Vrijdag 03/04/2020

Bietekwieten bestaan niet meer

In het paasweekend viel weinig hoop te bespeuren. De Antwerpse IS-terrorist Hicham Chaib waarschuwde in een video voor nog meer aanslagen in ons land. En aan de Brusselse Beurs vonden racistische hooligans het nodig om de Hitlergroet te brengen. Of mogen we die twee gebeurtenissen niet in één adem noemen? Kijk, dát is dus de vraag.

"Jazeker, ik herinner mij die man nog zeer goed", zegt de Nederlandse schrijver Benno Barnard over de Antwerpse IS-terrorist Hicham Chaib, die in een huiveringwekkende video dreigt met nieuwe aanslagen in ons land. "Hij was erbij, toen. Ik had eerder al in de krant gezien dat hij aan het hoofd van de religieuze politie in Raqqa staat, dat hij de schoft is die homo's laat kruisigen en van het dak laat werpen."

Het gebeurde eind maart 2010. Barnard, die zich sinds kort met zijn gezin maar zonder internet heeft teruggetrokken in een landhuis in het zuiden van Engeland, gaf aan de Universiteit Antwerpen een lezing met als titel 'Leve God, weg met Allah'. Dat was althans het plan, want zijn optreden werd verstoord door een stel islamitische heethoofden die waren gekomen om namens Allah tumult te veroorzaken. Onder hen: Fouad Belkacem, stichter van Sharia4Belgium, en zijn rechterhand en huidige "IS-schoft" Hicham Chaib. "Dat was een overweldigende, redelijk choquerende ervaring", vertelt Barnard aan de telefoon. "Ik besefte onmiddellijk: dit is het kwaad, op een bijna mythisch niveau."

Barnard kreeg weinig steun in die dagen. Heel wat commentatoren en journalisten, onder wie uw dienaar en schrijver dezes, vonden dat hij zich een beetje aanstelde. Het komt wel vaker voor dat een lezing wordt verstoord, en die radicale moslims hadden hem niet eens aangeraakt. Barnard, vonden velen, was een dramaqueen, en die lui van Sharia4Belgium een soort mislukte clowns - ook in deze krant viel die term: 'clown'.

Dat was de teneur in die dagen. Toen Fouad Belkacem wat later een filmpje verspreidde waarin hij ermee dreigde het Atomium op te blazen, bleven velen hem lachwekkend vinden. Vandaag is het lachen iedereen wel vergaan. Niemand twijfelt eraan dat Hicham Chaib het meent, als hij waarschuwt dat IS voor elke bom die wij in Syrië droppen een bom in Europa wil laten ontploffen. De komedie is een horrorfilm geworden.

De sharia in Boom

Twee jaar vóór die lezing van Barnard had een straathoekwerker uit Boom al stevig aan de alarmbel getrokken. In maart 2008 vertelde Peter Calluy in Knack over "ene Fouad Belkacem", die voorzitter was geworden van de islamitische vereniging El Islaah. Het was de eerste keer dat Belkacem de pers haalde - al had hij in 2004 op een lijst gestaan van de Moslim Democratische Partij van Dyab Abou Jahjah. "Al snel doken er negatieve berichten op over Belkacem", zei Calluy in maart 2008. "Maar in de integratiesector stelt men liefst niet te veel vervelende vragen." En zo kon Belkacem tien jaar geleden in Boom voorspellen dat hij de sharia zou invoeren, zonder dat men hem veel aandacht gaf.

Geen enkele tekst biedt zoveel inzicht in dat ontkenningsmechanisme als Radical van de Britse schrijver Maajid Nawaz. In dat autobiografische boek beschrijft Nawaz hoe hij als jonge moslim in het Verenigd Koninkrijk radicaliseerde, en hoe het mogelijk was dat niemand aan de Britse universiteiten de ronselaars voor de politieke islam ook maar een strobreed in de weg durfde te leggen. "Omdat het islamisme zich had vermomd in een religieus kleedje, wist niemand er zich raad mee", schrijft Nawaz. "En mensen waren als de dood om iemand te beledigen. Ze waren bang dat het racistisch zou aanvoelen om ons tegen te houden. Als de extreemrechtse British National Party had geprobeerd om de campus te kapen, dan zouden ze alles gedaan hebben om dat tegen te houden. Maar ons lieten ze met rust, omdat ze onze religieuze gevoeligheden niet wilden schofferen."

