Donderdag 18/07/2019

Bij de Antwerpse politie wordt 'het Dolfke' nog nijdig

Een WhatsApp-groep van Antwerpse agenten blijkt over te lopen van beledigende praat tegen moslims en vluchtelingen. Het is lang niet het eerste racistische incident in het korps. Zelfs nu zou de Whatsapp-groep nog actief zijn.

Wat is er gebeurd?

"Het Dolfke in mij raakt weer flink nijdig." Een van de leden van de Antwerpse politiedienst die instaat voor het vervoer en de bewaking van gevangenen, kan het niet laten om naar Hitler te verwijzen als hij een nieuwsbericht leest over IS. Hij doet zijn uitlatingen eind 2015 in een interne WhatsApp-groep waar zijn collega's gelijkaardige berichten postten. Die chatgroep werd in april opgedoekt, maar er kwam meteen een nieuwe 'Dienst Geov' met net dezelfde inhoud. "De groep wordt gebruikt voor drie dingen: praktische zaken, om elkaar een gelukkige verjaardag te wensen en om racistische en seksistische praat te delen", zo zegt een agent tegen Het Laatste Nieuws. "Maandagvoormiddag is er nog doodleuk een nieuwe pornovideo verspreid."

De taal tegen moslims en vluchtelingen is bijzonder grof, geweld wordt verheerlijkt en een collega die een epilepsie-aanval kreeg, wordt uitgelachen. De Standaard maakte gisteren een aantal conversaties publiek.

De chatgroep werd gebruikt door het team dat officieel Gerechtshoven en Overbrengingen (GEOV) heet. Dat team bestaat uit 77 manschappen, zowel leden van de lokale politie als leden van het veiligheidskorps van de federale overheidsdienst Justitie. Zo'n 25 van hen zitten in de chatgroep en zouden zich bezondigd hebben aan beledigende taal.

Is er op tijd ingegrepen door de oversten?

In april vorig jaar worden de racistische chatberichten gemeld op een interne vergadering, waar ook het diensthoofd aanwezig is. Op dat ogenblik wordt er niet opgetreden: er volgen geen sancties of een onderzoek. In het verslag van de vergadering wordt wel opgeroepen tot meer 'professionalisme'. Er wordt gewaarschuwd dat de berichten van zo'n chatgroep niet zo afgesloten zijn als de gebruikers misschien denken. De groep, die sinds 2015 werd gebruikt, wordt op dat ogenblik wel stopgezet.

Pas in september, nadat er een interne klacht tegen de WhatsApp-groep binnenloopt, start de politie een onderzoek op. Nu de berichten in de media zijn opgedoken, is ook het parket in gang geschoten. Het dossier werd opgevraagd bij de dienst Intern Toezicht van de politie om te onderzoeken of er ook strafbare feiten zijn gepleegd.

De korpschef wordt in oktober op de hoogte gebracht. Omdat er twee verschillende diensten met twee aparte statuten betrokken zijn, zijn de procedures complexer en meer tijdrovend dan normaal. Intussen is het onderzoek bijna afgerond. Een van de betrokken inspecteurs is onlangs overgeplaatst naar een andere dienst. Tegen vier andere inspecteurs is een tuchtdossier samengesteld. "Er werd vastgesteld dat er bij beide diensten een mentaliteitsprobleem bestaat", liet de politie gisteravond weten.

Maakt dit deel uit van een groter racismeprobleem in het korps?

Amper een week na de bewuste vergadering in april vorig jaar kwam het Comité P met een lijvig rapport over racisme in het Antwerpse korps. Een van de pijnpunten: de zwijgcultuur. Als er incidenten zijn, aarzelen collega's om die te melden. Ook treedt het korps niet adequaat op als er effectief meldingen zijn.

Het rapport kwam er na een aantal andere incidenten bij de Antwerpse politie. In 2010 blijkt uit een interne audit dat er een probleem is van racisme in het korps, in 2014 duiken er gelijkaardige berichten op. En in maart 2016 komen de wantoestanden van de 'Bende van Sproetje en Mega Toby' aan het licht. Verschillende agenten worden aangehouden omdat ze mensen zonder papieren zouden hebben bestolen en mishandeld.

