Donderdag 26/05/2022

Bewust stemmen voor verstandelijk gehandicapten

In Nederland wordt naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen van morgen voor het eerst geëxperimenteerd met politieke vorming voor verstandelijk gehandicapten. Vlaanderen is voor een keer een stapje voor. De vzw Toemeka verzorgt al een paar jaar dergelijke cursussen - met succes - en kijkt al vooruit naar de volgende Belgische verkiezingen.

Brussel / Groesbeek.

Eigen berichtgeving

De verkiezingskoorts stijgt in de Groesbeekse Tehuizen, waar driehonderd volwassen verstandelijk gehandicapten wonen en werken. Zeventig bewoners hebben zich vrijwillig ingeschreven voor een politieke vormingscursus en wachten met spanning de uitslag af van de voor morgen geplande Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen. Hoewel stemmen niet verplicht is in Nederland, willen de zeventig gehandicapten bewust hun stem uitbrengen. "Omdat ik wil dat die taxidienst voor gehandicapten er eindelijk komt in onze gemeente", zoals een bewoner het zegt.

Het is een primeur voor Nederland. Nog nooit eerder was er een vormingspakket op de markt dat ruim aandacht besteedde aan de concrete vragen over politiek en democratie van gehandicapten. De dienst vorming van de Tehuizen in Groesbeek, bij Nijmegen, nam het initiatief en bestelde bij het Instituut voor Publiek en Politiek in Amsterdam een lessenreeks. Die loopt nu bij een tiental instellingen en overal zijn de reacties overweldigend. "We worden overrompeld door telefoontjes van allerlei tehuizen en instellingen die ook geïnteresseerd zijn", zegt Wilna Van Bruggen, hoofd vorming van de Groesbeekse Tehuizen.

In Nederland hebben ongeveer honderdduizend volwassen licht mentaal gehandicapten stemrecht. Alleen wie onder curatele is geplaatst en zich juridisch in een 'verlengde staat van minderjarigheid' bevindt, is dat politieke recht ontnomen. Stemrecht is één zaak, effectief gaan stemmen een andere. Verstandelijk gehandicapten blijven tot nu toe - net zoals andere zwakke groepen - heel vaak thuis. Omdat ze het hele gedoe niet begrijpen of omdat hun omgeving (instelling of ouders) het niet de moeite vinden. "De lessen zijn er in eerste instantie op gericht uit te leggen hoe belangrijk het stemmen wel is", zegt Van Bruggen. Het belang van de politiek wordt vrij snel gesnapt. Anders ligt het met het kunnen onderscheiden van de verschillende politieke partijen en hun programma's. Daarvoor werden enkele rollenspelen uitgewerkt en worden vertegenwoordigers van de partijen uitgenodigd om hun partij kort voor te stellen. De gehandicapten kunnen dan vragen stellen over de thema's die zij belangrijk vinden. "Vooral thema's als milieu en veiligheid op straat slaan aan. De verstandelijk gehandicapten letten er ook op welke partij de sociale voorzieningen wil optrekken. Net als bij volwassenen schuiven zij die thema's naar voren waar ze het meest bij betrokken zijn."

De finale is een echte (proef)stemming, met stemhokjes en potlood of via de computer. De stembriefjes lijken net echt en ook het geheim van de stemming wordt door de begeleiders sterk gerespecteerd. "Vraag ons niet voor welke partijen de gehandicapten veelal stemmen; we weten het niet." Een primeur voor Nederland maar niet voor Vlaanderen. De vzw Toemeka uit Heverlee biedt al een aantal jaren politieke vorming aan verstandelijk gehandicapten. Voor de vorige gemeenteraadsverkiezingen (1994) en nationale verkiezingen (1995) werd een breed pakket aan lessen samengesteld waarmee de vzw door Vlaanderen trok. Deze lessen waren bedoeld voor instellingen, maar ook voor thuiswonende gehandicapten. Ook hier staat het aanleren van enkele vaardigheden - via onder meer rollenspelen en rondleidingen in de parlementen - centraal. Bruno Craps, directeur van de vzw: "We evalueerden het geheel als positief. Mits ondersteuning kunnen de gehandicapten meer dan we aannemen." Toch is er een aantal obstakels. "Het onderscheid tussen de verschillende politieke ideologieën duidelijk maken zonder te vervallen in clichétaal was moeilijker dan verwacht, net als klaar en duidelijk weergeven welk politiek niveau waarvoor bevoegd is."

Hoe dan ook, Toemeka gaat verder op de ingeslagen weg. Momenteel wordt er hard gewerkt aan een nieuw project: 'Samenleven in 2002'. Op een groot congres waar gehandicapten het woord zullen voeren, komt een aantal actuele thema's (mobiliteit, werkgelegenheid, migranten, leefmilieu, veiligheid...) aan bod. Aan politieke partijen zal dan, in het kader van de verkiezingen in 1999, gevraagd worden hoe zij tegenover die thema's staan. Bruno Craps: "Dit project gaat veel verder dan gewoon wat uitleg geven over hoe je bewust een bolletje rood kan kleuren." (PJB)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234