Donderdag 22/08/2019

Afvalbeleid

Bij afvalbedrijf Net Brussel stinkt niet alleen het vuilnis

Afval in de Brusselse straten. Beeld ID/ Sander de Wilde

Bij afvalbedrijf Net Brussel kon het geld nooit op. Maar nu kijkt het bedrijf aan tegen een schuld van 20 tot 50 miljoen euro. Vooral de PS lijkt de grote schuldige: zij zijn in de Brusselse regering al jaren bevoegd, en leveren ook de topman. ‘Het is chaos troef.’ 

“Ophalers van Net Brussel lappen het ABC van de verkeersregels aan hun laars”, zegt een bron bij de gemeente Schaarbeek. “Ze rijden door het rood licht, of gaan een eenrichtingsstraat in de verkeerde richting in. Ze moeten zich altijd haasten. Als de zakken bij het ophalen scheuren, blijft het vuil liggen en kan de gemeente het opruimen. Het wordt dikwijls voorgesteld als het gedrag van enkelingen, maar het maakt deel uit van de bedrijfscultuur.”

Net Brussel ligt onder vuur, ook en vooral op boekhoudkundig vlak. Verscheidene Brusselse politici omschrijven het gewestelijke afvalbedrijf als een PS-bastion waar het geld nooit op is. Maar omdat er nu een financieringsput van tientallen miljoenen euro gaapt – na een veroordeling voor concurrentievervalsing – zit het bedrijf in slechte papieren. 

Bovendien zijn de problemen bij Net Brussel systematisch. Al jarenlang zijn er grote twijfels bij de boekhouding en vermoedens van fictieve inkomsten. Vragen van Brusselse parlementsleden om opheldering stoten telkens op een muur. 

PS-signatuur

Als grote schuldige wijzen alle gecontacteerden de PS aan, de partij waar ook nog steeds het schandaal rond Samusocial aan kleeft. Sinds 2009 zijn opeenvolgend de socialisten Emir Kir, Rachid Madrane en Fadila Laanan in de Brusselse regering bevoegd voor Net Brussel. Aan de top van het afvalagentschap staat bovendien directeur-generaal Vincent Jumeau, van PS-signatuur.

De krant Le Soir berichtte maandag op basis van anonieme bronnen over de grote zorgen bij Net Brussel. Verscheidene politici spreken daar tegenover De Morgen nu openlijk over. “Bij Net Brussel stinkt niet alleen het afval maar ook het bedrijf zelf”, zegt Annemie Maes (Groen), die in de vorige regeerperiode in het Brusselse parlement zetelde. Maes vraagt net als vele anderen al jaren een grondige doorlichting van de structuren en geldstromen van Net Brussel. “Want dit is wanbeleid van het hoogste niveau.”

Beeld ID/ Sander de Wilde

Ze staat niet alleen in haar kritiek. Parlementsleden klagen jaar na jaar over de bodemloze put van Net Brussel. Het Rekenhof waarschuwt keer op keer voor ontvangsten die te hoog geraamd worden. De jaarresultaten vertonen telkens weer een tekort, waarna traditioneel de overheidsdotatie opgetrokken wordt. En dat terwijl er van boekhoudkundige transparantie amper sprake zou zijn.

“Het is chaos troef, en het getuigt van een ongelooflijk amateurisme”, zegt Brussels N-VA-kopstuk Cieltje Van Achter. In 2017 kwam het bedrijf in het oog van de storm toen bleek dat gesorteerd afval na de ophaling toch samen in de verbrandingsoven gedumpt werd. Hetzelfde jaar kwam er ook kritiek op de tankkaarten bij de bedrijfsvoertuigen. Er konden met dezelfde kaart verschillende types brandstop getankt worden, en in sommige gevallen werd zelfs meerdere keren per dag getankt met dezelfde kaart.

Concurrentievervalsing

Het bedrijf heeft twee types activiteiten. Er is een overheidsopdracht voor onder meer huisvuilophaling in Brussel. Daarvoor ontvangt Net Brussel een gewestelijke dotatie. Daarnaast is er een commerciële tak. Bedrijven kunnen bijvoorbeeld betalen om hun afval te laten verwerken door Net Brussel. Al sinds 2010 weigert Net Brussel een gescheiden boekhouding bij te houden, waardoor het onmogelijk is om na te gaan of de publieke middelen enkel voor de publieke opdracht gebruikt worden.

De concurrentie van Net Brussel vermoedde alleszins van niet. De commerciële tarieven van het bedrijf liggen een flink stuk onder het marktgemiddelde; de veronderstelling was dat Net Brussel zijn prijzen laag hield door het verlies te compenseren met een deel van de dotatie, die niet bedoeld is voor de commerciële poot. De privésector trok naar de rechter, en kreeg midden 2018 gelijk: Net Brussel doet aan concurrentievervalsing en krijgt illegale staatssteun. De rechter besliste 20 procent van de dotatie te bevriezen, een bedrag van om en bij de 30 miljoen euro. De financiële situatie van het afvalbedrijf werd daardoor nog problematischer. Volgens Le Soir bedraagt het tekort intussen 20 tot 50 miljoen euro.

Bevoegd staatssecretaris Fadila Laanan (PS) vroeg eind vorig jaar, na de gerechtelijke uitspraak, 15 miljoen euro extra. De regering gaat akkoord, op voorwaarde dat er toch eens werk wordt gemaakt van een audit. Die komt er dit keer wel, al is het nog altijd wachten op de resultaten.

Schip zonder kapitein

Laanan verklaart dat het extra geld nodig is voor oplopende personeelskosten. Dat zet nog meer kwaad bloed, want al vele jaren is er kritiek uit politieke hoek op het aanwervingsbeleid van Net Brussel. Er wordt steeds meer personeel aangetrokken, terwijl niet duidelijk is of daar ook nood aan is en of er wel geld is. “Het is een pure tewerkstellingsmachine”, zegt Maes. In vijf jaar zouden er 492 extra personeelsleden zijn aangenomen. 

Het personeelsbeleid is een grap, voegt Els Ampe (Open Vld) eraan toe. “Zelfs wie 20 dagen per jaar niet komt opdagen op zijn werk, maakt nog aanspraak op een productiviteitspremie. Het bedrijf is al tevreden als je op je werk bent.”

Eigenlijk is Net Brussel “een schip zonder kapitein”, zegt de bron in Schaarbeek. “Wij stellen dit al jaren aan de kaak, maar we zien weinig verbetering op het terrein. Ik denk dat de politiek schrik heeft van Napolitaanse toestanden, dat de vakbonden een staking zouden inleggen en het huisvuil weken niet wordt opgehaald. Niemand wil de confrontatie met de syndicaten aangaan.”

Voor een reactie verwees Net Brussel naar Brussels staatssecretaris Laanan. Zij wenste niet te reageren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden