Woensdag 20/10/2021

Gezondheid

Bevestigd: stadslucht maakt slijm

De groene omgeving van Park Spoor Noord in Antwerpen. Beeld
De groene omgeving van Park Spoor Noord in Antwerpen.

Meer luchtvervuiling leidt tot een lager geboortegewicht en snellere celveroudering vanaf de kindertijd, zo laat een uniek nieuw onderzoek zien. Maar allemaal op het platteland gaan wonen hoeft niet. "Stadsplanning en vervuiling mijden in de stad helpen ook."

Het lijkt overbodig dat nog wordt onderzocht of opgroeien in het groen beter is voor de gezondheid dan opgroeien in het stadsgewoel. Maar terwijl de impact van luchtvervuiling bekend is, is de kennis over de invloed van omgevingsfactoren in een vroeg stadium van het leven beperkt. Net dat vroege stadium is echter doorslaggevend.

Dat zegt ook Esmée Bijnens, moleculair bioloog die zopas aan de universiteiten van Maastricht en Hasselt promoveerde op de invloed van de vroege leefomgeving op de gezondheid bij tweelingen, op basis van het Oost-Vlaams tweelingenregister. Meer groen blijkt te zorgen voor een betere 'moleculaire voorbeschiktheid' om gezond ouder te worden.

"Het verband is sterk", zegt Bijnens. "Hoe meer luchtvervuiling, hoe lager het geboortegewicht en hoe hoger de bloeddruk, wat het risico op hart-en vaatziektes verhoogt, en het verouderingsproces versnelt."

Maar ouders in de stad moeten niet in paniek raken. Bijnens: "Groen kan ook in de stad, en je kunt ook zelf iets doen. Zo is het raadzaam om als je zwanger bent vaker de natuur in te trekken, drukke verkeersaders te mijden en bijvoorbeeld je huis niet te verluchten langs de kant waar het verkeer passeert."

Bijnens vergeleek dan ook niet de stad met het platteland, maar ging uit van meer dan 20 procent groene ruimte in een omtrek van 5 kilometer rondom de woning. Ze ging de gevolgen na van blootstelling van zwangere vrouwen aan luchtvervuiling, verkeer en groene ruimte rond de woning op het geboortegewicht en op verouderingsmerkers in het placentaweefsel. Dat deed ze bij tweelingen, om de bijdrage van erfelijke en omgevingsfactoren van elkaar te kunnen onderscheiden.

De analyse bij 4.760 tweelingen geboren tussen 2002 en 2013 toont dat hoe meer de moeder wordt blootgesteld aan luchtvervuiling tijdens de zwangerschap, hoe groter de kans is op een laag geboortegewicht. Voor de studie werd gekeken naar de hoeveelheden stikstofdioxide en PM 10-deeltjes (partikels met een diameter kleiner dan 10 micrometer) in de woonomgeving van de moeder. Dat soort fijn stof bestaat uit minuscule zwevende deeltjes zoals roet, die bij inademing de longen, hart en bloedvaten kunnen beschadigen. "We zien dat bij een stijging in de luchtvervuiling van 10 microgram per kubieke meter, er 34 procent meer kinderen zijn die te licht worden geboren", stelt Bijnens.

null Beeld Shutterstock
Beeld Shutterstock

Meer bewegen

De onderzochte baby's werden blootgesteld aan gemiddeld 30,3 microgram PM 10 per kubieke meter, terwijl de bovengrens van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) 20 microgram is. "Mochten we niet boven die limiet pieken, dan zou het risico op een te laag geboortegewicht 40 procent lager liggen", concludeert de onderzoekster.

Ze onderzocht ook de lengte van de telomeren, de beschermende kapjes aan de uiteinden van chromosomen. Bij elke celdeling worden die korter. Hoe korter, hoe minder bescherming tegen ziektes. Bijnens ontdekte dat de telomeren in de moederkoek korter zijn naarmate een zwangere vrouw in de nabijheid van veel verkeer leeft. Dat betekent een sneller verouderingsproces of slechtere moleculaire voorbeschiktheid om oud te worden.

