Dinsdag 12/11/2019

Bezuinigingen in Nederland mokerslag voor podiumkunsten en beeldende kunst

De definitieve bezuinigingsplannen van de Nederlandse staatssecretaris van Cultuur Halbe Zijlstra (VVD) treffen vooral de podiumkunsten en de beeldende kunst. 'Dit is de totale kaalslag.'

Opluchting en ontzetting vochten om voorrang in de Nederlandse cultuurwereld, nadat staatssecretaris Zijlstra zijn definitieve besparingsplannen bekend had gemaakt. Opluchting was er bij topinstellingen als Rijksmuseum, Nederlandse Opera en Nederlands Danstheater. Zij blijven grotendeels gevrijwaard. Ontzetting was er bij de podiumkunsten en de beeldende kunst, die hun subsidies gekort zien met respectievelijk 30 en 35 procent.

Vooral in de theaterwereld wordt keihard ingegrepen. Zo verliezen alle 21 productiehuizen, zoals Frascati in Amsterdam en de Toneelschuur in Haarlem, hun rijkssubsidie. Ook het Theaterinstituut in Amsterdam raakt zijn subsidie kwijt. Een groot stadstheater als Toneelgroep Amsterdam behoudt een jaarlijkse subsidie van 2,5 miljoen euro, maar gaat er wel 400.000 euro op achteruit.

Ook het orkestbestel in Nederland gaat op de schop. Van de huidige tien grote orkesten in Nederland blijven er in Zijlstra's plannen zeven over. Wel mogen orkesten met elkaar fuseren. Het aantal gesubsidieerde dansgezelschappen gaat terug van zeven naar vier, het aantal operagezelschappen van drie naar twee. In de beeldende kunst worden vooral individuele kunstenaars en postacademische opleidingen als de Rijksakademie en de Jan Van Eyck Academie het slachtoffer. De laatste raken na een overgangsperiode hun volledige subsidie kwijt.

Zijlstra negeert met zijn plannen zoals verwacht het advies van de Nederlandse Raad van Cultuur. Die had gepleit voor een geleidelijke introductie van de plannen om de sector tijd te geven om zich voor te bereiden. Zijlstra houdt echter vast aan invoering in één keer in 2013. Daarnaast stelde de raad een kaasschaafmethode voor, waardoor de pijn eerlijk zou worden verdeeld. Ook dat ziet Zijlstra niet zitten. "Topinstellingen in de cultuursector moeten op hoog niveau cultuur kunnen blijven maken", schrijft hij in zijn brief aan de Tweede Kamer. "Daarom worden deze instellingen - net als musea, het erfgoed en bibliotheken - zoveel mogelijk ontzien bij de bezuinigingen. Het kabinet kiest ervoor om heldere keuzes te maken."

In totaal bezuinigt Zijlstra straks jaarlijks 200 miljoen euro op een budget van 900 miljoen euro. Met zijn ingrepen halveert hij het aantal instellingen dat wordt gesubsidieerd volgens de zogeheten basisinfrastructuur (BIK). Niet alle instellingen en festivals die uit de BIK worden gezet, zullen ook automatisch verdwijnen. Zo kunnen het Holland Dance Festival, Oerol, Noorderslag en het Festival Oude Muziek volgend jaar nog aankloppen bij het Fonds Podiumkunsten. Dat wordt zelf echter ook gekort van 61 miljoen naar 45 miljoen euro.

Zijlstra zegt met zijn harde maatregelen de cultuursector minder afhankelijk te willen maken van overheidssubsidies. Instellingen moeten volgens hem niet langer hun hand ophouden, maar meer eigen inkomsten genereren en vaker een beroep doen op het mecenaat. Ook lijdt Nederland volgens de staatssecretaris aan een overaanbod van slechte en middelmatige kunst.

Critici vrezen echter dat door de besparingen de talentontwikkeling in Nederland ernstig in gevaar komt. De Vlaamse directeur van Toneelgroep Amsterdam Ivo Van Hove: "Dit is geen bezuiniging, maar vernietiging van de sector." Mark Timmer (Theater Frascati): "Dit betekent een totale kaalslag in het vlakkevloercircuit - een einde aan de diversiteit waar het buitenland ons altijd om benijdt."

Ook vele andere betrokkenen in de cultuursector reageren woedend op de plannen. Gitta Luiten, directeur van de Mondriaanstichting: "Dit is dramatisch. De beeldende kunst wordt in de uitverkoop gedaan."

Dichter des Vaderlands Ramsey Nasr hekelde in een interview de onwetendheid en de rancune die volgens hem aan de bezuinigingen ten grondslag liggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234