Zaterdag 15/08/2020

Besparen op bibliotheken: niet zo pijnloos als het lijkt

Lokale 'bib' geeft jong en oud toegang tot divers boekenaanbod en is belangrijke partner van sociale diensten in de gemeente, zo stelt een rist topfiguren uit de literaire sector.

De Vlaamse bibliotheken zijn het eerste 'zoenoffer' bij gemeentelijke besparingen, samen met andere diensten die met vrije tijd te maken hebben. Dat blijkt uit een onderzoek van de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG), zo lazen we in de media vorige week. Onterecht: de bibliotheken zijn niet alleen een ferme promotie- en marketingmachine voor het boek in Vlaanderen. Ze zijn cruciaal om aan jong en oud toegang te geven tot een gevarieerd boekenaanbod. Bovendien zijn de bibliotheken een belangrijke partner van sociale diensten in de gemeente, zoals het OCMW en woonzorgcentra.

Dat bibliotheken het verschil kunnen maken, ondervond de Britse auteur Zadie Smith aan den lijve: "If you don't have middle-class, educated parents you need to find ways to get books. A lot of people don't have books on their shelves. The library was the place I went to find out what there was to know. It was absolutely essential." (The Guardian, 31/8/2012). We hebben in Vlaanderen de mond vol over de noodzaak tot integratie en kansen geven aan doelgroepen. Bibliotheken doen dat, vaak in de luwte en stilte. Gunnen we hen nog die ruimte?

Geronimo Stilton
"Er is geen sprake van dat we de bibliotheken viseren", zei Jan Leroy, directeur Bestuur van de VVSG, onlangs nog. "We moeten simpelweg naar alle domeinen kijken, van de lokale politie tot de openbare bibliotheken." Hij sprak duidelijk voor zijn beurt. Gemeentebesturen besparen niet alleen op personeel en op dienstverlening. Bovendien zullen de burgers meer moeten betalen voor de gemeentelijke diensten. Groot-Brittannië wijst de weg, blijkbaar. Daar sluiten bibliotheken massaal de deuren en haken de bezoekers nog in groteren getale af wegens bedroevende dienstverlening. Is dat waar we de mosterd willen halen voor Vlaanderen ?

Bibliotheken zijn al lang geen uitleenfabriekjes meer. De beleving staat centraal. Dat blijkt ook uit de praktijk. De Vlaamse bibliotheken bereiken jong en oud, onder meer met een ruim aanbod aan voorleessessies en auteurslezingen in alle delen van het land. Ze zijn daarmee een belangrijke speler als het om leesbevordering gaat.

En ze hebben niet alleen oog voor kwantiteit, maar ook voor kwaliteit. Vrij Nederland (3/10/2013) roemde de "aandacht voor schrijvers en de diversiteit aan boeken" in Vlaanderen. In Nederland kiezen de kinderen immers jaar na jaar Geronimo Stilton als beste boek, in Vlaanderen gaan ze resoluut voor diversiteit en kwaliteit. De bibliotheek speelt daar een belangrijke rol in. Via de bib maken ze kennis met een ruim aanbod. En in de bib staat het leesplezier centraal. Het is er niet van 'moeten', maar van 'mogen', van proeven en proberen.

Met hun collectiebudgetten zijn de bibliotheken belangrijke klanten van uitgeverij en boekhandel. Minister Schauvliege zou graag zien dat bibliotheek en lokale boekhandel meer samenwerken en elkaar versterken. Ondertussen besparen (lees : schrappen) gemeenten zonder enige aarzeling 20 procent of meer van de collectiebudgetten. Die drastische besparingen verhogen de druk op de bibliothecaris om vooral bestsellers in huis te halen - de uitleencijfers moeten omhoog! - en werken zo ongewild mee aan de verschraling van het boekenaanbod. Of meer eenheidsworst ook meer lezers of bibliotheekbezoek oplevert valt te betwijfelen. Men riskeert zowel "meerwaardezoekers" als "aarzelende lezers" weg te jagen.

Toegang tot internet
Bibliotheken vormen een onderdeel van het lokale beleid, niet alleen van cultuur. Voor heel wat Vlamingen is de bibliotheek de enige plek waar ze - voorlopig nog gratis - toegang krijgen tot internet. Dat hebben ze nodig om zich bij te scholen, overheidsdiensten te contacteren of om werk te zoeken. Bibliotheken werken samen met sociale diensten binnen de gemeente, zoals OCMW en woonzorgcentra. Ook het onderwijs is een belangrijke partner. In Groot-Brittannië zijn de scholen alvast het eerste slachtoffer: door geldgebrek bouwen de bibliotheken daar hun samenwerking met onderwijs resoluut af. Wordt dat ook de Vlaamse toekomstvisie?

Besparen op bibliotheken leidt ten slotte ook tot besparen bij auteurs die het al niet breed hebben, zoals we weten uit recent onderzoek van de Vlaamse Auteursvereniging. Het is besparen bij uitgevers en bij mensen die zich willen bijscholen. Het is besparen op onderwijs en op sociale dienstverlening. Het is helemaal niet zo pijnloos of onschuldig als het lijkt.

Ondertekend door: Leen van Dijck, voorzitter BoekenOverleg, Koen Van Bockstal, directeur Vlaams Fonds voor de Letteren en in deze handelend als secretaris van BoekenOverleg, Bruno Vermeeren, Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie, Majo de Saedeleer, Stichting Lezen, André Vandorpe, boek.be, Patrick De Rynck & Marc Reugebrink, covoorzitters Vlaamse Auteursvereniging, Pierre Delsaerdt, Vlaamse Erfgoedbibliotheek, Sigrid Bousset, Passa Porta, namens het literair middenveld.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234