Woensdag 28/07/2021

Bettine Vriesekoop over de gouden medailles en de oude gewoontes van China

Het jaar van de postolympische kater

Bettine Vriesekoop is Nederlandse oud-tafeltennisster en nu correspondent in Peking voor NRC Handelsblad. Over haar ervaringen in China schreef ze de boeken Heimwee naar Peking (1994), Bij de Chinees (2006) en Het Jaar van de Rat (2008).

2008 was niet het minst het jaar van China en dat had alles met de Olympische Zomerspelen te maken. Hoe gaststad Peking er nu na het sportspektakel bij ligt? 'Iedereen rochelt en spuugt weer op straat', bericht Bettine Vriesekoop. En daar blijft het niet bij.

In 1988, toen de Olympische Spelen door Zuid-Korea in Seoel werden georganiseerd, hield de sportwereld haar hart vast. Seoel was al maandenlang het toneel van studentenrellen uit protest tegen het militaristische bewind dat met de organisatie van de Spelen zijn internationale reputatie wilde opvijzelen. Maar toen de Spelen eenmaal waren begonnen, was het afgelopen met het geweld en stond de bevolking als een man achter het grootste sportevenement ter wereld.

De Spelen zorgden ervoor dat Zuid-Korea een onderzoek instelde naar het bloedbad van de Kwangju in mei 1980, waarbij het leger de studentenopstand tegen het militaire bewind van generaal Chun Doo-hwan met harde hand neersloeg. Na de Spelen vonden onder president Roh Tae-woo ingrijpende democratische hervormingen plaats.

One World, One Dream

De Spelen van Peking hebben bepaald niet geleid tot meer democratie, tolerantie en zelfonderzoek.

China verbond de slogan 'One World, One Dream' aan de toewijzing van de Spelen in 2001. Deze woorden moesten de Chinese Olympische Spelen een magische klank geven, de bevolking een fris gevoel van trots. De westerse wereld ontleende er de naïeve hoop aan dat de Spelen in China zouden zorgen voor meer respect voor de mensenrechten. Maar 'One World, One Dream' was niet meer dan een aan de reclamewereld ontleende frase.

Peking had en heeft maar een doel: China te bevrijden van het complex dat het de zieke man van Azië is, een aloude typering die het land al vanaf het einde van de negentiende eeuw kwelt en ervoor heeft gezorgd dat het zich decennia lang van de wereld heeft afgesloten.

Hoewel hordeloper Liu Xiang niet het meest begeerde goud voor de natie wist te halen, slaagde China er met 51 gouden medailles en vlekkeloos georganiseerde Spelen wel in zijn minderwaardigheidscomplex af te leggen en zich definitief als nieuwe wereldmacht op de kaart te zetten.

Wat augustus 2008 bijzonder maakte, was de verblindende openingsceremonie en de aandacht van de wereldpers.

De Spelen van Peking waren een commercieel sportspektakel gekenmerkt door een perfecte organisatie, innemende gastvrijheid, dragelijke veiligheidsmaatregelen en naar Chinese normen schone lucht. Het grootste sportevenement ter wereld verliep aanzienlijk soepeler dan tijdens de ophefmakende fakkeloptocht in het voorjaar nog werd voorspeld.

Buitenlandse journalisten konden op een enkel incident na ongestoord hun werk doen. Bestuurders van het Pekingse Olympische Comité, maar ook ministers en regeringswoordvoerders stelden zich beschikbaar voor internationale persconferenties. Ze werden publiekelijk en in onomwonden westerse stijl ondervraagd over mensenrechten, binnenlandse arrestaties, Soedan, Darfur, Tibet: een voor Chinese begrippen unieke en ongehoorde situatie.

Bewegingsvrijheid

Bepaald krampachtig was de manier waarop het Olympische organisatiecomité van Peking ruimte had geschapen voor het demonstratierecht. Protestdemonstraties waren kalt gestellt in drie ver van de Olympische stadions gelegen parken. De bijna tachtig aanvragen om te mogen demonstreren werden ook nog eens allemaal afgewezen. Onder de aanvragers bevonden zich Chinese burgers met klachten en buitenlandse activisten die opkomen voor Tibetanen, Oeigoeren en andere minderheden.

De bewegingsvrijheid voor buitenlandse journalisten is na de Spelen niet teruggedraaid. Toch was en is vrij rondreizen voor buitenlandse journalisten in sommige gebieden niet mogelijk, zoals in Tibet en de Tibetaanse gebieden in Sichuan. Maar dat mag de centrale regering in Peking niet helemaal worden aangerekend. Een toezegging van de autoriteiten in Peking stelt drieduizend kilometer verderop kennelijk weinig voor.

Hoewel Peking 2008 niet kan worden vergeleken met Seoel 1988 hebben de Chinese Spelen het zelfvertrouwen van de bevolking een enorme impuls gegeven. Dit geldt met name voor de groeiende middenklasse, die een eenpartijstaat uit eigenbelang aanvaardt. Maar waar het nieuwe verworven zelfvertrouwen toe zal leiden, is onduidelijk. En al herhaalt de Chinese staatstelevisie nog bijna dagelijks de openingsceremonie en zijn de goudenmedaillewinnaars eeuwige volkshelden: er is wel degelijk sprake van een postolympische kater.

Voorbij zijn de grootschalige vrijwilligerstrainingen en de Olympische lesprogramma's. Taxichauffeurs zijn hun goede manieren al lang weer vergeten, iedereen rochelt en spuugt weer op straat. Eind september was het afgelopen met de verkeersmaatregelen die Peking tijdens de Spelen de schoonste lucht sinds jaren bezorgden. Ook dringt het besef door dat het zwijgen van de autoriteiten over het melkschandaal juist omwille van de Spelen zes baby's het leven heeft gekost en er driehonderdduizend in ziekenhuizen heeft doen belanden.

De gouden tijden hebben inmiddels plaats gemaakt voor de gevolgen van de financiële wereldcrisis; de economische groei neemt in snel tempo af, miljoenen mensen raken werkloos, hun droom is uit.

Binnen enkele maanden na de Spelen laat China zien dat in zijn buitenlandse politiek niets is veranderd: grote verontwaardiging toen de EU de Sacharovmensenrechtenprijs toekende aan de Chinese dissident Hu Jia. De ontmoeting van de dalai lama met Frankrijks president Sarkozy in Gdansk leidde tot scherpe Chinese kritiek.

Mensenrechten

Mensenrechtenactivisten lopen nog altijd gevaar vervolgd te worden. Op 9 december, een dag voor de zestigste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, arresteerde Peking de dissident Liu Xiaobo. Liu, voormalig hoogleraar Chinese literatuur aan de universiteit van Peking, publiceerde met driehonderd Chinese intellectuelen het manifest Charta 08, geïnspireerd op Charta 77, een pamflet geschreven door Tsjechische intellectuelen waarin ze het communistische bewind opriepen meer vrijheden toe te staan.

China wil nog steeds niet begrijpen dat het internationaal meer respect en goodwill afdwingt met een versoepeling van het mensenrechtenbeleid dan met het neerzetten van een miljarden euro's verslindend sportevenement en de eerste plaats in het Olympische medailleklassement.

De gouden tijden hebben inmiddels plaats gemaakt voor de gevolgen van de financiële wereldcrisis. De economische groei neemt in snel tempo af, miljoenen mensen raken werkloos, hun droom is uit

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234