Zaterdag 19/09/2020

Uitkijkpost

Beste Jean-Marie Dedecker, u bent de rechtse Tom Lanoye, maar dan uit de Lidl

Jean-Marie Dedecker.Beeld Studio Caro

Elk weekend schrijft Joël De Ceulaer een boze, bezorgde of blije brief aan de (m/v/x) van de week. Hier kunt u die brief lezen of beluisteren.

Beste Jean-Marie Dedecker

Terwijl we lijdzaam en machteloos afwachten tot de tweede golf van dat smerige virus ons de adem afsnijdt, zou ik nog heel even een moment van ontspanning willen inlassen, door samen met u eens te kijken naar een raadsel dat mij al jaren intrigeert. Dat raadsel bent ú. Meer bepaald – hoe zal ik dat zeggen – het curieuze contrast tussen uw orale en uw schriftelijke eloquentie. We hebben het daar vroeger al over gehad, maar ik moest er opnieuw aan denken toen u zondag, in De Zondag, onze premier een ‘takkewijf’ noemde. Dat was geweldig onbeleefd, maar wel opmerkelijk. Ik verklaar mij nader.

Sommigen onder ons zijn al jaren vertrouwd met uw columns, zoals Knack.be die lang placht te publiceren. Soms zijn die niet oninteressant – u legt de vinger weleens op de wonde – maar meestal zijn ze hopeloos voorspelbaar en drammerig. In plaats van zich verlekkerd in de handen te wrijven bij het vooruitzicht kennis te kunnen nemen van uw inzichten, beeld ik mij in dat de modale lezer het na de eerste zinnen al op een geeuwen zet. U bent, als ik dat zo lelijk mag zeggen, de rechtse Tom Lanoye – maar dan zonder ’s mans virtuoze taalbeheersing. U bent de rechtse Tom Lanoye uit de Lidl.

Fatsoensmoeras

Er is één ding waar uw columns wel in uitblinken. Nieuwe woordjes. Die verzint u aan de lopende band. Ik som er, uit de losse pols, een paar op: pretletterbrigade (opiniemakers met wie u het oneens bent), selfiekop (van Conner Rousseau), rolluikvolkje (de Vlaming), taterprogramma’s (die spreekt voor zich), enzovoort. Wie een rookverbod bepleit, is een gezondheidsfascist. Wie geen trotse Vlaming is, lijdt aan identiteitsschaamte. Wie bang is dat het nazisme terugkomt, is geen roeptoeter, maar een droeftoeter. En dan zijn er nog het fatsoensmoeras (waarin de linkse inktkoelies wegzinken), de muesli-denkers (van Groen) en het zaaddodend proza (van wollige christendemocraten). De lijst is lang.

Een prijs voor stilistisch vermogen zult u daarmee natuurlijk nooit winnen. Maar het is niet slecht voor een oud-bankdirecteur die via het judo in de politiek belandde. Heel wat columnisten en romanschrijvers kunnen een puntje zuigen aan uw lexicale geestdrift. U hebt er ook veel aan te danken. Dat u met uw selfiekop voortdurend de roeptoeter mag spelen in taterprogramma’s komt daardoor. U bent een van die stripfiguurtjes die in De Afspraak en De zevende dag geregeld het rechtse alibi mag leveren.

Zakes

Maar! Ziehier komt nu het raadsel dat mij maar niet wil loslaten: als u in zo’n praatshow zit, dan komt u doorgaans maar met moeite uit uw woorden. U zit daar dan te puffen en te hijgen en te knoeien en te stuntelen. Voor de camera bent u ineens niet meer in staat om een min of meer afgewerkte zin te produceren. En dat, mijnheer Dedecker, zijn zakes die ik toch niet goed begrijp. Zo bevlogen als u soms bent aan het klavier, zo ineengezakt klinkt u aan de deugtafels bij de VRT, om het nog eens met een van uw termen te zeggen. U lijkt een gewichtheffer die ons per e-mail doet geloven dat hij 100 kilo kan tillen, maar die, zodra hij op het podium staat, bezwijkt onder een zakje krielaardappelen.

Ik heb u er ooit van verdacht stiekem een ghostwriter in dienst te hebben. Maar uzelf en anderen in uw omgeving hebben mij ervan overtuigd dat ik dwaalde. Waarvoor alsnog mijn excuses. Toch blijft het mij verbazen: die neologismespuwende vulkaan achter het klavier versus die onbeholpen formuleerduts in de televisiestudio. Wat mij bij de vraag brengt waar u dat ‘takkewijf’ haalde. Was het een opwelling van het moment, of hebt u de term pas bedacht en ingevuld bij het nalezen en corrigeren van het interview? Had u mevrouw Wilmès tijdens het gesprek zelf misschien – ik denk nu even hardop na – een kxtwxxf genoemd, een dxmmx kxllx of een sxkkxl? 

Hoe het ook zij, het was ongepast. U mag zeggen dat de premier, en vrijwel alle ministers die haar omringen, ons allemaal de dood in jagen. U mag erop wijzen dat de Belgische bevolking, met de tragische hulp van experts, is voorgelogen over het nut van mondmaskers en daar de prijs nog dik voor zal betalen. U mag eisen dat álle huidige ministers straks, na de vorming van een nieuwe regering, de Wetstraat verlaten. Mag allemaal. Maar u mag niet op de vrouw spelen.

Gezond verstand

Wij noemen u toch ook geen takkevent, pokkegozer, bickyburgerbink, brulboy, zaagzak, zakkenwasser, zeiksnor, kloteknul – enfin, u snapt wat ik bedoel. Vermaak u gerust met de Nederlandse woordenschat, maar hou het netjes. U bent volksvertegenwoordiger. Tot zover het advies van een inktkoelie die lid is van de verbale zindelijkheidsbrigade.

O ja, ik zou het nog bijna vergeten. Behalve met een eigen woordenschat hebt u ons ook opgezadeld met het politieke concept Gezond Verstand. Aangezien deze crisis heeft bewezen dat dát toch iets te dun gezaaid is om nog bruikbaar te zijn, zou ik stilaan eens iets nieuws bedenken.

Dat mag schriftelijk.

Geniet nog aan de kust!

Joël De Ceulaer, senior writer

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234