Nawaz, die als ronselaar van radicale islamisten vijf jaar in een Egyptische gevangenis zat, beschrijft in zijn boek ook hoe hij weer op het rechte pad geraakte. Vandaag is hij een internationale autoriteit wat betreft deradicalisering. Radical is verplichte lectuur voor journalisten en opiniemakers aan beide kanten van het spectrum. De auteur toont zowel het racistische extreemrechts dat jonge moslims van de samenleving vervreemdt als het antiracisme dat hen onvoldoende behoedt voor dat ándere, islamitische extremisme.

Onrust aan de Beurs

Over extremisten gesproken. Terwijl de openbare omroep zondagmiddag onafgebroken live verslag uitbracht over mannen die om ter snelst op de fiets van Gent naar Wevelgem reden, zag de hele wereld live op CNN, BBC en nog een resem andere nieuwszenders dat het Brusselse Beursplein stormenderhand werd ingenomen door een stel racistische heethoofden. Mocht Benno Barnard op dat ogenblik een lezing hebben gehouden op het plein, hij zou vast ook gechoqueerd zijn geweest, net zoals de rest van de wereld. Zeker toen de blijkbaar ferm geradicaliseerde hooligans collectief de Hitlergroet brachten.

Op Twitter ging het er naar goede gewoonte meteen heftig aan toe. Links en rechts raakten het zelfs niet eens over de juiste benaming van de oproerkraaiers: moesten we hen gewoon hooligans blijven noemen, of toch racisten, of - waarom niet - fascisten?

Er was niemand die het zondag suggereerde, maar bietekwieten had eigenlijk ook nog gekund. Zo noemden sommigen destijds de leden van Bloed Bodem Eer en Trouw (BBET) toen die in maart 2006 werden gearresteerd. Het ging om regelrechte neonazi's die later werden veroordeeld voor het plannen van terreurdaden en moordaanslagen op onder meer Filip Dewinter en Dyab Abou Jahjah. En zoals links Belkacem 'een clown' noemde, zo noemde rechts die lui van BBET 'bietekwieten' - onder meer Gazet van Antwerpen gebruikte die term, en later ook Gerolf Annemans van Vlaams Belang.

Het is een van de vele kloven die dwars door de publieke opinie loopt, en dus ook dwars door media en politiek. Aan de ene kant is men geneigd de problemen met de islam te ontkennen, aan de andere kant is men geneigd de problemen met racisme te ontkennen. Aan beide kanten lijdt men aan het zogenaamde bevestigingsvooroordeel, een bekend verschijnsel in de psychologie waar we allemaal last van hebben: mensen hebben alleen oog voor nieuwsfeiten en gebeurtenissen die in het eigen kraam passen. Die willen we dan ook zoveel mogelijk uitvergroten. En vice versa: feiten en gebeurtenissen die niet in het eigen kraam passen, willen we liever een beetje minimaliseren - zo worden islamisten dus 'clowns' en racisten 'bietekwieten'.

Stenen in Molenbeek

We hebben een bijzonder leerzame week achter de rug. In de schoot van regeringspartij N-VA vielen de voorbije dagen immers voorbeelden van beide fenomenen waar te nemen: de uitvergroting van wat in het eigen kraam past én de minimalisering van wat niet in het eigen kraam past.

Vorige week maandag was Vlaams minister-president Geert Bourgeois verontwaardigd omdat de VRT-nieuwsdienst geen beelden had getoond van stenengooiende jongeren bij de arrestatie van Salah Abdeslam in Molenbeek. "Het is voor mij een schrikwekkend beeld dat tweehonderd jongeren van allochtone origine samentroepten om onze politie met stenen en flessen te bekogelen", zei Bourgeois. "Het wijst erop dat er een aparte samenleving is ontstaan. Een samenleving die de pluralistische waarden niet deelt van de onze, waar iedereen gelijke rechten heeft. Dat is angstwekkend."

