Donderdag 17/06/2021

Beursschouwboek

'Beursschouwboek': Overzicht van een halve eeuw rebellie

null Beeld rv
Beeld rv

De cultuurrebel van Brussel wordt vijftig jaar. In het Beursschouwboek leggen muzikanten, medewerkers en kunstenaars uit wat de Beursschouwburg al vijf decennia tot een uniek en onmisbaar buitenbeentje maakt.

1965: het begin

Op 5 februari 1965 gaat de Beursschouwburg open, in een prachtig pand in de Auguste Ortsstraat dat toen bekend stond als het Théâtre de la Bourse. Het huis komt als geroepen: jonge Vlaamse theatergezelschappen in Brussel waren al even op zoek naar een podium.

Naast de KVS, dat zelf voorstellingen maakte, moet deze 'tweede schouwburg' Vlaamse voorstellingen van elders ontvangen en tonen aan een Brussels publiek. Maar verdorie: het Beursbeestje wil niet luisteren, en zal dat eigenlijk ook nooit echt doen. "In de stad waren wij Vlamingen zeker in de minderheid, maar toch deden we dingen waar het grote publiek niet kon naast kijken", zegt oud-politicus en acteur Hugo Weckx.In 1968 krijgt de Beursschouwburg zijn eigen gezelschap: de Werkgemeenschap, "een onmiskenbaar signaal dat er iets fundamenteels ging veranderen in het Vlaamse theater".

undefined

null Beeld rv
Beeld rv

1969: politie-inval

Een van de zaken die velen is bijgebleven, is het protest van 13 december 1969, nadat de Werkgemeenschap in haar bestaan bedreigd werd. Het was een vreedzaam protest, dat begon met het voorlezen van een tekst op het podium, maar dat vreemd genoeg eindigde met een inval van de politie.

Marc Didden vertelt in het Beursschouwboek zijn versie van de feiten. "Het protest bleek goed bedoeld, maar wat naïef. Iemand las een warrige tekst voor en daarop klonk wat geforceerd hoerageroep en ook wat goedkeurend gemor van gelijkgestemden. Terwijl iedereen rustig aanstalten maakte om de schouwburg te verlaten, viel daar een horde Brusselse flikken binnen, de obligate wapenstok en hangsnor in de aanslag.

"Er werd wat geduwd en getrokken, mijn medestudenten en ikzelf mengden ons in het gewoel, en omdat wij ons plotseling herinnerden dat mei '68 en Vietnam niet zo lang geleden waren, duwden en trokken wij rustig mee onder het krijsen van kreten als 'Sous les pave¿s, la plage' of 'Johnson moordenaar!', of ook nog 'Gestapo!'.

"In mijn jeugdig enthousiasme graaide ik ook een kepie van een van de wetsdienaars mee, waarna ik die even op mijn langharig hoofd zette en vervolgens als een vliegende schotel in de richting van de Auguste Ortsstraat deed verdwijnen. Dat had ik beter niet gedaan, want nauwelijks had het door mij tot frisbee gedegradeerde diensthoofddeksel mijn hand verlaten, of ik voelde drie matrakken tegelijk in mijn nek terechtkomen, waarna ik de trappen afdonderde en slechts door tussenkomst van een van mijn docenten kon voorkomen dat ik in de dievenwagen werd geladen. Al moest ik als borg wel mijn identiteitskaart afgeven, die ik 's anderendaags schaamtevol moest gaan terugvorderen, na het ondertekenen van een stuk papier waarop ik moest beloven dat ik het nooit meer zou doen, en ook dat ik geen communist was."

(Uit het voorwoord van Marc Didden)

undefined

null Beeld rv
Beeld rv
null Beeld rv
Beeld rv

De jaren 70: Happy Beursday

De Beursschouwburg is meer dan theater, het is ook muziek. In het boek vertelt zanger Johan Verminnen hoe een jonge ploeg onder leiding van Jari Demeulemeester de Beursschouwburg in de jaren zeventig deed swingen.

"Muziek vormde het hoofdbestanddeel van hun eigenzinnige programma, en met veel enthousiasme werd mij een podium aangeboden, waarvan ik gretig gebruik maakte. Jari gaf veel jonge talenten een kans. Van Raymond van het Groenewoud tot Willem Vermandere, allen hebben er de eerste stappen in hun carrie¿re gezet."

