Maandag 21/10/2019

Arbeidsmarkt

Betaald werk willen kost geld: financiële valkuil voor mensen met verstandelijke beperking

Anneleen Vaer heeft het syndroom van Down. Ze loopt nu stage in een bakkerij en wil er graag blijven werken. Maar dat blijkt niet evident. Beeld Geert Braekers

Het is voor personen met een verstandelijke beperking, zoals het syndroom van Down, vrijwel onmogelijk om werk te vinden op de reguliere arbeidsmarkt. Dat klaagt vzw GRIP vandaag aan op een studiedag rond inclusief werk.

“In het huidige systeem maakt het voor mijn dochter eigenlijk geen verschil uit of ze gaat werken of in bed blijft liggen”, verzucht mama Marleen Maris. Haar 25-jarige dochter heeft het syndroom van Down en loopt drie dagen per week stage in een bakkerij. Ze bedient de klanten in de tearoom van de bakkerij en helpt bij de afwerking van taarten.

Anneleen doet de stage als onderdeel van haar opleiding voeding en horeca in het deeltijds onderwijs. Binnenkort studeert ze af. “Na dit jaar zullen we moeten beslissen of Anneleen gaat werken of niet”, zegt Maris. “Ik blijf werken bij de bakker”, zegt Anneleen vastberaden. “Eerlijk gezegd, ik heb het nog niet durven vragen aan de bakker”, erkent haar mama.

Iemand met een handicap die wil werken, heeft drie opties: de arbeidsmarkt (al dan niet via de Vlaamse dienst van begeleid werken), maatwerk (de vroegere beschutte werkplaatsen) of vrijwilligerswerk. Volgens vzw GRIP, een mensenrechtenorganisatie van en voor personen met een handicap, zijn er heel wat hindernissen voor zij die kiezen voor de arbeidsmarkt en betaald werk zoeken. Vooral het rigide systeem van de tegemoetkomingen is daarbij een doorn in het oog. Dat is een uitkering die mensen met een handicap kunnen krijgen. Stappen zij naar de arbeidsmarkt, zien ze die uitkering echter fiks verminderen of zelfs helemaal verdwijnen.

“Anneleen zou in dat geval al een goed loon moeten hebben om iets meer financiële draagkracht te krijgen. Het is haar droom om zelfstandig te gaan wonen. Maar met die tegemoetkoming zou ze geen huur van 600 euro in de maand aankunnen”, zegt haar moeder. Ook het systeem van begeleid werken kent nadelen. “Dan zou Anneleen natuurlijk wel bij de bakker kunnen blijven werken. Maar ook in dat geval zou ze geen bezoldiging ontvangen. Meer zelfs, we zouden een administratieve inschrijving moeten betalen om te voorkomen dat Anneleen als zwartwerker wordt beschouwd.”

Black box

Al drie jaar breekt Maris zich het hoofd over het vraagstuk. Ze volgde het verhaal van een paar lotgenoten op, maar kent niemand die aan betaald werk is geraakt. “Ook wij hebben geen weet van personen met het syndroom van Down in Vlaanderen die betaald werk hebben op de reguliere arbeidsmarkt”, zegt Marleen Billen, woordvoerster Werk van GRIP.

Wie op zoek gaat naar algemene cijfers over mensen met een handicap op de arbeidsmarkt, komt van een kale reis terug. Ook cijfers over mensen met het syndroom van Down zijn er niet. “Het is een beetje een blinde vlek”, geeft iemand binnen de Vlaamse instellingen toe. De enige gegevens die bestaan, zijn gebaseerd op enquêtes en bieden geen volledig beeld.

“Al startten we dit jaar wel een onderzoek om de groep én de hindernissen die ze tegenkomen beter in beeld te krijgen”, zegt Joke Van Bommel, woordvoerster van de VDAB. Ook de problemen met de tegemoetkoming zijn gekend. “Zowel wij als andere stakeholders namen al initiatief om dit op tafel te leggen bij toenmalig staatssecretaris voor Gelijke Kansen Zuhal Demir (N-VA). Maar door haar vertrek kreeg dit geen vervolg.”

Inspiratie

Vzw GRIP organiseert vandaag een studiedag over inclusief werk om het probleem aan te kaarten. In het buitenland lukt het namelijk wel. De vzw nodigt vertegenwoordigers uit van organisaties uit Nederland en Frankrijk om uit te leggen waarom het daar wel lukt. “In Nederland wordt iemand na het onderwijs gescreend om te bepalen of die persoon arbeidsvermogen heeft of niet. Mensen met arbeidsvermogen krijgen geen uitkering meer en moeten het zien te rooien op de arbeidsmarkt”, zegt Marc Mutselaars van Nora Werkt.

Die stichting helpt mensen met het syndroom van Down in de zoektocht naar geschikte arbeidsplekken en overlegt met de werkgever over mogelijke aanpassingen op de werkvloer. Mutselaars zag de laatste paar jaar een kentering, waarbij meer mensen met het syndroom van Down naar de arbeidsmarkt vloeien. Volgens hem komt dat doordat de criteria voor arbeidsvermogen zijn versoepeld. Anderzijds verdwenen ook de zogenaamde sociale werkgevers, gefinancierd door de overheid. Bijgevolg kwam er meer volk op de reguliere arbeidsmarkt terecht.

“Hoe dat komt? Bezuinigingen zeker?”, zegt hij. Al ziet hij ook een verklarende factor in het doorbreken van de participatiemaatschappij: het idee dat iedereen moet kunnen deelnemen aan de samenleving. “Ik juich dat toe, al moet er natuurlijk gekeken worden wat iemand met een handicap kan”, zegt Mutselaars.

De vraag blijft: wie zal er iemand met het syndroom van Down aannemen? “Het is een moeilijk vraagstuk”, erkent Anne Eeckels. Zij baat het koffiehuis Bits n Bites uit, waar ze mensen met een handicap werk geeft. De meerderheid daarvan via begeleid werken of met een stage. “Versta me niet verkeerd, ik heb zelf een dochter met het syndroom van Down en ben daarom met dit koffiehuis begonnen. Maar het blijft moeilijk. Kunnen mensen met een handicap werken? Sommigen, misschien.” Ook Eeckels ergert zich aan het rigide systeem van de tegemoetkoming. “Dat is inderdaad een struikelblok. Waarom zou iemand met het syndroom van Down niet een centje meer mogen verdienen?”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234