Zondag zei partijvoorzitter Bart De Wever dat we die hooligans met hun Hitlergroet niet te veel aandacht moeten geven, en weigerde hij een verklaring te ondertekenen waarin zijn collega-partijleiders afstand namen van de incidenten op het Beursplein. "Hoe meer aandacht je die hooligans geeft, hoe groter ze zich wanen", zei de woordvoerder van De Wever aan nieuwsagentschap Belga. "Je mag ze dat niet gunnen."

Laat dat nu precies de argumenten zijn die sommigen ter linkerzijde destijds gebruikten om Sharia4Belgium vooral niet te veel aandacht te geven. En zo zit iedereen gevangen in hetzelfde dilemma: als je een radicale minderheid doodzwijgt, onderschat je misschien het gevaar; maar als je diezelfde radicale minderheid te veel aandacht geeft, maak je ze misschien alleen maar groter. En zo zitten we allemaal hopeloos in de knoop.

'Shut the fuck up'

Eigenlijk verdeelt deze discussie Vlaanderen al bijna dertig jaar, sinds de opkomst van het Vlaams Blok. Die partij had haar wortels in de collaboratie en deinsde aanvankelijk niet terug voor de occasionele knokpartij. Maar hoe harder ze werd veroordeeld door pers en andere politici, hoe harder ze groeide. Toen Filip Dewinter in oktober 2006 kans leek te maken op het burgemeesterschap van Antwerpen, organiseerde muzikant Tom Barman de ondertussen legendarische 0110-concerten voor verdraagzaamheid. Bart De Wever, toen nog een bescheiden verschijnsel in de Vlaamse politiek, vond die concerten een vergissing. In de column die De Wever toen in deze krant had, noemde hij Barman "chef polarisatie met het VB" en vroeg hij hem beleefd: "Shut the fuck up!"

Het is de thesis van de contraproductiviteit: dat de aanval de tegenstander alleen maar sterker maakt. Dat stoere taal en strenge maatregelen de polarisering alleen maar in de hand werken, waardoor we op den duur nog verder van huis zijn. Aan de andere kant van het politieke spectrum klinkt al jaren hetzelfde verwijt bij elke maatregel die de islam viseert: zo zou het hoofddoekenverbod in scholen en achter het loket ook alleen maar contraproductief hebben gewerkt.

En misschien klopt dat ook. Als je psychologen zoals de Amerikaan Jonathan Haidt mag geloven, klampen mensen wier ideologie direct wordt aangevallen, zich nog harder aan die ideologie vast. Als we iemand van mening willen doen veranderen, legt hij uit in The Righteous Mind, moeten we er eerst voor zorgen dat die persoon ons vertrouwt en naar ons luistert. Zonder die emotionele verbinding is overtuigen niet mogelijk. Daarom kunnen radicale islamisten nog het beste door voormalige radicale islamisten, zoals Maajid Nawaz, op betere ideeën worden gebracht. Daarom kunnen neonazi's het beste worden omgepraat door ex-neonazi's, en sekteleden door ex-sekteleden.

Maar dat gaat over individuele gevallen, over gesprekken van mens tot mens. De vraag is: moet het maatschappelijk debat daar ook rekening mee houden?

Neen aan de ontkenning

Ik vind van niet. Ik vind dat we die thesis van de contraproductiviteit niet meer zouden mogen gebruiken. De tijden zijn van dien aard dat we niets meer mogen ontkennen of minimaliseren. Wie rekruteert voor de gewapende jihad is geen clown, maar wie de Hitlergroet brengt aan de Beurs is geen bietekwiet. Laten we dat ineens afspreken: bietekwieten en clowns bestaan niet meer, behalve in het circus.

Dat de gewapende jihad nergens goed voor is, weten we vandaag maar al te goed. Dat de Hitlergroet nergens goed voor is, weten we al veel langer. De lijst met nieuwe incidenten groeit gestaag. In Duitsland hielden neonazi's onlangs een vrouw met twee kinderen tegen met Hitlergroet en de boodschap: "Wij zijn het heersende ras." De mannen trokken hun gulp open en begonnen op de kinderen te plassen. Om het met Geert Bourgeois te zeggen: niet meteen lieden die de pluralistische waarden van onze samenleving delen. Ook dat moeten we altijd blijven herhalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234