Donderdag 14/11/2019

Fiscaliteit

Biefstuktaks: hoever mag de overheid gaan?

Beeld thinkstock

Belast rood vlees want de planeet warmt erdoor op, zo stelt het raadgevend ethisch comité van de Deense regering voor. Zo'n ethische belasting gaat nog verder dan een vet- of suikertaks die de eigen gezondheid moet vrijwaren. "Het kan werken, al zijn er valkuilen."

Dan maken we maar de biefstukken duurder, zo stelt de invloedrijke Raad voor Ethiek voor aan de Deense regering. Want zo'n 18 procent van de uitstoot komt uit de veeteelt, meer dan alle transport samen.

Omdat de meeste consumenten daar absoluut niet mee bezig zijn, willen de Deense ethici een klimaattaks op rood vlees. Bedoeling is met de opbrengst boeren te helpen klimaatvriendelijker te produceren. De regering bekijkt nu of het dit advies in de praktijk kan omzetten.

In het advies stellen de ethici dat het klimaatakkoord van Parijs de Denen de ethische verantwoordelijkheid oplegt hun eetgewoontes te veranderen. "Wachten tot mensen uit eigen beweging minder vlees gaan eten is onrealistisch", zegt woordvoerder Mickey Gjerris.

Niemand betwist dat minder vleesconsumptie erg voordelig zou zijn, zowel voor de gezondheid als voor de planeet. Maar intuïtief gaat, behalve vegetariërs, bijna iedereen steigeren bij het idee dat de overheid zegt dat wat je eet onethisch is. Want dat is toch nog iets anders dan ongezond. En zelfs suiker- en vettaksen liggen al zo moeilijk. 'Het is mijn vrije keuze om te 'zondigen' hoe ik dat wil', zo is de klassieke reactie.

De Deense adviseurs maken het zichzelf nog moeilijker door enkel de klimaatkaart te trekken omdat ze het nodig vinden dat de consument zich bewust wordt van de klimaatimpact van vlees.

Toch is zoiets mogelijk. Dat blijkt uit een rapport van de gerenommeerde Britse denktank Chatham House. De vrees van regeringen om zich te mengen in de levensstijl van burgers is volgens de onderzoekers ongegrond. Ze stellen dat als consumenten zich eenmaal bewust zijn van het verband tussen hun consumptie en de impact op de wereld, ze de noodzaak van verandering aanvaarden. Zelfs onpopulaire maatregelen zoals een CO2-belasting op vlees krijgen dan minder weerstand.

Rookverbod

Ethicus Ignaas Devisch (UGent) beaamt dat de consument 'heropvoeden' moeilijk maar niet onmogelijk is. "Er is tijd nodig, zoals de snel veranderde houding tegenover het rookverbod heeft aangetoond", zegt Devisch.

Al heeft hij principiële bezwaren bij een ethische taks. "Een overheid die keuzes oplegt, zo de persoonlijke vrijheid aantast en je en passant met een schuldgevoel opzadelt, is geen goed idee. En zeker een overheid die zelf te weinig doet om vervuiling, verspilling en opwarming tegen te gaan, heeft te weinig geloofwaardigheid om met taksen je gedrag bij te sturen", zegt hij. "Positiever is aandacht vragen voor de betere keuze, zoals ethisch bankieren of voeding en kledij die met respect voor mens en natuur is gemaakt een aanbevelingslabel geven."

Gjerris reageert echter dat positieve aanbevelingen onvoldoende werken en er meer nodig is.

Econoom en klimaatpsycholoog Per Espen Stoknes (BI Norwegian Business School) bevestigt dat. "Succesvolle gedragsverandering op ethische gronden kan lukken en de argumenten voor minder vlees zijn op zich zeer sterk. Maar om een voldoende grote groep mee te krijgen, moet je meer doen dan taksen invoeren", zegt hij.

Ignaas Devisch. Beeld Joost De Bock

Geeft overheid goede voorbeeld?

Eén probleem is dat de 'winst' onzichtbaar is. Stoknes: "In Stockholm was eerst meer dan de helft van de inwoners tegen verkeersheffing tijdens de piekuren, nu is de meerderheid voor omdat er minder files zijn. Dat is tastbaar. De uitstoot reduceren door minder hamburgers te eten, is dat niet."

Wil je zo'n ethische taks invoeren, dan moet je de consument duidelijk tonen wat het oplevert. "Maak niet gewoon vlees duurder maar vertel die consument duidelijk hoe de boeren dankzij zijn bijdrage groener produceren, hoe dieren minder lijden, er minder bos in de Amazone gekapt wordt", zegt Stoknes. Maar ook hij onderstreept dat ethische 'correcties' via belastingen vallen of staan met wat de overheid zelf doet. Stoknes: "Dat is basispsychologie. Bestraffen wat onethisch is, kan je enkel als je je zelf onberispelijk gedraagt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234