde, wil de Kalittawoordvoerder niet kwijt, maar hij erkent wel de deelname van zijn bedrijf aan de operatie. Kalitta is daar zelfs trots op. De cargomaatschappij werd voor haar logistieke contracten voor de oorlogen in Irak en Afghanistan al bekroond.

Ook DHL erkent zijn rol in defensielogistiek. "DHL Express levert wereldwijd expresdiensten voor een aantal regeringsdepartementen", zegt Visser. Die bevinden zich in de defensiesfeer. Uit openbare gegevensbanken blijkt dat Deutsche Post AG, de eigenaar van DHL, in de cijfers van het fiscale jaar 2007 die al beschikbaar waren voor 3.306.197 dollar aan contracten sloot met de VS-overheid; 99.897 dollar kwam van de Navy, 92.363 dollar van de Army en 18.000 dollar van de US Special Operations Command. "Het bedrijf transporteert op geen enkel ogenblik wapens of munitie", benadrukt Visser wel.

Kalitta Air daarentegen mag wel munitie vervoeren. "Op weg naar Irak, Afghanistan en andere bestemmingen in het Midden-Oosten doet een deel van Kalitta's 'defense logistics'-vluchten ook België aan", zegt Peter Danssaert van het Antwerpse onderzoeksinstituut IPIS. "In de VS hebben ze ook vergunningen voor munitietransport."

Door haar contracten met het Air Mobility Command van het VS-ministerie van Defensie beschikt de cargomaatschappij over speciale vergunningen van het VS-ministerie van Transport.

De redactie kon enkele van die 'uitzonderlijke vergunningen' inkijken. Daaruit blijkt dat Kalitta explosieven mag vervoeren "die verboden zijn, of de hoeveelheden overschrijden die cargovliegtuigen mogen vervoeren". Het gaat met name om "springstoffen van divisie 1.1., 1.2, 1.3 en 1.4."

In mensentaal vertaald: tijdens het transport is er met 1.1. een 'risico op een hevige explosie met impact op de hele lading', met 2.2. een 'projectiegevaar', met 3.3. een brand of klein explosiegevaar en met 3.4 een beperkt explosiegevaar binnen de verpakking."

Een van de munitie- en wapenproducenten - waarvoor Kalitta Air volgens de vergunningen werkt - is ATK Elkton. De 'Armament Systems'-afdeling van dat bedrijf is Amerika's grootste producent van commerciële en militaire munitie, maar ook van technische wapensystemen. Voor ATK Elkton mag Kalitta Air volgens een van de vergunningen onder meer "raketmotoren" transporteren.

Maar een vergunning is niet noodzakelijk een garantie op een veilig transport. Danssaert: "Het vreemde is dat men een luchtvaartmaatschappij die al bij diverse ongelukken betrokken was, nog altijd vergunningen geeft voor gevaarlijke transporten."Het aantal incidenten met Kalitta Air stapelde zich de voorbije jaren inderdaad op. Het ernstigste incident deed zich voor op 20 oktober 2004 in de VS. Na de start op de luchthaven Chicago O'Hare verloor het vliegtuig boven Lake Michigan een motor. De piloot wist het toestel desondanks veilig aan de grond te zetten. Op 15 augustus 2006 werd op Schiphol een start van een Boeing 747 afgebroken nadat het vliegtuig een klapband had gekregen. De band was waarschijnlijk lek of te slap, meldde de Inspectie Verkeer en Waterstaat (IVW).

Een jaar eerder moest een toestel van Kalitta Air op Schiphol ook al een noodstop maken tijdens de start. Na onderzoek bleek toen dat er schade was aan een van de motoren. "Slordig", zei een bron bij de IVW, die niet met naam genoemd wilde worden, eerder deze week in De Telegraaf. "Waarschijnlijk lag dat aan het feit dat er slecht onderhoud was gepleegd op de bouten waaraan de motoren hangen." Insiders op Schiphol noemen het onderhoud van de maatschappij 'minimaal'. De vrachtbrieven worden er ook 'erg ondoorzichtig' genoemd.

Ook professionele piloten hebben op gespecialiseerde blogs klachten over het onderhoud bij de maatschappij. Zo schreef 'Spider From Mars' afgelopen donderdag in een discussieforum over de crash: "Ik werk voor Kalitta. Ik ben vele keren op hun onderhoudsbasis in Oscoda, Michigan, geweest. Onlangs ontmantelden ze heel wat staarten van hun oude 747's (...). Deze clowns takelden een staart terug aan een van de toestellen en lieten het hele ding op de grond vallen, toen bleek dat hun hijskraan te klein was en omkantelde. (...) Toen Kalitta nog American International Airways heette, crashte een DC8 in Guantanamo Bay. De oorzaak werd toegeschreven aan vermoeidheid van de bemanning. (...)"

Daarna verwijst de blogger naar de crash in Brussel. "Wanneer je voor een goede luchtvaartmaatschappij werkt, en je hoort een luide klap tijdens het opstijgen, dan stijg je op omdat je weet dat de kans erg groot is dat je terug kunt keren. Wanneer je voor een luchtvaartmaatschappij werkt zonder goed onderhoud en je hoort een klap, dan weet je niet of je staart er door het slechte onderhoud nu af is gevallen of niet."