Burgemeester Bart De Wever (N-VA) sprak toen duidelijke taal: voor zo'n gedrag is er geen plaats in het Antwerpse korps. In mei van dat jaar tekende hij ook een diversiteitscharter voor de politiediensten in zijn stad. Het rapport van Comité P was positief over de aanpak van korpschef Serge Muyters. "Er is een kentering ingezet", klonk het toen.

Maar in september volgde het ontslag van commissaris Jinnih Beels, lange tijd het gezicht van de strijd tegen racisme binnen de Antwerpse politie, net omdat haar visie op diversiteit een pak verder ging dan die van korpschef Muyters.

Dat er nu opnieuw gelijkaardige feiten opduiken, is vervelend voor het beeld dat de stad wil ophangen.

Zijn er in al die tijd wel voldoende maatregelen genomen?

De woordvoerder van De Wever wijst erop dat sinds vorig jaar het diversiteitsbeleid helemaal is hervormd. De Antwerpse politie kan sindsdien ook zelf haar mensen aanwerven en wil zo meer kleur in het korps krijgen. "De problemen van racisme bestaan al lang, maar komen nu aan de oppervlakte. Wij doen er iets aan."

Groen-fractieleider in de Antwerpse gemeenteraad Wouter Van Besien neemt geen genoegen met die uitleg. "Terwijl de burgemeester dure beloftes doet, kan zo'n chatgroep maandenlang blijven bestaan. De zwijgcultuur is nog niet weg. Dit zijn meer dan enkele rotte appels."

Volgens Paul Jacobs, diversiteitsexpert bij de politie, is er veel windowdressing, maar onvoldoende erkenning van het probleem. Het probleem ligt volgens Jacobs dan ook niet enkel bij de agenten die zich racistisch uitlaten, maar ook bij hun oversten. "De officieren hebben een morele verantwoordelijkheid, maar krijgen geen enkele deftige opleiding rond diversiteit. Die krijgen enkel de basiskaders."

Welke straffen kunnen hier tegenover staan?

Er kan intern opgetreden worden bij de politie, bijvoorbeeld met een schorsing of een andere tuchtstraf. In dat geval wordt er nagegaan of de persoon in kwestie een deontologische fout heeft gemaakt of gezondigd heeft tegen de interne regels. Racistische uitlatingen kunnen voldoende zijn voor een straf.

Daarnaast onderzoekt het parket of het om strafrechtelijke feiten gaat. "We moeten nagaan of er sprake is van aanzetten tot haat en racisme", zegt Philip Van Tongerloo, woordvoerder van het Antwerpse parket.

Bovendien kun je je afvragen of uitlatingen op WhatsApp niet tot de privésfeer behoren. In tegenstelling tot de meeste berichten op Facebook of Twitter zijn WhatsApp-berichten bestemd voor een afgeschermde, beperkte groep.

Volgens jurist Jogchum Vrielink, expert op dit domein, houdt de wet daar weinig rekening mee. Teksten die niet openbaar zijn, maar aan verschillende personen worden toegestuurd of meegedeeld, kunnen toch strafbaar zijn.

"Een belangrijkere vereiste is dat er een specifieke intentie was om racistische denkbeelden te verspreiden", zegt Vrielink, Université Saint-Louis. "Daarmee heeft de wetgever willen vermijden dat racistische grappen strafbaar zouden zijn."

Zo werd enkele maanden geleden een Gentse agent vrijgesproken, hoewel hij op zijn publieke Facebook-pagina Afro-Amerikanen met apen had vergeleken. Een vrouw uit Tielt werd vorige maand dan weer wel veroordeeld, omdat ze op Facebook de uitbaters van een restaurant racistische verwijten naar het hoofd had geslingerd.

"De rechtspraak is moeilijk voorspelbaar", zegt Vrielinck. "De rechter zal moeten afwegen of er sprake is van humor of loutere ventieluitingen, dan wel of de opeenstapeling van uitspraken kwaadwillige intenties suggereren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden