Zondag 31/05/2020

'Bij IS zitten geen Chinezen'

Van Kortrijk tot Brussel worden jonge gekleurde mannen hard tegen de grond gewerkt in de strijd tegen terreur en tegen fietsendiefstal. Maar de politie doet er goed aan te waken voor etnische profilering.

"Allochtone jongeren zijn bang", zegt Yassine Boubout. "Zeker als ze moslim zijn. Bang voor een aanslag. Maar ook bang van de politie. Om te worden achtervolgd, gearresteerd en vastgezet. Puur op basis van hun uiterlijk en zonder verklaring achteraf."

Boubout keek vorige week opeens in de loop van een politiegeweer omdat een klant zijn gedrag in een shoppingcenter 'verdacht' vond. Zijn getuigenis raakte een gevoelige snaar. Hij verzamelde op Facebook gelijkaardige verhalen en sprak op vraag van lokale jeugdwerkers met ongeruste jongeren. Hij hoorde hoe een jonge Sikh in Brussel-Zuid werd aangehouden omdat zijn 'legerachtige' jas deed denken aan "die moslims uit Syrië die hier aanslagen komen plegen". Hoe een jongen uit Antwerpen na controle van zijn wagen zonder enige verklaring urenlang in de cel werd gestopt. "Etnisch profileren", zegt Boubout, "is een probleem dat groter is dan de terreurdreiging."

Bevraag de politie over etnisch profileren, het systematisch controleren van burgers op basis van uiterlijke kenmerken, en ze zeggen dat het niet bestaat. Er is geen betrouwbaar onderzoek gedaan, de politie registreert identiteitscontroles niet systematisch. Het Gelijkekansencentrum registreerde vorig jaar slechts 84 klachten over discriminatie door politie en justitie (waarvan een aantal over handicaps). We moeten het doen met moeilijk verifieerbare getuigenissen op sociale media. Hoe gretig zij worden verspreid wijst minstens op een breed gedeeld gevoel: zie je wel dat ze ons zoeken?

Dat beeld wordt nog scherper gesteld in tijden van verhoogd terreurniveau. De vruchteloze zoektocht naar voortvluchtige verdachten heeft de zintuigen van al wat blauw en kaki is op scherp gezet. Zij moeten naar eigen vermogen oordelen hoe 'verdacht' een situatie, een persoon of een pakket is. Zijn jongens met een Noord-Afrikaans uiterlijk en een baard vandaag extra verdacht?

"Het zijn geen Chinezen die we zoeken, hé", zegt Johan Berckmans, politiewoordvoerder voor de zone Brussel-West). "Wij weten dat er bij IS ook Belgen en Fransen zitten. Maar ook dat radicalisering veel verder gaat dan een baard te laten staan. Daar zijn wij op getraind." Berckmans maakt zich sterk dat zijn mensen erin slagen "om geen amalgaam te maken. Ik vind het ook spijtig dat een hele gemeenschap nu scheef wordt bekeken."

Ook in Antwerpen wordt etnisch profileren resoluut afgewezen, ook al werd een Marokkaans-Turkse jongen die uit een winkel kwam onlangs hardhandig tegen de grond gewerkt. De zaak is niet helemaal uitgeklaard, zegt woordvoerder Sven Lommaert, "maar op dit moment is het inderdaad verdacht om met een rugzak snel een winkel uit te lopen." Ook hier is de politie vrij om situaties zelf als verdacht te beoordelen. "We hebben geen lijst met parameters. Voor personen die bij ons niet bekend zijn, tellen uiterlijke kenmerken niet. Maar laten we elkaar geen Liesbeth noemen: de extremisten van IS zien er Arabisch uit."

Niets te verbergen

Er is geen enkele reden om aan te nemen dat de Belgische politie jonge mannen uit minderheidsgroepen niet systematisch méér controleert. Dat zegt docent criminologie Sofie De Kimpe (VUB). "Er is onderzoek gedaan in veel Europese landen, en het komt overal voor. Op dit moment komt daar een verhoogde waakzaamheid bij voor mannen met een gekleurde huid en een baard. Het beeld van de IS-terrorist is nu eenmaal moeilijk los te koppelen van de gewone moslim. Hierdoor wordt moslim zijn bijna gecriminaliseerd."

'Verdacht' gedrag kan leiden tot identiteitscontroles, maar de wet is volgens De Kimpe zo vaag geformuleerd dat de politie over veel vrijheid beschikt. "Burgers hebben weinig of geen juridische wapens en kunnen daar niet veel tegen toen. De meeste mensen vinden dat op dit moment helemaal geen probleem: kijk maar, ik heb niets te verbergen. Maar als je de vraag drie keer per week krijgt, ofmet machtsvertoon, is dat wel een probleem. Het is dus zeer belangrijk dat de politieman op straat uitlegt waarom hij iemand controleert en dit op een niet-intimiderende toon doen."

Net nu is het als politie uiterst belangrijk om fair op te treden naar minderheden toe, zegt criminoloog Lieven Pauwels (UGent). "We weten dat negatieve ervaringen met de politie het vertrouwen van burgers een deuk geven. Het is koren op de molen van extremisten. Het bevestigt de boodschap: jullie zijn minder, niet welkom, een slachtoffer. Dankzij sociale media wordt het bewijs er meteen bij geleverd, in woord en beeld. Dat kan veel indruk maken op mensen die vatbaar zijn voor dergelijke boodschappen. Als men hier niets aan doet, komt dat neer op het cultiveren van terrorisme."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234