Vrijdag 22/11/2019

WK veldrijden

Bestaat er nog zoiets als het vermoeden van onschuld?

Veldrijdster Femke Van Den Driessche, verdacht van mechanische doping op het WK, kreeg de publieke opinie over zich heen. Beeld Belgaimage

"Een levenslange schorsing." Ook Eddy Merckx wachtte niet om veldrijdster Femke Van Den Driessche na haar vermoedelijke fraude staalhard te veroordelen. Een fiets met een motortje, een familiegeschiedenis en een dosis creatieve interpretatie laat de sportvrouw kansloos in de rechtszaal van het volk. Bestaat er nog zoiets als het vermoeden van onschuld?

Krijgt u vandaag de naam Femke Van Den Driessche voor de voeten geworpen, is de kans groot dat u zich meteen een met minimotor gedopeerde fiets voor de geest haalt. Want de 19-jarige veldrijdster haalde de voorpagina's van zowat alle Vlaamse media met het eerste ontdekte geval van mechanische fraude. Haar tranen tijdens een televisie-interview - "Ik heb er niets mee te maken" - moesten het onderspit delven voor de emotionele uithaal van bondscoach Rudy De Bie: "Ik voel me echt rot. Dit is een schande. Ik ben echt beschaamd in haar plaats", zei de man voor een Sporza-microfoon. "We dachten dat we een jong talent hadden, maar blijkbaar heeft ze alles en iedereen bedot."

Dat bedotten lijkt een familietrekje te zijn, want broer Niels is al eens tegen de dopinglamp gelopen, zo gaf hij zondag toe. Samen met zijn vader Peter heeft hij zich volgens camerabeelden ook schuldig gemaakt aan de diefstal van dure kanaries, een zaak die binnenkort voorkomt. Om het boevenverhaal helemaal compleet te maken wordt het faillissement van het dakbedrijf van vader Peter in 2013 ook vermeld.

Dat dopinggebruik, diefstal en roekeloos management - of een andere 'schuld' die aan de basis ligt van vaders zakelijke falen - zijn gedroomde munitie voor verdachtmakingen. "Dit is cherry picking, we pakken de kersen die ons lijken te passen in een verhaal", legt erevrederechter en justitiewatcher Jan Nolf uit. "We maken een eigen puzzel, terwijl er helemaal nog geen puzzel ligt."

Zo'n puzzel maken we graag en snel. Dat komt voor een deel door de manier waarop de berichtgeving in media gebeurt. Het verband tussen de strapatsen van vader en broer Van Den Driessche en de vermoedelijke mechanische fraude van dochter Femke is moeilijk hard te maken. Maar het duwt de deur naar achterdocht wel verder open. Dat de familie al eerder in aanraking is gekomen met dubieuze praktijken straalt ook af op Femke, zo gaat de logica. "Het is totaal onaanvaardbaar om iemand te veroordelen of beoordelen op basis van iemands familie", zegt professor mediarecht Leo Neels (KU Leuven). "Betekent dat dat media er niet over mogen schrijven? Zeker niet, want het is de taak van de media om waakhond te zijn, zeker in zaken van maatschappelijke en economisch belang. Maar het nieuwsfeit is dat er een ernstige feitelijke vaststelling zou zijn van iemand die een fiets met een motor zou uitgerust hebben."

Femke Van Den Driessche op het WK in Zolder. Beeld EPA

De maatschappelijke en economische relevantie van en interesse voor sport maakt dat sportfiguren - terecht - met een vergrootglas worden bekeken. Dat het wielrennen al langer geplaagd wordt door doping scherpt de focus verder aan, waardoor media - terecht of niet - met volle kracht op dit vermoeden van mechanische doping springen. En het intussen weerlegde gebruik van zo'n motortje dat Fabian Cancellara in 2010 naar de overwinning van de Ronde van Vlaanderen heeft geduwd, speelt ook een rol.

In een nog niet zo'n ver verleden is tienkamper Thomas Van der Plaetsen de eer van het publieke proces te beurt gevallen. Begin november 2014 plaste hij tijdens een onaangekondigde dopingtest positief op het zwangerschapshormoon HCG. Daarop kreeg hij het bericht dat hij werd geschorst op verdenking van dopinggebruik. Alleen: hij bleek teelbalkanker te hebben. "Het waren moeilijke uren", zei Van der Plaetsen daar toen over. "Ik kreeg het sluitende bewijs dat er een tumor in mijn teelbal zat. Dat was enkele uren voor het bericht over de positieve test in de pers kwam. Ik kreeg niet eens de kans om mijn familie in te lichten. Maar intussen is mijn imago geschaad door positieve dopinguitspraken."

