Donderdag 19/05/2022

Beter bestuur is nu onmogelijk

Herman Matthijs overschouwt de Belgische bestuurlijke malaise. Matthijs doceert overheidsbegrotingen en bestuurswetenschappen aan de VUB.

De Belg is niet noodzakelijk positief vooringenomen ten aanzien van het nationaal beleid. Maar in 2008 was de ellende wel van een bijzonder zuiver gehalte: de staatshervorming die uitblijft maakt elk fatsoenlijk budgettair beleid onmogelijk, schrijft VUB-begrotingsspecialist Herman Matthijs.

In 2008 was het Beter Bestuur in Belgie (B.B.B.) ver weg. Het jaar was ontegensprekelijk een ideale voedingsbodem voor de shows van Geert Hoste: koninklijke verkenners, de koninklijke bemiddelaars, informateurs, formateurs, B-H-V, alarmbellen, belangenconflicten, bevoegdheidsconflicten, een regering zonder programma, Fortis, Dexia , het einde van de kartels, de nooit opgediende borrelnootjes van de staatshervorming, etcetera. Dit jaar begon met een tijdelijke regering om over te gaan in een regering die uitmondt in een lange reeks van onenigheden, wat leidt tot een non-bestuur. We eindigen het in een complete chaos op federaal niveau. Waarop de oude krokodil Wilfried Martens als verkenner wordt uitgestuurd om te zien wat er nog mogelijk is. Opa's aan de top.

De rode draad in het hele politieke verhaal over het jaar 2008 is het steeds wederkerende dossier van de staatshervorming. Inderdaad: het federale politieke systeem werkt niet en rijdt zichzelf eindeloos vast in allerlei uitzichtloze procedures. De bevoegdheidsverdeling tussen de federale staat enerzijds en de gewesten en gemeenschappen anderzijds is ondergebracht in onduidelijke heterogene pakketten. Zolang men niet overgaat naar homogene pakketten met duidelijke bevoegdheidsomschrijvingen wordt het probleem van de staatshervorming nooit opgelost.

De budgettaire kant van de staatshervorming is amper aan bod gekomen tijdens de vele overlegrondes over de staatshervorming. Want de kern van deze staatshervorming is vastgelegd in de bijzondere financieringswet. Zolang de politieke partijen geen akkoord bereiken over dit financieringssysteem zal er geen nieuwe staatshervorming komen.

Aan de ontvangstenzijde is er bovendien een groot probleem met een gebrek aan homogene pakketten. Er is geen eigen financiële verantwoordelijkheid ingebouwd voor de Gemeenschappen en de Gewesten wat leidt tot een interfederale budgettaire ontwrichting. Belangrijke uitgavendossiers zoals de overheidspensioenen, de schuld van de federale staat en de sociale zekerheid zijn nooit in relatie gebracht met deze financieringswet.

Institutioneel hoogstandje
Opmerkelijk is ook dat de partijen geen akkoord kunnen bereiken over de confederale staatshervorming. Nochtans is dat niets anders dan de uitvoering van artikel 35 van de grondwet. Maar de kennis over dit institutionele hoogstandje uit de geschiedenis van de staatshervorming is blijkbaar te beperkt. Zonder een staatshervorming is dit land niet meer ernstig te besturen en budgettair te beheren.

De opmaak van de begroting 2009 was ook al geen voorbeeld van goed bestuur: aan de universiteit zou ze met glans naar de tweede zit worden doorverwezen. Het is overduidelijk dat de ontvangsten te hoog zijn ingeschat en de uitgaven bewust te laag zijn ingeschreven. Ook de riante economische groei van meer dan 1 procent is ondertussen al aan te vullen met een minteken.

Een voorlopige kredietenwet voor 2009 is een wijzer besluit, want dan speelt men op veilig omdat er begroot wordt op basis van drie twaalfden van de begroting 2008. Ook is dit stelsel van de voorlopige kredietenwet besparend ten aanzien van de uitgaven, omdat er geen nieuwe uitgaven mogen gebeuren en de limieten van vorig niet overschreden mogen worden.

Ondertussen stelt de vraag zich of de politieke wereld nog wel in staat zal zijn om een begroting die naam waardig te maken voor de nakende verkiezingen.

Het jaar 2008 gaat ongetwijfeld ook de geschiedenisboeken in als het jaar van de bancaire en de financiele crisis. Wel zijn er vele vragen te stellen over de snelheid waarmee de overheid Fortis heeft willen doorsluizen naar de Franse bancaire wereld. Want ook het bestuur van Dexia is in meerderheid Frans geworden. Daardoor hebben de inwoners van dit land dan toch een staatshervorming gekregen, weliswaar een financiële, waardoor het aantal nationale banken in een week tijd terug zou vallen van drie tot een. Hiermee is alles gezegd over de economische onderbouw van dit land en het gebrek aan eigen beslissingscentra.

Mission impossible
In feite is dit koninkrijk een regio geworden die zeker op vlak van banken en energie bestuurd wordt door de Franse vijfde republiek. Ten aanzien van de bankencrisis voelen vele burgers zich "duizendmaal belogen". Waarom wordt er niet geopteerd om Fortis in staatshanden te houden, eventueel aangevuld met de bank van de Post? Het probleem met de aandeelhouders is dan misschien op te lossen door de verzekeringstak onder te brengen bij de holding.

Een behoorlijk bestuur vereist dat er snel duidelijkheid komt over de Fortisdeal, en over de mogelijke beïnvloeding van gerecht door politiek en omgekeerd. In ieder geval verwacht de burger een beter, zijnde krachtdadiger, bestuur want anders komt zijn welvaart in groot gevaar.

Deze kerstperiode wordt dan ook de start van de reeds lang aangekondigde verkiezingscampagne, en dat tot en met 'D day' op zes juni. Na de verkiezingen van 7 juni 2009 starten dan de pogingen om regeringen te vormen. Mission impossible?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234