Zondag 25/10/2020

China

Big Brother in het echt: China wil al zijn burgers een score geven

Chinese vrouwen schenken thee tijdens een bijeenkomst van de communistische partij in Peking.Beeld AFP

Het communistische regime in China broedt op een plan om al zijn burgers een score te geven, gebaseerd op online gegevens. Wie slechte punten krijgt, zal dat onder meer voelen wanneer hij of zij wil reizen, solliciteert voor een job of een lening aanvraagt. 

Een autoritaire overheid die het doen en laten van zijn onderdanen nauwgezet in het oog houdt, al die data verzamelt en op basis daarvan beslist of je een betrouwbaar persoon bent - en dus gebruik kunt maken van bepaalde privileges -, het lijkt meer iets uit een dystopische roman à la '1984' of 'A Brave New World'. Toch wil China tegen 2020 exact zo'n samenleving uitbouwen. De communistische regering is van plan een sociaal puntensysteem te ontwikkelen om zo een cultuur van "oprechtheid" te creëren die zal leiden tot een "harmonieuze socialistische samenleveing waar het behouden van vertrouwen glorieus is". Dat schrijft The Washington Post op basis van een beleidsdocument dat in september werd gepubliceerd. 

In dat document staan de sancties opgelijst die de overheid kan opleggen aan personen of bedrijven die het vertrouwen hebben beschaamd. Zo kan hen bepaalde privileges worden ontzegd of kunnen ze dagelijks gecontroleerd worden. Het doel is om alle mogelijke beschikbare informatie over mensen en bedrijven te centraliseren in één database en hen op basis daarvan vervolgens een score toe te kennen. Hoe die score exact wordt bepaald, is nog niet duidelijk. Wellicht zullen bepaalde 'asociale' gedragingen een rol spelen, zoals het niet tijdig betalen van rekeningen, verkeersovertredingen, kritiek op het regime of koopgedrag.

Socialistisch utopia

"China evolueert in de richting van een totalitaire samenleving, waarbij de overheid het privéleven van haar burgers controleert en beïnvloedt", zegt de Chinese schrijver en uitgesproken criticus Murong Xuecun. "Dit is net Big Brother, die al je gegevens heeft en je op alle manieren kan raken."

Murong Xuecun.Beeld rv

Dat ook bedrijven in het systeem worden opgenomen, kadert in een poging van de Chinese overheid om meer grip te krijgen op de slecht gereguleerde markteconomie. Zo belandden in 2008 tienduizenden baby's in het ziekenhuis na het drinken van verontreinigd melkpoeder. "Fraude komt steeds vaker voor in onze maatschappij. Oplichters moeten worden gestraft", verklaarde Lian Weiliang, de vicevoorzitter van het belangrijkste economische agentschap van China, in april. 

Tegelijk mikt de Chinese overheid op de oprichting van een nieuw socialitisch utopia, onder het toeziend oog van de communistische partij. "Een groot deel van het Chinese politieke theater is de stelling dat er een ideale toekomst bestaat, een utopia om naar te streven", legt de Nederlandse professor Rogier Creemers van de universiteit van Leiden uit. Door de technologische evolutie, die het mogelijk maakt om enorme hoeveelheden informatie te verzamelen en te verwerken, lijkt dat droombeeld steeds realistischer. Al zal de invoering van zo'n puntensysteem heel wat voeten in de aarde hebben, verwacht Creemers. "Los van de technologische en de politieke vraagstukken, zal het invoeren van dit systeem over een populatie van 1,3 miljard een enorme uitdaging zijn", klinkt het.

Felle kritiek

Bovendien is een eerder experiment van de Chinese overheid met het invoeren van een puntensysteem mislukt. In 2010 kregen de inwoners van het district Suining in de provincie Jiangu punten voor goed gedrag. Er waren maximum 1.000 punten te verdienen, voor elke misstap werden er punten afgetrokken. Zo kostte een kleine verkeersovertreding je 20 punten, dronken rijden of door het rood licht rijden, kostte 50 punten. Wie niet goed zorgde voor hulpbehoevende familieleden verloor 50 punten, terwijl het gebruik van het internet om anderen valselijk te beschuldigen 100 punten kostte. 

Een jonge vrouw in het uniform van het Rode Leger tijdens een herdenking van de 90ste verjaardag van de oprichting van de communistische partij in 2011.Beeld REUTERS

Op basis van hun puntenaantal werden inwoners ingedeeld in vier categorieën, van A tot D. Wie in de A-groep zat, kwam in aanmerking voor overheidssteun bij het starten van een eigen zaak, voor een voorkeursbehandeling bij het aanmelden voor een positie binnen de partij, de regering of het leger of voor een promotie op het werk. Mensen uit de D-groep werden uitgesloten van officiële hulp of werk. Het project kon op felle kritiek rekenen. Sommigen maakten de vergelijking met de "goedeburgerkaart" die de Japanse bezetter in de jaren 30 invoerde in China. 

Ook het huidige plan betekent een verregaande ingreep van de overheid in het dagelijks leven van de Chinezen. Zo zouden asociaal en onbetrouwbaar geachte burgers niet langer in eerste klasse mogen vliegen, niet langer naar het buitenland mogen reizen of hun kinderen naar de beste school kunnen sturen. Murong Xuecun vreest dat China critici zo nog meer wil muilkorven. "Mijn socialemedia-accounts zijn al zo vaak opgeheven, dat de overheid kan stellen dat ik een oneerlijk persoon ben. In dat geval kan ik niet meer naar het buitenland, en niet meer met de trein reizen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234