Meteen daarna werd 'Spider from Mars' het zwijgen opgelegd door blogger SNS3Guppy, duidelijk een collega van Kalitta Air. "Je bent blijkbaar niet op de hoogte van de bedrijfsmemo die je opdraagt je mond te houden."

Uit archieven van de bewuste blog blijkt dat de klachten niet nieuw zijn. Kalittawerknemer Fesmokie: "Waarom we bij een vakbond gingen: Connie behandelde ons als 'crap'. Hij moest geen twee keer nadenken om een crew te ontslaan omdat ze weigerden met een kapot vliegtuig te vliegen." Connie is de bijnaam van Kalitta Aireigenaar Conrad Kalitta, die hij kreeg toen hij in zijn vrije tijd in de VS nog naam en faam maakte in het dragracerscircuit.

Volgens Sergio Finardi, een expert defensielogistiek uit Chicago, is de bedenkelijke staat van de burgerlijke Amerikaanse defensievloot te wijten aan overstretching van het Pentagon. "Er zijn te weinig cargovliegtuigen, en de oorlog vereist een totale inzet van de sector. Om een voorbeeld te geven van de manier waarop Washington de ogen sluit: op een bepaald ogenblik deden de VS zelfs een beroep op vliegtuigen van (de intussen in Thailand gearresteerde Russische wapenhandelaar, MR) Viktor Bout."

Toch is er volgens de Belgische overheid geen vuiltje aan de lucht. In de Kamer zei staatssecretaris voor Mobiliteit Schouppe deze week dat in 2007 en 2008 in België vijf technische inspecties plaatsvonden op toestellen van Kalitta Air. "Geen enkele zorgde voor een probleem. Een geval van geluidsoverlast werd vorig jaar in oktober opgelost."

Vijf inspecties is erg weinig, wetende dat de maatschappij voortdurend tussenstops maakt in België: alleen al in de voorbije week landden vliegtuigen van Kalitta Air vanuit Newark drie keer in Luik, en één keer in Brussel. Volgens Finardi ontwijken VS-cargovliegtuigen de meeste controles omdat ze enkel in transit landen, om bij te tanken. "Als ze gevaarlijke goederen zoals munitie doorvoeren, moeten ze dat wel aangeven. Maar wapens bijvoorbeeld worden in de luchtvaart niet als gevaarlijke goederen beschouwd."

Volgens IPIS-onderzoeker Danssaert doet Kalitta Air nog wel meer zaken waarmee men liever niet in de kijker loopt. "Sommige van hun contracten zijn afkomstig van een entiteit die naar de naam 'Virginia Contracting Agency' luistert. Achter die benaming gaat onder meer het Defense Intelligence Agency schuil. Behalve defensielogistiek verricht Kalitta Air echter ook gevangenentransport."

Dat blijkt binnen de VS alvast uit federale VS-contracten die gesloten werden met Kalitta Charters, de dochteronderneming van Kalitta Air, die bestuurd wordt door Conrad Kalitta's zoon Doug. Behalve een rekening van 89.706 dollar voor het hoofdkwartier van de US Air Force treffen we in het fiscale jaar 2006 een rekening van 77.856 dollar aan voor het Bureau of Prisoners, de overheidsinstantie die verantwoordelijk is voor het gevangenentransport van federale gevangenissen."

Volgens Finardi is het niet uitgesloten dat Kalitta met zijn expertise aangezocht werd voor renditions, geheime transporten van vijandelijke strijders uit Afghanistan en Irak naar het gevangenenkamp van Guantanamo Bay. In zijn rapport Below the Radar, dat hij in 2006 schreef in samenwerking met Amnesty International, prijkt Kalitta Air prominent onder de zogeheten 'covert carriers', die ook voor de inlichtingendienst CIA wereldwijd opdrachten uitvoeren. Kalitta Air mag zo als een van de weinige burgerluchtvaartmaatschappijen overal ter wereld landen op VS-luchtmachtbasissen.

Conrad Kalitta investeert ondertussen in de toekomst. Volgens het Center for Responsive Politics uit Washington schonk hij dit jaar al 4.600 dollar aan John McCain, de Republikeinse presidentskandidaat die desnoods 'honderd jaar' in Irak wil blijven. Ook zijn opvolging is verzekerd: Kalitta Jr. mag met zijn chartertoestellen als enige VS-luchtvaartmaatschappij de stoffelijke resten van gesneuvelde soldaten uit Irak en Afghanistan overvliegen naar de VS. Voor zes maanden rotaties kreeg hij vorig jaar van het Pentagon 11 miljoen dollar. Dat geld zal geïnvesteerd worden in de uitbreiding van hun vloot vliegende doodskisten.

We weten niet wat er in het vliegtuig zit. We zullen het later pas te weten komen. Of misschien nooit

n Kalitta mag van het Pentagon de resten van gesneuvelde Amerikaanse soldaten in Irak en Afghanistan naar de Verenigde Staten terugvliegen. Het leverde de maatschappij vorig jaar 11 miljoen dollar op. Waar goede contacten met het Amerikaanse leger en Defensie niet goed voor zijn.

> De kronkelige koers van Kalitta Air

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234