Zaterdag 12/06/2021
Spoorstaking in Brussel-Zuid.
Spoorstaking in Brussel-Zuid. "Vakbonden zullen niet anders kunnen dan te mobiliseren tegen ingrepen in de sociale zekerheid."Beeld Jan Aelberts

Column

Besparen in de sociale zekerheid. Een brug te ver?

De politieke actualiteit volgens Carl Devos.

Er was afgelopen weekend een nieuwjaarsreceptie van N-VA. En van CD&V. De eerste zette de toon, de tweede reageerde. Het incasseringsvermogen van CD&V en haar wat onzichtbare voorzitter is indrukwekkend. Daarom moet Kris Peeters zich te veel met de partijstrijd inlaten.

Veel harde woorden - daartoe blijft het vooralsnog beperkt - van N-VA klinken fors rechts. Waardoor CD&V, althans in de perceptie, niet in het midden maar links van het bed slaapt, zoals De Wever in De Tijd stelde. Een beeld dat De Wever goed uitkomt in de slag om centrumrechts. Zo zit CD&V gevangen: als ze niet kritisch genoeg is voor N-VA loopt ze die volgens sommigen achterna, als ze dat wel is zal ze dan weer te links ogen. Dat Rutten de woorden van De Wever als zever moest omschrijven maar anderzijds enkele van zijn ideeën probeert te operationaliseren, onderlijnt dat ze bij Open Vld evenmin weten hoe met N-VA om te gaan. Wie niet met N-VA mee wil, remt volgens die partij de verandering af. Het is blijkbaar al geen kwestie meer van een ander gedacht hebben.

N-VA zoekt bewust de polemiek op. De ongewoon harde woorden in de vluchtelingenkwestie, die sommige CD&V'ers doen kokhalzen, kunnen niet anders dan andere partijen uit hun kot lokken. Als De Wever zegt dat enkel in de sociale zekerheid nog veel geld te rapen is en dat "als we op de sociale zekerheid niet extra besparen we helemaal niet meer besparen" (De Tijd), dan weet hij dat dat voor CD&V en zelfs MR moeilijk te aanhoren is. Voor de laatste niet enkel omdat hij zich zo als schaduwpremier presenteert, voor beide omdat ze hun kiezers die boodschap liever besparen.

Ondertussen was het grootste verzet tegen de eerste besparingsbegrotingen wat gaan liggen, met deze woorden opent De Wever een nieuw front. Hoe moet CD&V, na de mislukking van haar rechtvaardigheidscorrigerende taxshift, na de eerste besparingen bij de modale burger, dat in godsnaam aan haar kiezers verkopen? N-VA duwt CD&V tot dicht tegen de grens. Want niemand gelooft dat er genoeg geld in de sociale zekerheid te vinden is door enkel op het apparaat, op administratiekosten te besparen. Is al niet vaak gezegd dat uitkeringen enkel zijn voor wie het 'écht' nodig heeft?

Bovendien zullen vakbonden, mede gedreven door sociale verkiezingen, niet anders kunnen dan mobiliseren tegen deze ingrepen in de sociale zekerheid. En het sociaaleconomisch overlegmodel heeft het al zwaar te verduren. Er wordt gesnokt aan een fundament van het Belgisch systeem, een hervorming die bij welslagen ingrijpender is dan een grote staatshervorming.

Carl Devos. Beeld Koen Broos
Carl Devos.Beeld Koen Broos

Vakbonden verlaten ramkoers

Ons neocorporatistisch model steunt op onderlinge afspraken: werkgevers en vakbonden gedragen zich verantwoordelijk als 'sociale partners' in het beheer van het sociaaleconomisch model, inclusief de sociale zekerheid die ze mee financieren; de overheid betrekt en respecteert die partners in de besluitvorming. Vakbonden organiseren zich in grote, representatieve organisaties zodat werknemers een deel van de productiviteitswinsten krijgen, in ruil respecteren ze een reeks spelregels. Dat model functioneert al decennia, vaak met fricties maar over het algemeen heeft het welvaart en stabiliteit gebracht. Vandaag lijken verschillende partners uit hun rol te vallen.

De bezetting van autostrades of sporen of het veelvuldig, te snel uitroepen van stakingen zijn daar een bewijs van. Erger: Belgische vakbonden zijn stug, te gericht op conservatief behoud van soms onhoudbare verworvenheden, te defensief. Te weinig constructief creatief of veranderingsgezind. De nationale vakbonden hebben ondertussen hun ramkoers ten aanzien van Michel I verlaten. Omdat het vermoeit en weinig uithaalt. Ook omdat ze, zeker de Vlaamse, beseffen hoe straf het antisyndicaal tegenoffensief (stakingswet, rechtspersoonlijkheid, minimale dienstverlening, enzovoort) is dat sommigen binnen de meerderheid voorbereiden. Met CD&V alweer ongemakkelijk in de tang. Met deze voorstellen ondermijnt Michel I op haar beurt het sociaaleconomisch overlegmodel en neocorporatisme dat nochtans vaak zo deugdzaam was voor de gezamenlijke welvaart en rust.

In de spoorstaking won Michel I het verbluffend van de vakbonden. Het debat ging uiteindelijk meer over de onverantwoordelijke syndicale acties dan over de stevige besparingsplannen van de regering. Wie een uur met spoorwegpersoneel praat, erkent de gigantische impact ervan. Die besparingen zullen ook de reiziger treffen. De overheid, sukkelend met files en ondermaats duurzaamheidsbeleid en met forse investeringen in bedrijfswagens, had ook anders kunnen beslissen: bijvoorbeeld de bestaande investeringen aanhouden in de mate dat de NMBS gevraagde productiviteitswinsten haalt. De impact van besparingsplannen bij de NMBS, waar onmiskenbaar dringend ingegrepen moest worden, blijven verborgen achter de ergernis over de stakingen.

De impact van besparingen in de sociale zekerheid zullen sneller in het gezicht van de regering ontploffen. Zeker als men daar veel geld wil 'rapen'.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234