Donderdag 20/02/2020

Beter zingen dan zagen

Docville, het internationale documentaire filmfestival in Leuven, is aan zijn zesde editie toe. Maandag staat Bedankt en merci op het programma, een langspeeldocumentaire van Kat Steppe en Nahid Shaikh over oude mensen en de dingen die voorbijgaan. Wie denkt dat hij voor een documentaire niet naar de cinema hoeft, heeft ongelijk.

De makers van Bedankt en merci portretteren vijf cafébazen van volkscafés uit de Westhoek. De jongste is vijfenzeventig, de oudste negenentachtig.

Café de Vrede is onlangs gesloten, want Lucienne zit in een bejaardentehuis. “Voorbij is voorbij”, zegt ze, en ze kijkt daarbij streng in de camera. Haar man probeert iets toe te voegen. “Zwijgt.” Haar toon doet vermoeden dat daar niet over te onderhandelen valt. Die snauw wijst waarschijnlijk minder op bazigheid dan op angst voor te veel herinneringen. Want hoe groot de vrede in het rusthuis ook is, in haar ogen zit het hunkeren naar de ambiance van weleer.

Zo begint Bedankt en merci, en meteen is het duidelijk: hier zijn artiesten aan het werk geweest, geen handelaars in sentiment, wat met zo’n onderwerp ook had gekund. Alles werd mooi in beeld gebracht, de soundtrack van Frank Vander linden is een meerwaarde, maar de grote kwaliteit zit hem in de keuze van de mensen en de tragiek van dit onderwerp.

Lies, Alice, Gisèle, Julien. Wat een figuren. “Pas op, ge gaat gefilmeerd worden.” Lies heeft zich met een pint bij haar twee enige klanten gezet en praat ongegeneerd in de camera. Ze heeft nooit muziek gedraaid in haar café. Niet nodig, vond ze. Soms beginnen mensen zelf te zingen. “Beter zingen dan zagen.” Voor Lies is het leven simpel: zet haar tussen het volk en ze wordt vrolijk. Haar man Gaston is minder bestand tegen de drukte, hij trekt zich vaak terug in zijn zetel. Een koppel dat met de jaren heeft geleerd dat een beetje afstand de liefde ten goede kan komen.

Gisèle runt een piepklein cafeetje net over de taalgrens. Als ze ’s middags haar kippenbillen met aardappelen gretig naar binnen speelt, geven de klanten commentaar. “Stel dat ik zoveel zou eten, dan was ik moddervet”. Gisèle kauwt verder. De onbewogenheid van een vrouw die zo gewend is geraakt aan het gezeur van haar echtgenoot dat ze het amper nog hoort. Klanten zijn geen klanten in deze cafés, maar familie. “Je ne suis pas venue ici pour faire de l’argent, je suis venue pour faire ma vie.”

Alice is alleen. Ze wacht. Op klanten, op een gesprek. En als er iemand komt, moet hij zijn pintje zelf nemen. Eddy, een van de vaste klanten, laat ze haar wortelen raspen. “Waarom niet, thuis help ik ook met het eten.” Komt de boltraclub spelen in het achterzaaltje van het café, dan staat ze hen aan de deur op te wachten, opgekleed en wel. Echt lief zijn ze niet voor haar, die mannen, maar dat lijkt haar niet te deren. Gezelschap is gezelschap, zal ze denken.

Julien draait nog mee in het café dat zijn zoon van hem heeft overgenomen. “Als Julien hier niet meer is, komen wij ook niet meer”, zeggen de ochtendklanten, en ze nemen nog een slok. “Vroeger was het koffie met een druppel, nu alleen nog koffie. Het is niet meer wat het geweest is.”

Bedankt en merci gaat over tijd. Dat genadeloze monster dat afpakt wat van jou was: je gezonde lijf, je actieve bestaan, je liefdes, je vrienden, je klanten. Zelfs je eigenwaarde. “Als je oud bent, wees eerlijk, wie ziet je nog staan”, zegt Gaston. Hij probeert er bij te glimlachen. Zoveel verlies veroorzaakt eenzaamheid, een leidmotief in deze film. Eenzaamheid bij de klanten die voor zich uit zitten te staren boven een verschraalde pint (“ça passe le temps”). Bij de cafébazen die boven hun tapkranen kijken naar de deur die niet opengaat. Zonder dat er iets wezenlijks wordt gezegd raakt Bedankt en merci het wezen van de dingen. Het is een film die zeer doet. Zoals het leven zelf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234