Op woensdag was het Happy Beursday: twee jonge artiesten zonder naam of faam kregen een podium en een volle zaal ter beschikking. Verminnen hoorde er samen met vele anderen voor het eerst Tom Waits, "die er zijn Nighthawks at the Diner kwam vertolken. De nog volslagen onbekende Dire Straits rockten er op de tonen van 'Sultans of Swing'. En achter de bar schonk madammeke Matthieu de glazen vol, we voelden er ons helemaal thuis." Helemaal legendarisch werd het stadsfestival van de Beurs op het Muntplein: Mallemunt.

undefined

null Beeld rv
Beeld rv
null Beeld rv
Beeld rv

De jaren 80: Vlaams theater breekt los

Jan Decorte, Ivo van Hove, Jan Fabre, Blauwe Maandag Compagnie, Rosas: allemaal hebben ze nog op het podium van de Beursschouwburg gestaan. Nu grote namen, toen nog jonge talenten. "Begin jaren 80 was de Beurs- schouwburg the place to be", zegt Ivo Van Hove, nu artistiek leider van Toneelgroep Amsterdam, in het boek. "Ik zag er als twintiger Mauser/De Hamletmachine (Heiner Müller) in een regie van Jan Decorte. Een voorstelling waarvan ik niets begreep, maar die me totaal aangreep. Ik herinner me de premie¿re van Fase van Anne Teresa De Keersmaeker op muziek van Steve Reich. (...) In de Beursschouw-burg moest je spelen als je iets wilde betekenen in het theater.

'De nieuwe esthetiek' werd er geboren. De Vlaamse Golf is er ontstaan. Een plek van grote historische waarde voor een hele generatie theatermakers. Wie er niet stond, moest zich beraden over zijn positie en belang."

Sp.a-politicus Bert Anciaux herinnert zich op zijn beurt het U2/Kreuners dubbelconcert in 1981. "De Beurs was van ons, de voorloper in een ondertussen roemrijk peloton van Vlaamse cultuurhuizen in Brussel die het wereldburgerschap hartstochtelijk omarmen."

undefined

null Beeld Philippe Carly
Beeld Philippe Carly

Legaal kraken in de jaren 90

De jaren 1990 van de Beursschouwburg staan in het teken van stedelijk activisme, met als hoogtepunt de bezetting van Hôtel Central, wanneer blijkt dat het oude hotel, appartementsgebouw en de kleinhandel tegenover de schouwburg moesten wijken voor een nieuwe stadskanker: een groot, nieuw hotel.

Voor cultuurfilosoof Lieven De Cauter zal het altijd een belangrijk kantelmoment blijven, vertelde hij eerder aan dewereldmorgen.be: "Het vormde volgens sommige ingewijden het begin van zoiets als stadsactivisme in Brussel. Later zou daar de bezetting van het Luxemburg-station uit voortkomen en ook City Mine(d), een organisatie van stadsactivisten. De bezetting van Hôtel Central, als oergebeurtenis, moet ooit eens gedocumenteerd worden, nu zowat alle betrokkenen nog leven. De activisten hebben de strijd gewonnen: het blok van Hôtel Central staat er nog en dat is een triomf. Want het leek bij voorbaat een verloren zaak."

(Lees verder onder de foto.)

null Beeld rv
Beeld rv
null Beeld rv
Beeld rv

Sinds 2011: meer cross-over dan ooit

Ook vandaag maakt de Beursschouwburg zijn reputatie nog waar van eigenwijs kunstencentrum met uitgesproken stedelijke insteek, een plek waar naar eigen zeggen kunst wordt getoond 'terwijl die nog warm is'. Of het nu gaat over theater, performance, dans, film, video, muziek of een cross-over: als het maar dampt. Ook onder leiding van algemeen en artistiek directeur Tom Bonte blijft de Beursschouwburg het "perfecte antigif tegen verveling", vindt communicatiemedewerkster An Vandermeulen. "Een van de allereerste artistieke wapenfeiten was The Humping Pact van Dmitry Paranyushkin & Diego Agullo in 2012¿. In blote poep bereden deze heren de muren en trappen van het gebouw. De nieuwe wind drukte zijn stempel en iedereen had het gezien."

Ook choreografe Antonia Baehr blijft met plezier verdwalen in de schouwburg. "Steeds weer naar boven en beneden, naar boven en beneden, naar boven en beneden, van het cafe¿ naar de zalen naar de kantoren naar het appartement en weer terug. Het cafe¿ is het kloppende hart, met al zijn warmte, humor en gulheid.(...) De Beurs is vandaag een van die zeldzame plekken waar het experimentele nog thuis is en tot leven kan komen."

De anekdotes en citaten in de tekst komen uit Beursschouwboek. Over een cultuurrebel in Brussel, dat vandaag om 11u30 wordt voorgesteld in de Beursschouwburg in Brussel. Het boek kost 34,99 euro, is een uitgave van Lannoo en ligt vanaf 31 januari in de boekhandel.

undefined

null Beeld rv
Beeld rv
null Beeld Bart Grietens
Beeld Bart Grietens
null Beeld rv
Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234