Vrijdag 18/10/2019

Musea

Biedt de Virtual Reality echt een meerwaarde, of is het niet meer dan een speeltje?

Beeld Mine Dalemans

Gaan we binnenkort allemaal met een virtual reality-bril naar het museum? Want hoewel de technologie nog niet helemaal op punt staat, verovert VR ook stilaan de museumwereld. "Het doet de interesse in musea alleen maar groeien."

Virtual reality (VR) is de meest voorspelde trend van 2016 en ook musea zetten er zwaar op in. Vorige zomer gaf The British Museum in Londen al een virtuele rondleiding in het bronzen tijdperk. En in het Dali Museum in Florida kunt u momenteel met een VR-bril ronddwalen in de droomwereld van de Spaanse schilder. Ook bij ons duikt de technologie steeds vaker op, in de hoop een nieuw publiek te bereiken. Maar is VR wel altijd een meerwaarde?

"Het mag vooral niet ten koste gaan van de troeven die een museum al te bieden heeft", vindt cultuurwetenschapper Jan Baetens (KU Leuven). "Virtual reality moet een plus zijn, niet een 'in de plaats van'. Wanneer de museumruimtes op zichzelf al erg krachtig zijn, werkt VR contraproductief."

Zo wordt VR vaak gebruikt als een soort van tijdreizen. Om plekken te laten zien zoals ze ooit waren. Maar als het museum nog de tijd van toen uitademt, heeft dat geen zin. "Ik was onlangs in het natuurhistorisch museum van Lissabon", zegt Baetens. "Een fantastisch gebouw uit de 19de eeuw, met een oude laboratoriumzaal waar ook museumobjecten slim staan opgesteld. Mocht je daar een VR-ervaring installeren, dan duw je het meest authentieke aspect van het museum naar de achtergrond."

Een VR-ervaring in een oude mijn, zoals C-Mine Expeditie in Genk nu aanbiedt, kan wat dat betreft dus snel dubbelop zijn, denkt Baetens. "Zeker omdat zulke mijnbezoeken vandaag ook al interactief zijn."

Hans Vandamme van AlfaVision is het daar niet mee eens. Zijn bedrijf ontwikkelde de VR voor C-Mine en Historium Brugge. "Men voelde net een grote nood om de site en de mijn te laten zien zoals het in de jaren 50 was", zegt hij. "Daarnaast hebben we in Genk 'social VR' geïntroduceerd. De sociale component is een belangrijk deel van het bezoek. Deze ervaring werkt met twee, waarbij je je partner als avatar in de virtuele wereld ziet."

Beeld Mine Dalemans

Niet zo realistisch

Toch blijft bij virtual reality nog steeds het probleem van kwaliteit, zegt Frederik Truyen van Culturele Studies (KU Leuven). "De VR-experience wil een haast artistieke belevenis aanbieden, iets wat verder gaat dan wat rondtoeren in een 3D-omgeving. Maar helaas is wat we vandaag te zien krijgen, vaak nog van een erg beperkte beeldkwaliteit, zelfs bij spelers als Google."

Dat komt omdat de technologie eigenlijk nog niet echt op punt staat, zegt ook ingenieur Peter Schelkens (VUB, iMinds). "Virtual reality ziet er nog niet altijd realistisch uit, waardoor een stuk van de geloofwaardigheid verloren gaat. Maar de technologie gaat met rasse schreden vooruit, dat zal de komende jaren serieus verbeteren."

Schelkens ziet wel een groter probleem. Met een VR-bril op, word je losgekoppeld van de reële wereld. "Je krijgt de beelden aangeleverd, maar je hersenen gebruiken natuurlijk ook alle andere zintuigen. Als die andere impulsen verschillen van wat je ziet, kan dat problemen veroorzaken. Er worden bijvoorbeeld veel mensen misselijk van VR. En voorlopig is er nog geen oplossing gevonden om dat te compenseren."

Bruegel in cyberspace

Voor musea is VR natuurlijk een manier om nieuwe doelgroepen aan te trekken. Volgens Truyen is het maar een onderdeel van een veel grotere kentering, die van de virtuele museumervaring. "Vroeger was een museumwebsite puur ondersteunend, met een catalogus en ticketverkoop", zegt hij. "Maar tegenwoordig is een stuk van de museale belevenis in cyberspace te vinden. Denk maar aan wat KMSK in Brussel onlangs met Google uitrolde. Twaalf werken van Bruegel de Oude zijn in ultrahoge resolutie online te bewonderen. Dat zal nog meer op ons afkomen."

Toch vervangt dat niet het echte bezoek. "Lang werd er gedacht dat die onlinetoepassingen mensen zouden beletten om nog echt naar het museum te gaan. Maar het tegendeel blijkt, het doet de interesse in musea alleen maar groeien", zegt Truyen.

Dat merkte ook Schelkens toen in 2012 al het project 'Closer to Van Eyck' werd gelanceerd. "Met verschillende beeldtechnieken hebben we Het Lam Gods in hoge resolutie gefotografeerd, tot onder het verfoppervlak", zegt hij. "Dat maakt details zichtbaar, maar ook restauraties. Het is dan geen VR-applicatie, maar via de website kan het publiek dat werk nu wel op een andere manier bekijken. Mensen kunnen dat thuis beleven en nemen die ervaring mee als ze het échte werk in Gent bezichtigen. Terwijl bij VR de storytelling erg belangrijk is, heeft dit project op zichzelf een breed publiek bereikt. Omdat het om een beroemd werk ging, natuurlijk."

Virtual reality kan dus interesse aanwakkeren en de kijkervaring bevorderen. Maar of het de toekomst is? Baetens betwijfelt het. "Ik vind het vreemd dat er anno 2016 zoveel rond te doen is", zegt hij. "Bijna twintig jaar geleden werd de hype ook al eens voorspeld, in het boek Remediation: Understanding New Media van Bolter en Grusin. Dat was één grote lofzang op VR. Daar zou alles in uitmonden, maar dat is met een sisser afgelopen."

Volgens Baetens is het zoals met 3D in de cinema: iets wat cyclisch terugkomt. Er is zelfs meer dat VR en 3D-films met elkaar verbindt. "Het publiek moet er eigenlijk niet van weten", zegt Baetens. "Eens de novelty van de ervaring voorbij is, wordt de technologie zelfs als storend ervaren."

Toch is de vraag naar VR - ook in musea - enorm, klinkt het bij AlfaVision. "Wij zijn in gesprek met meer dan veertig Vlaamse musea", zegt Vandamme. "Voor hen is het een betaalbare manier om dingen te tonen die anders niet te tonen zijn. Waarschijnlijk zal een aantal projecten in de komende jaren concreet worden. Tegen dan is de technologie nog meer geëvolueerd, zodat de ervaring nóg beter zal worden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234