Donderdag 28/10/2021

Bib is weer hip

De bibliotheek is aan een revival bezig. De afgelopen tien jaar stegen de bezoekersaantallen met een miljoen en dat terwijl er sinds de eeuwwisseling jaarlijks net zo'n 1,5 miljoen boeken minder uitgeleend worden. 'Wij zijn een open huis geworden, zonder drempel.'

Een filmavond met tijdens de eetscènes een pauze waarbij u krek dezelfde hapjes geserveerd krijgt als op het grote scherm? Een brei- of naai-avondje waarbij u inspiratie put uit hele stapels gespecialiseerde tijdschriften? Of zocht u die bijzondere zaadjes voor uw voortuin?

U zou er misschien niet aan denken om daarvoor onmiddellijk naar de bibliotheek te lopen, de inwoners van Londerzeel weten intussen beter. Binnenkort komt er zelfs een lasercutter in de bib te staan, een proefproject om de creatievelingen te laten proeven van 2D- en 3D-kunstwerkjes. Als u dus dacht dat de bibliotheek nog altijd die plek is waar u gewapend met een stempelkaart heentrekt en per definitie met een stapeltje boeken onder de arm weer buitenwandelt, dan bent u er wellicht in geen jaren geweest.

Dat blijkt ook duidelijk uit de cijfers die de Vlaamse overheid bijhoudt over de 314 openbare bibliotheken. In 1998 werden er in Vlaanderen en Brussel nog 44,8 miljoen boeken uitgeleend. In 2015, van dan dateren de meest recente cijfers, waren dat er nog "maar" 43,3 miljoen. Tel het aantal audiovisuele ontleningen erbij en de cijfers kleuren wel groen, al is de trend de afgelopen drie jaar ook daar dalende. Met het grote succes van digitale media en streamingdiensten als Spotify en Netflix, moet de reden daarvoor niet zo ver gezocht worden. Het aantal ontleners van al die boeken, cd's en dvd's zakte logischerwijs ook serieus: van 1,6 naar 1,4 miljoen tussen 2006 en 2015.

Ballast scheiden van nuttige

Toch krijgen de bibs steeds meer volk over de vloer. Een miljoen meer zelfs, tussen 2006 en 2015. Wat komen al die mensen daar doen, wanneer ze niet per se meer gaan om een leesvoorraadje in te slaan? FIFA-tornooien spelen, de producten van de plaatselijk boerderijen testen tijdens een wekelijkse boerenmarkt, in alle rust een carrière als poetry slammer uitbouwen, een kunstexpo bezoeken of simpelweg de krant lezen bij een kopje koffie in de aanpalende cafetaria. Bibliotheken zijn in plaats van leesplekken veel meer ontmoetingsruimten geworden.

Christel Kumpen, directeur van de Permekebibliotheek in Antwerpen, omschrijft het zo: "Wij zijn een publieke ruimte met een dak boven, waar ook veel boeken staan. Een open huis, zonder drempel."

Zowat iedere van die 314 Vlaamse openbare bibliotheken is drastisch geëvolueerd. Dat heeft veel te maken met de komst van het internet. Plots was de bib niet meer de bron van alle wijsheid, die was gewoon te vinden met één doelbewuste beweging van de rechterwijsvinger. Maar het heeft ook alles te maken met de veranderende maatschappij, zegt Kumpen. "Als de maatschappij verandert, dan veranderen wij mee. Dat is onze taak, dat staat zo zelfs in het Unesco-manifest over de rol van de openbare bibliotheken."

En dus profileert bijvoorbeeld de bibliotheek van Kortrijk zich meer en meer als alternatieve huiswerkplek voor scholieren die thuis geen internet hebben. Ruim vijf jaar geleden startten ze er overigens al met de digidokter. Voor al zijn problemen met all things digitaal, kan de Kortrijkzaan in de bib terecht. Het is een van de belangrijkste functies van de hedendaagse bib, zegt Carol Vanhoutte, bibliothecaris in Kortrijk. "Een bibliotheek moet de bevolking geletterd maken en dat in de breedste zin van het woord. Wie vandaag niet met een computer overweg kan, kan niks online opzoeken en gaat op die manier geen informatie meer vinden. Ook dat is ongeletterdheid. Maar het werkt evenzeer omgekeerd: we moeten blijven aanzetten tot lezen en goed kunnen lezen. Want wie dat niet kan, is per definitie verloren in deze digitale wereld."

In Antwerpen snapt Kumpen perfect wat Vanhoutte bedoelt. Ter illustratie: de bezettingsgraad van de 36 openbare computers in de Permekebibliotheek was vorig jaar constant 74 procent. Sommige maanden zelfs meer dan 80 procent. Permeke zit dan ook aan het De Coninckplein, in een buurt waar lang niet iedereen thuis internet heeft. Maar de digitale taak van de bibliotheek stopt niet bij het aanbieden van een snelle verbinding, zegt Kumpen.

"Mensen leiden naar kwaliteitsvolle informatie en de ballast scheiden van het nuttige. Dat wordt onze grootste uitdaging voor de toekomst. Het is niet omdat je op internet alles kunt vinden, dat mensen ook het juiste vinden. Bovendien gaan we er heel snel van uit dat iedereen wel een basiseducatie heeft. Ik kan u verzekeren, dat is niet zo. Het is aan ons om die mensen te helpen, we moeten voorkomen dat we een maatschappij van twee snelheden krijgen."

Voorbereid

Minister van Cultuur Sven Gatz (Open Vld) is best blij met de evolutie die de bib doormaakt, ook al worden er minder boeken ontleend. "Dat bibliotheken nog steeds een belangrijke plek zijn, blijkt uit het feit dat er de jongste jaren nog altijd nieuwe bibs bijkomen of oude gerenoveerd worden. Steden en gemeenten investeren in de bibliotheek. De afgelopen jaren heb ik er als minister van Cultuur verschillende mogen (her)openen. En er komen volledig nieuwe en gemoderniseerde bibliotheken in Mechelen en in Aalst en ook in Gent komt er en nieuwe bib in De Krook."

Ook de bibliotheken zelf zijn niet bang dat ze straks geen rol meer te spelen hebben. "Als je inspeelt op de maatschappelijke noden, dan kun je alleen maar relevant zijn", zegt Vanhoutte. "Er is nog werk genoeg. Kinderen in armoede gelijke wapens geven, anderstaligen die Nederlands willen leren voorthelpen, iedereen mediawijzer maken. Wij blijven vanzelf wel nuttig."

Maar wat als straks alle boeken digitaal zijn en niemand nog de behoefte voelt om een papieren exemplaar ter hand te nemen? Wel, als het al zo ver komt, dan zal de bibliotheek daarop voorbereid zijn, verzekert Kumpen. De volgende stap is om een onlineplatform uit te werken waardoor u, net zoals in Nederland al kan, uw e-books, muziek en films kan uitlenen zonder zelfs maar uit uw zetel te komen. "Niemand denkt zoveel na over de relevantie van de bib als wij zelf."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234