Maandag 17/05/2021

Kunstbiënnale Moskou

Biënnale van Moskou: Spektakeltentoonstelling wordt 'Work in Progress'

null Beeld Jozefien Van Beeck
Beeld Jozefien Van Beeck

De zesde Biënnale van Moskou, oorspronkelijk gepland als grote spektakeltentoonstelling, werd uiteindelijk een atypisch work in progress. Een kunstlaboratorium in Moskou met performances, lezingen en kunst die ter plekke ontstaat.

Voor de trappen van het centrale paviljoen van de Biënnale zit een man, volledig in het wit. Hij blaast witte ballonnen op en schenkt ze dan, samen met een spijker, aan voorbijgangers. De meeste mensen twijfelen niet: ze prikken met zeker genoegen de ballon kapot. Het is pas achteraf dat de gedachte opkomt: die man vult de hele dag ballonnen met zijn eigen adem, een uitputtingsslag, en wij maken ze in een fractie van een seconde kapot. De boodschap is duidelijk: je hebt altijd een keuze.

Ook de drie curatoren van de Biënnale (MuHKA-directeur Bart De Baere, Nicolaus Schafhausen en Defne Ayas) stonden voor een keuze: toen De Manege, hun prestigieuze locatie bij het Kremlin, wegviel - officieel omdat Poetin er iets anders wilde organiseren - haakten de sponsors af en zagen ze hun plan voor een spectaculaire megatentoonstelling met topkunst van de afgelopen dertig jaar in duigen vallen. Dus moesten ze kiezen.

Bart De Baere: "Als je tegen een muur aanstoot, kun je ofwel stoppen, ofwel die muur juist gebruiken om te springen." De Baere koos voor dat laatste. "In Moskou is onze avant-gardistische kunst ontstaan, maar door de geopolitieke situatie dreigen we ervan te vervreemden. Dat de situatie er problematisch is, is voor mij net een reden om er wél naartoe te gaan, om de dialoog op gang te houden. Deze Biënnale is een ideaal moment om verbindingen te leggen met de rest van de wereld. Opgeven was dus geen optie."

Een nieuw idee werd geboren toen ze een andere locatie ter beschikking kregen: VDNK, de site waar in 1939 een wereldtentoonstelling opende om met de verwezenlijkingen van de Sovjet-Unie te pronken. Met zijn meer dan zeventig paviljoenen - onder meer voor de ruimtevaart, de kernenergie en het varken - is VDNK een Russische versie van de Giardini in Venetië, maar dan op veel grotere schaal.

null Beeld kos
Beeld kos
Biënnale Moskou: centraal Paviljoen 1. Beeld Jozefien Van Beeck
Biënnale Moskou: centraal Paviljoen 1.Beeld Jozefien Van Beeck

De curatoren kregen Paviljoen 1 ter beschikking, het centrale paviljoen en de symbolische representatie van de macht van de Sovjet-Unie. "Dat werd ons vertrekpunt", zegt De Baere. "Onze centrale vraag: hoe kunnen we elkaar ontmoeten? Vandaar de titel How to Gather?" Ze kozen er radicaal voor om geen enkel kunstwerk te transporteren. In plaats daarvan vroegen ze zich af wat kunst allemaal kan zijn. "Het moment waarop kunst verschijnt is net het mooiste. Dus dat is wat we hier tonen."

Varoufakis

En zo komt het dat een bezoek aan het imposante Paviljoen 1 meer aanvoelt als een atelier- dan een museumbezoek: de Chinese kunstenaar Qiu Zhijie schildert vanop een elektrische lift een alternatieve wereldkaart op de muur, Els Dietvorst werkt aan een grote schedel van leem, Liam Gillick flaneert door Moskou en schrijft brieven die hier geprojecteerd worden.

Verder zijn er tien dagen lang performances, lezingen en presentaties van onder meer de Griekse ex-financiënminister Yanis Varoufakis, futurologe Maya Van Leemput, socioloog Pascal Gielen en kunstenaar Michelangelo Pistoletto. Alles wordt nauwgezet gedocumenteerd door een mediateam en na deze tien dagen van ontmoetingen wordt de registratie ervan tentoongesteld.

undefined

Nu zijn de muren nog grotendeels leeg. Zo werkt de Belgische kunstenaar Ives Maes hier ter plekke aan zijn Sovjet Stereographs. Eerder had hij al de architectuur van wereldexpo's, onder meer het Russische VDNK, gefotografeerd. Maes: "Toen ik in 2009 en 2013 in Moskou was, waren de paviljoenen nog in zeer slechte staat. Nu worden ze gerenoveerd. Het is geen historische, maar een ideologische restauratie. Een voorbeeld: het Oekraïens paviljoen is opgeknapt en staat nu te blinken, alsof Oekraïne nog deel uitmaakt van de Sovjet-Unie. Het zijn niet de gebouwen die gerestaureerd worden, maar de Sovjet-ideologie." Voor de Biënnale combineert hij beelden uit het verleden met nieuwe foto's en voegt ze samen tot een stereoscopisch beeld. "Zo wil ik de voortgang van de tijd registreren", zegt Maes.

De performance van Vaast Colson op de Biënnale in Moskou. Beeld Jozefien Van Beeck
De performance van Vaast Colson op de Biënnale in Moskou.Beeld Jozefien Van Beeck

Religie als rode draad

Het enige werk dat op voorhand af was, is de gigantische muurschildering die Luc Tuymans ter plekke ging maken. "De verf van Luc Tuymans is overgekomen met een diplomatiek koerier", zegt De Baere. "Geen evidentie, dat vervoer, want die tubes worden gezien als gevaarlijke substantie, dus we moesten er de gedetailleerde chemische samenstelling van doorgeven." The Worshipper, een reïncarnatie van een bestaand werk, krijgt in het land van Poetin een nieuwe lading. "Dit beeld symboliseert zowel de macht als het verlies van de macht", zegt De Baere.

Religie is een onuitgesproken rode draad in deze Biënnale. Plots weergalmt door het hele paviljoen het tweede gebod: "Ik ben de Heer, uw God. Van de Heer uw God zult gij geen afbeeldingen maken." Het is een werk van de Belg Honoré d'O, die hier elke dag rond een ander exemplaar van de tien geboden werkt.

Biënnale Moskou. Beeld Jozefien Van Beeck
Biënnale Moskou.Beeld Jozefien Van Beeck

Die avond zal Antwerpenaar Vaast Colson die zin van d'O gebruiken als vertrekpunt voor zijn performance. De letters van het tweede gebod legt hij op een overheadprojector en terwijl een kookwekker de tijd wegtikt, maakt hij met deze ingrediënten telkens nieuwe zinnen: 'sing loud', 'make a riot', 'have fun' en 'at least we can try'. We kunnen tenminste proberen. En zo vat Colson deze Biënnale mooi samen: zelfs in moeilijke omstandigheden moéten we proberen.

How to Gather? Acting in a Center in a City in the Heart of the Island of Eurasia De zesde Biënnale van Moskou loopt tot 1 oktober. 6th.moscowbiennale.ru

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234