Dinsdag 22/10/2019

Bibberen en beven in Wall Street

Regisseur J.C. Chandor over 'Margin Call' en de perversies van het bankwezen

Met: Kevin Spacey, Paul Bettany, Jeremy Irons, Demi Moore Recensie van Margin Call in DM Magazine van 28/1

Margin Call van scenarist-regisseur J.C. Chandor is genomineerd voor de Oscar voor beste origineel scenario. Spanning op topniveau.

a het bekijken van Margin Call weet ik nog altijd niet wat de titel precies betekent, maar dat is echt geen probleem, want het verhaal is kristalhelder. Anno 2008, vlak voor de financiële meltdown. In een grote investeringsbank in Manhattan ontdekt de jonge makelaar Peter Sullivan (gespeeld door Zachary Quinto) dat zijn bedrijf veel te veel rommelkredieten heeft. Hij beslist alarm te slaan. Hij volgt daarbij de zogenaamde chain of command, zodat de kijker ook perfect kan volgen hoe de verschillende echelons van de bank op het alarmerende nieuws over die risicopapieren reageren.

Deze film gaat onder meer over risk management. Stel dat u in die functie bij een bank werkt en iemand komt geld vragen voor zijn eerste film, die over rommelkredieten zal gaan. Hoe zou u reageren?

J.C. Chandor: "De filmindustrie is evengoed een business als een andere. Ik heb altijd creatieve vrijheid gewild, maar als filmmaker die nu toch al zo'n 15 jaar in het vak zit, heb ik mij altijd in de plaats van de investeerders gesteld. Ik wil films blijven maken. Dus als ik zélf niet geloof dat een film zijn geld kan terugverdienen, kan ik het project niet verdedigen.

"De enige onbekende factor bij Margin Call was dat niemand wist of ik ook een langspeelfilm zou aankunnen. Maar al de rest hield steek. We hebben deze film gemaakt voor nauwelijks drie miljoen dollar, dat is zéér weinig. En het allergrootste deel was trouwens al gedekt door de voorverkoop aan het buitenland, op basis van de acteurs. Een maand voor de opnames begonnen, toen duidelijk werd hoe indrukwekkend de cast wel was, hadden we makkelijk nog één of twee miljoen dollar extra kunnen krijgen. Maar we hebben het budget bewust zo laag mogelijk gehouden, precies om geen beroep te moeten doen op bezorgde investeerders die zich te veel met de film zouden willen bemoeien. En die er graag een autoachtervolging of een andere actiescène wilden aan toevoegen (lacht)."

Uw vader heeft bijna veertig jaar bij de Merrill Lynch-bank gewerkt. U was dus vertrouwd met dat financiële milieu. Dat geeft de kijker bij Margin Call een opwindend vlieg-op-de-muurgevoel.

"Ik was wel vertrouwd met die wereld, maar ik heb er nooit echt deel van uitgemaakt. I was never there. Mijn vader blijft mij maar vragen hoe ik erin geslaagd ben om het zo realistisch te maken (lacht). Ik heb daar twee antwoorden op. Het eerste is dat ik goed dialogen kan schrijven, en dat heeft veel met mijn natuurlijke nieuwsgierigheid en mijn documentaire vaardigheden te maken.

"Ik stel graag vragen en ik kan goed luisteren. Het tweede antwoord is dat de film een heel eenvoudige structuur heeft. Het gaat om één welbepaald stuk informatie dat van laag naar hoog gaat, travelling up the chain of command. En die informatie is dat de bank letterlijk in slechte papieren zit, die de ondergang van het bedrijf kunnen betekenen. Dus ik hoef de kijker verder niet te belasten met al te veel geheimzinnige of moeilijke details. Het probleem is duidelijk."

Telkens als de jonge makelaar Peter Sullivan zijn alarmerende ontdekking moet herhalen, is er wel iemand, hoger in rang, die hem zegt dat hij het simpel moet houden. Omdat ze het anders blijkbaar zelf niet zo goed zullen snappen.

"Maar er is méér aan de hand. Vooreerst, en dat zal iedereen al wel eens meegemaakt hebben, is er het feit dat je goed nieuws altijd meteen te horen krijgt. Desnoods met een sms of een mail, midden in de nacht. Maar slecht nieuws doet er altijd veel langer over. In dat geval wil niemand de boodschapper zijn."

'You don't have to be a rocket scientist' is een bekende uitdrukking om van iets te zeggen dat iedereen het makkelijk kan begrijpen. Maar u hebt van het personage van de jonge makelaar precies een echte rocket scientist gemaakt, een kernfysicus die zijn academische carrière geruild heeft voor een meer lucratieve job in een investeringsbank.

"Die trend is al zo'n 10, 15 jaar aan de gang. Niet alleen in Wall Street, maar ook in Londen en zowat overal ter wereld. In het bankwezen lopen steeds meer mensen rond die op allerlei terreinen van de wetenschap the best and the brightest kunnen genoemd worden. Al dat potentieel, al die brain power, die voor iets anders zou kunnen gebruikt worden, vloeit naar de bankindustrie omdat er zo'n enorme sommen geld kunnen verdiend worden. En het enige wat ze daar doen, is van geld nog meer geld maken. Dat is mijn grootste punt van kritiek. En dat is iets wat wij als maatschappij onder controle moeten proberen te krijgen.

"Bankiers zijn en blijven bankiers. Maar als maatschappij moeten wij duidelijk maken dat banken niet als voornaamste taak hebben om money for money te maken. Banken moeten geld maken om er iets anders mee te doen. Een ander gevolg is dat de bankindustrie ongelooflijk gecompliceerd is geworden.

"Het wordt steeds zeldzamer dat de mensen die al die ingewikkelde financiële producten en transacties bedenken ook de mensen zijn die een groot bedrijf kunnen leiden, die kunnen communiceren, die kunnen verkopen, die personeel kunnen motiveren. Het zijn bijna twee totaal verschillende vaardigheden geworden. En dat is een groot probleem."

In uw film hebt u wel een van de grote Hollywoodtaboes doorbroken: Don't kill the dog.

"Ik heb inderdaad enkele negatieve reacties gekregen op het feit dat de film eindigt met Kevin Spacey die een put graaft om zijn van ouderdom gestorven hond te begraven. Maar het grappige is dat die scènes door sommigen totaal verkeerd begrepen zijn. De kritiek was: 'Ach, nu worden we zeker verondersteld medelijden te hebben met Spacey omdat zijn hond gestorven is!'. Maar de bedoeling was net andersom. Het personage van Kevin Spacey is een idioot, en de situatie is totaal absurd. Wat ik laat zien, is een schoolvoorbeeld van menselijk egoïsme. En van ontkenning. Hij weent. Hij is er het hart van in dat zijn hond overleden is, terwijl hij enkele uren eerder al die medewerkers heeft ontslagen. Mensen waarmee hij soms twintig jaar heeft samengewerkt. Ze zijn hun werk kwijt en als het klopt wat hij zegt over de arbeidsmarkt - 'Het zal nog erger worden, voor het weer beter wordt' - dan zullen ze niet makkelijk een nieuwe job vinden."

U hebt vroeger veel commercials gemaakt. Ooit een reclamefilm voor een bank gedraaid?

"Neen, nog niet. Maar als het mij gevraagd zou worden, dan wil ik het zeker doen. Ik heb kinderen en ik moet hun studies kunnen betalen (lacht)."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234