Barbertje moet hangen

Zonder publiek geen media, en dat geldt evenzeer in deze gevallen waarbij het vermoeden van onschuld, een basisrecht in onze rechtsstaat, wordt geschonden. Lezer, kijker, clicker en luisteraar mogen de informatie nog met de grootste omzichtigheid aangeboden krijgen, het is de nieuwsconsument die beslist hoe om te gaan met de feiten. "We zien mensen graag van hun voetstuk vallen", zegt Neels. "Dat is een trekje dat wij mensen nu eenmaal hebben."

Dat heeft Luc Vansteenkiste, voormalig voorzitter van het VBO, mogen ondervinden. Hij is voor acht dagen de cel in gegaan op verdenking van handel met voorkennis van Fortis-aandelen, net voor Fortis door de Belgische overheid verkocht werd. Het hele verhaal is uitvoerig beschreven, en wanneer Vansteenkiste voor zijn proces in 2013 een minnelijke schikking trof, leek de schuld wel van de man af te druipen. Iemand die zijn schuld afkoopt, is de redenering, moet wel schuldig zijn. We vergeten daarbij stil te staan bij de vraag of de man zich de luxe heeft gepermitteerd om niet meer door het stof van het publieke proces te moeten gaan.

Justitiewatcher Nolf vergelijkt het met de middeleeuwse heksenverbranding. "Het is bijna een lugubere dans van verontwaardiging, want we hebben weer een slachtoffer gevonden", zegt Nolf. "We zitten in een cultuur van steniging, we zijn minder beschaafd dan we denken. Het vermoeden van onschuld moet nog deel worden van onze cultuur."

Fabian Cancellara stuift in 2010 de Muur op, op weg naar winst in de Ronde van Vlaanderen. "Die rijdt met een motortje", klonk het al snel, maar daar bleek niets van aan. Beeld Belgaimage

De jonge sportvrouw Femke Van Den Driessche moest maar eens gelijk hebben. Wat als die gemotoriseerde fiets inderdaad niet de hare is, maar die van een vriend, zoals ze beweert? Wat als iemand haar had willen 'flikken' en zonder haar medeweten een fiets heeft uitgerust met een motortje? Hoe ongeloofwaardig die versies ook lijken, de mogelijkheid is er wel degelijk.

Jammer genoeg is het een mogelijkheid die zowel door bondscoach De Bie - "Mijn relatie met haar is sowieso vandaag beëindigd" - als de Internationale Wielrenunie (UCI) de keel hebben toegeknepen. "Het is absoluut onacceptabel dat ze op zo'n hoog niveau de eerste onderzoeksdaad die ze stellen, meteen bekendmaken", fulmineert Neels. "Dit had discreet moeten gebeuren. De jongedame is nu in een positie geplaatst waar ze haar onschuld moet bewijzen omdat het vermoeden van onschuld geschonden is."

De reputatieschade, zo heeft ze zelf al meegegeven, is onherstelbaar. Van der Plaetsen, van wie de onschuld in die bewuste dopingtest bewezen is, zal altijd met dat verhaal opgescheept zitten. Een enkele keer loopt het goed. Denk aan ex-premier Elio Di Rupo (PS), die in 1996, in volle Dutroux-tijdperk, door een jonge fantast beschuldigd werd van pedofilie. Het was een gitzwarte periode, heeft hij daarover gezegd, maar ze heeft hem de weg naar het premierschap uiteindelijk niet versperd.

Wat nu?

In 2012 hebben federale parlementsleden Thierry Giet (PS) en Christian Brotcorne (cdH) een wetsvoorstel ingediend om verdachten beter te beschermen tegen lynchpartijen in de media. Veel van die zaken halen de pers door lekken die rechtstreeks uit het gerechtelijke systeem komen, maar het voorstel kon niet op voldoende steun rekenen. Nochtans is de rechterlijke macht niet immuun voor de berichtgeving. Uit een recent gepubliceerde Europese studie over de onafhankelijkheid van onze rechters blijkt dat 17 procent van de Belgische rechters denkt dat de media een invloed hebben op de rechtsgang. Slechts een kleine minderheid denkt dat er helemaal geen invloed is.

Dat het motortje van Van Den Driessche de politiek op andere gedachten kan brengen, is twijfelachtig - wat hebben ze erbij te winnen - maar de uitkomst van gemediatiseerde zaken als die van politici Bernard Wesphael en Christian Van Eycken, beide betrokken bij een moordzaak, kan de wind weleens van richting doen veranderen. Maar het einde van die dossiers is nog niet in zicht. Tot dan blijft het wachten op een uitspraak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234