Maandag 18/11/2019

Besmettelijk

Er zijn zo van die zaken die een mens instant irriteren. Losgekomen vezels van isolatiemateriaal, bijvoorbeeld. Die kruipen in je ogen, neus en kleren, waardoor je je een ongeluk traant, niest en krabt. Of hardnekkige clichés en vooroordelen over vrouwen.

Tegen die isolatiekriebels is het verweer tenminste gemakkelijk. Een beschermende overall, een stofbril en een gezichtsmasker, meer moet dat niet zijn. Die vooroordelen zijn erger. Omdat het zo moeilijk is om ze aan te vechten, terwijl naast je meestal iemand staat die ze vol overgave bevestigt. Maandag was het nog maar eens prijs. Ik moest natuurlijk wel eens het vtm-programma Het sterke geslacht zien, waarin Bruno Wyndaele de kandidaten spelenderwijs (de jongens tegen de meisjes) laat uitvechten wie nu beter is in communicatie, organisatie en wat nog allemaal. Waarom mannen liegen en vrouwen niet kunnen kaartlezen, dat soort dingen.

De kandidaten waren geen derderangs-BV’s, maar mensen met echte talenten. Een journalist en een voetballer aan de mannelijke zijde, twee nieuwsankers aan de vrouwelijke. Maar intelligentie heeft dus duidelijk niets te maken met onvatbaar zijn voor onzin over het andere geslacht. Want ho ho ho, we waren nog geen vijf minuten ver of Marc Reynebeau ontwaarde al een bitcherige subtekst in een luchtige conversatie die Goedele Liekens en Cathérine Moerkerke hadden. Over hun sandalen, nota bene. “Ze hebben het wel over hun schoenen, maar ze kunnen elkaar niet uitstaan, daar mag je zeker van zijn”, orakelde Reynebeau. En dat was nog maar het begin van een aantal platitudes die mijn avond een beetje verzuurden. Vrouwen zijn zus, en vrouwen zijn zo, want de natuur dit en dat. Ik word er soms zo moe van. Zou het niet fijn zijn als we eens zouden ophouden met Desmond Morris spelen, en elkaar te bekijken als een natuurdocumentaire?

Kent u het woord ‘meme’? Het begrip werd voor het eerst geïntroduceerd door de Britse wetenschapper Richard Dawkins (in 1976, in zijn boek The Selfish Gene), en betekent zoveel als de culturele variant van het gen. ‘Meme’ is een samenvoeging van gen en het griekse woord mimetismos, of ‘wat geïmiteerd wordt’, en staat voor een groep al dan niet correcte culturele ideeën, symbolen en praktijken die worden doorgegeven door woorden, beelden of gebruiken. Nog duidelijker gesteld: het is een besmettelijk informatiepatroon. Telkens als zo’n cluster van ideeën opduikt, bestendigt de meme zijn bestaan. Het is er bij wijze van spreken, net als het gen, op gericht te overleven.

Wel, alle mogelijke mythes, vooroordelen en misverstanden over vrouwen en mannen: dat zijn memen, hardnekkige culturele constructies gebaseerd op zaken die op zich herkenbaar zijn en soms zelfs wetenschappelijk kloppen, maar die tegelijk gebaseerd zijn op gemiddelden. Uiteraard is er diversiteit en moet dat gerespecteerd worden, maar niet in die mate dat je een mens moet vastpinnen op geslacht, of origine.

De meme wordt voor een groot deel onbewust in stand gehouden, omdat niemand zich nog vragen stelt bij herkomst of waarheidsgehalte. Maar ze wordt ook bewust gehanteerd door mensen die macht puren uit het feit dat ze bestaat. Die ‘verdeel en heers’ denken, als ze willen winnen. Het was misschien een grapje van Reynebeau, maar al lachend zegt de zot de waarheid, niet?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234