Woensdag 30/09/2020

Bhumibol

Bhumibol (1927-2016): levende boeddha met voorliefde voor snelle auto's

Honderden mensen zaten de afgelopen dagen voor het ziekenhuis te bidden voor koning Bhumibol.Beeld REUTERS

Overal in Thailand zag je de ogen van koning Bhumibol Adulyadej, die vandaag op 88-jarige leeftijd overleed. Soms zaten zij verstopt achter de glazen van een zonnebril, maar altijd keken ze. Vanaf wolkenkrabbers of billboards langs de straat: Bhumibol Adulyadej, of Rama IX, de koning, was alomtegenwoordig. Hij staat als standbeeld voor gebouwen en hangt in elke hal, elk kantoor, elke winkel en zelfs in elk café.

In levenden lijve kregen de Thai hem echter zelden of nooit te zien. De koning werd beschouwd als een 'levende boeddha', een heilige. In de laatste dagen voor zijn dood zaten honderden mensen buiten het ziekenhuis waar hij was opgenomen, te bidden voor zijn gezondheid.

Dat hij ook een schaduwkant had, daarover werd in Thailand niet gesproken. Zo was hij niet altíjd onpartijdig: naar verluidt zou hij stiekem zijn zegen hebben gegeven aan de staatsgreep die in 2006 een einde maakte aan het bewind van premier Thaksin Shinawatra.  

Geboren in Boston

Met 70 jaar op de troon was Bhumibol Adulyadej de langst regerende monarch ter wereld. Hij was 18 als hij die bestijgt, nauwelijks klaar om koning te worden. Hij werd geboren in Boston in de Verenigde Staten, en groeide op in Zwitserland waar hij Frans, Engels, Latijn en Duits leerde, en een voorliefde opdeed voor jazz en snelle auto's.

Europa kende hij beter dan zijn eigen land. Bhumibol keerde na de Tweede Wereldoorlog samen met zijn oudere broer, Ananda, terug naar Thailand. Ananda was in 1935 koning geworden, maar stierf zes maanden na aankomst aan een mysterieuze schotwond, waarna Bhumibol Adulyadej de gouden koningsmantel om zijn schouders gehangen kreeg.

Een jonge koning Bhumibol met koningin Sirikit en hun eerste kind, princes Ubol Ratana.Beeld AFP

De dood van Ananda is nooit opgehelderd. Geruchten dat Bhumibol zijn broer zou hebben doodgeschoten zijn nooit onderzocht. Zelf zei de koning, op zijn koninklijke manier, over Ananda's dood: "Het was geen ongeluk, geen zelfmoord, maar wat er wel gebeurde is een mysterie ... het was politiek."

Het lichaam van Ananda was nog warm toen Bhumibol door een oom naar de paleistrap werd gebracht. Beneden riep iemand: "Lang leve de koning!", schrijft zijn biograaf Wiliam Stevenson: De nieuwe koning loopt terug de trap op, stopt en draait zich om. Hij zal de volledige steun van iedereen nodig hebben, zegt hij in het Engels, en hij voegt er een plechtige Thaise uitdrukking aan toe: 'Duai chai sucharit', 'En met oprechtheid', aldus Stevenson, die vervolgens een familielid van de koning citeert: "In een paar seconden was de jongen een koning geworden. Hij sprak als een koning."

Mythevorming

Deze anekdote past in de mythevorming die sinds zijn aantreden plaats vond. Vanaf dat allereerste moment was hij geen gewoon mens meer, maar alleen nog koning.

Liefst tien militaire coups maakte Bhumibol tijdens zijn leven mee. Vanaf het begin moest hij laveren tussen linkse democraten en rechtse generaals die elkaar afwisselen. In 1947 pleegden die generaals een staatsgreep om de eerste democratisch gekozen regering opzij te schuiven. Die coup had naar verluidt, de steun van de koning, die weinig ophad met democraten.

Toen Bhumibols aanzien naar smaak van het leger te snel steeg, pleegden militairen in 1951 een nieuwe coup, ditmaal om de koning alle macht te ontnemen. Dat was een beslissend moment voor Bhumibol: hij meed een confrontatie met de generaals en trok zich terug in zijn paleis. Daarmee verminderde zijn macht niet, maar werd juist groter.

Vanaf dat moment zou hij de koning zijn die boven de politiek, en zelfs boven staatsgrepen, stond. In een interview in 1979 zei Bhumibol tegen de BBC: "Wij blijven in het midden, neutraal, in vreedzame coëxistentie met iedereen. Wij zouden door beide zijden verpletterd kunnen worden, maar wij zijn onpartijdig. Er zal een moment komen waarop het erg handig zal zijn om een onpartijdig iemand te hebben."

Bhumibol is niet altijd even onpartijdig geweest. Meer dan eens heeft hij militaire coups gesteund, zelfs bloedige. Op 6 oktober 1976 stonden Bhumibols paleistroepen vooraan toen militairen een slachting aanrichtten onder demonstranten. Kort daarna gaf hij zijn steun aan een nieuwe coup van meer gematigde generaals en was het bloedbad vergeten. Een democratische regering maakte in 1989 een einde aan de monopolies van de koning, maar ook die democraten werden in 1992 met een coup verdreven.

Thailand rouwt om de dood van koning Bhumibol.Beeld EPA

Die coup van 1992 had misschien de sympathie en zelfs de steun van de koning, maar het bloedbad dat door de militairen werd aangericht niet. De 'koning daalde af van boven', zoals de Thai zeggen, en greep persoonlijk in. Hij ontbood de generaal die verantwoordelijk was voor het bloedbad, en de Thai konden live op de televisie volgen hoe die generaal over het tapijt naar de voeten van de koning kroop terwijl deze hem de les las.

Absolute greep

Het koningshuis waakte zorgvuldig over het imago van Bhumibol, als een vorst die zich met alles bezighield behalve met politiek. De Thai leerden de koning kennen als jazzmusicus, schrijver, kunstenaar, verwoed zeiler en ontwerper van twee zeilboottypes, als filantroop en fotograaf.

Het paleis had een bijna absolute greep op alles wat er over de koning werd gezegd en geschreven. Foto's van de koning mochten alleen met goedkeuring van het paleis worden gepubliceerd. Foto's waarop de koning bijna altijd ongenaakbaar, stijf en serieus naar een punt in de verte lijkt te staren, zelfs als hij recht in de camera kijkt.

Andere afbeeldingen van de koning zijn streng verboden. Op alles wat op majesteitsschennis lijkt staan in Thailand zware straffen. De belangrijkste biografieën over Bhumibol verschenen daarom in het buitenland. Paul M. Handley maakte van de 'machinaties' van de koning de rode draad van zijn biografie The king never smiles, die in Thailand uiteraard niet mag worden verkocht. Hij staat met zijn kritische kijk op de koning lijnrecht tegenover Stevenson, die in The Revolutionary King schrijft dat Bhumibol "een echt gevoel van medeleven voor het gewone volk had, ongeveer zoals Moeder Theresa".

De meeste Thai zijn het eens met Stevenson, zoals blijkt het massale vertoon van rouw na het bericht dat de koning is gestorven. Aan het feit dat zelfs hun koning sterfelijk was, weigerden de meeste Thai tot dat moment te denken.

Beeld Getty Images
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234