De analyse van de telomeren uit het placentaweefsel en op de leeftijd van 18 tot 30 jaar toont dat alle verouderingskenmerken sterker aanwezig zijn bij de tweelingen die nabij een drukke weg zijn geboren of opgroeiden. Bijnens: "Ze hadden dat lager geboortegewicht en kortere telomeren, maar zelfs op jongvolwassen leeftijd ook al een hogere bloeddruk, een goede voorspeller van latere cardiovasculaire problemen."

Ook andere onderzoeken tonen steeds preciezer de nefaste effecten van luchtvervuiling. Een onderzoeksgroep aan de Universiteit van Barcelona liet begin dit jaar zien dat er een impact van de leefomgeving is op het functioneren van het centrale zenuwstelsel van kinderen. Zij die het minst aan verkeersvervuiling werden blootgesteld, leken zich sneller te ontwikkelen. Eerdere studies wezen ook al uit dat een groene leefomgeving minder stress oplevert en de kans op een depressie verkleint. Mensen zijn ook meer geneigd te bewegen.

Sfeerbeelden van de bomen aan Park Spoor Noord in Antwerpen. Beeld Wouter Van Vooren
Sfeerbeelden van de bomen aan Park Spoor Noord in Antwerpen.Beeld Wouter Van Vooren

In ons land daalt het aandeel fijn stof gestaag, maar in de steden zit het nog altijd flink boven de drempel die de WHO voorschrijft. Toch is het niet zinvol de stad af te schrijven en het platteland te verheerlijken, zo reageren experts.

Een hoge sociaal-economische status corrigeert de negatieve impact van luchtvervuiling, plattelandsbewoners hebben dan weer meer pesticides in hun bloed en het hangt er ook van af welke stof in de lucht je onderzoekt. "Voor stikstofdioxide en ultrafijne stofdeeltjes waarvoor er aanwijzingen zijn dat die tot de meest gevaarlijke fractie behoren, zijn er in de stad grote verschillen tussen de omgeving van bijvoorbeeld een stadspark en die van een druk verkeersknooppunt.

"Globaal is de luchtkwaliteit wel beter op het platteland dan in de stad, maar wie langs een drukke baan in een plattelandsdorp woont, is niet per se beter af dan wie in de buurt van een stadspark woont", zegt Frans Fierens van de Intergewestelijke Cel voor het Leefmilieu (IRCEL). "Voor PM10 zijn er minder grote verschillen tussen stadspark en drukke verkeersas, maar ook minder grote verschillen tussen platteland en stad."

Om de hoek

Het lijkt er dan ook op dat vooral de nabijheid van groen in de stad veel kan uithalen. Brits onderzoek toonde zelfs aan dat specifieke planten- en boomsoorten aanplanten nabij een stadswoning aan een drukke verkeersader de vervuiling met fijn stof in het huis een pak vermindert.

"Dat klopt deels, maar dat effect mag je niet overschatten", zegt Tim Nawrot, hoogleraar epidemiologie (Universiteit Hasselt) en promotor van Bijnens' doctoraat. "Je kunt niet besluiten dat je in de stad dan maar hier en daar een boom moet planten. Je hebt er veel van nodig. Parken dus. De essentie van wat recente onderzoeken ons leren is dat stadsplanning met meer aandacht voor groen cruciaal is voor een resem aan gezondheidsaspecten, zoals ook minder stress en mentale gezondheid.

"Het groen moet min of meer om de hoek liggen en er moet voldoende van zijn. We hoeven niet allemaal op het platteland te gaan wonen."

Park Spoor Noord. Beeld Wouter Van Vooren
Park Spoor Noord.Beeld Wouter Van Vooren
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234