Woensdag 29/01/2020

President Trump

Beschermer wordt bedreiging

EU-president Donald Tusk maakt zich zorgen om de houding van kersvers Amerikaans president Trump. Beeld REUTERS

De VS zijn niet meer de VS zoals we die zeventig jaar lang hebben gekend. Dat is zo'n beetje de conclusie die EU-president Donald Tusk trekt in een brief aan de Europese leiders ter voorbereiding van de top op Malta vrijdag. Nooit eerder zette een naoorlogse Europese politicus zwart op wit in een publiek stuk dat hij de VS associeert met gevaar.

De Europese liefde voor de grote Amerikaanse bondgenoot kon variëren, er waren geregeld spanningen, maar in laatste instantie bleven de gelederen gesloten. Onder president Donald Trump dreigt dat te veranderen. Hij lijkt het mes te willen zetten in de ordening zoals die net na de Tweede Wereldoorlog werd opgezet door de Amerikaanse president Harry Truman en zijn minister van Buitenlandse Zaken Dean Acheson.

De VS richtten de NAVO op, hielpen de Europeanen bij de wederopbouw met het Marshallplan en steunden de Europese integratie. Het leidde tot een weerbaar, welvarend en verenigd Europa dat met succes weerstand bood aan de Sovjet-Unie. Maar Trump heeft geen boodschap aan in het verleden behaalde resultaten. Hij morrelt aan alle pijlers van de Amerikaans-Europese relatie. Wat hem betreft is de NAVO achterhaald, mag de Europese Unie uiteenvallen en heeft de euro zijn langste tijd gehad. Hij weigert de Russen als tegenstander te zien, ook al veranderden dezen met geweld een Europese grens door Oekraïne de Krim af te pakken.

Met Trump is niets meer hetzelfde. Hij blijft verrassen. Eerst zag men in hem een kansloze kandidaat. Toen hij toch tot president werd verkozen, werd er gezegd dat we beter konden afwachten wat hij na zijn beëdiging zou doen. Zelfs na zijn geharnaste inauguratierede was er nog een tikkeltje hoop dat het allemaal retoriek was. De tornado aan presidentiële decreten in de eerste week van Trumps presidentschap heeft een einde gemaakt aan elke illusie dat het in de praktijk zou meevallen. Het valt niet mee, vandaar Tusks brandbrief.

Tusk schaart de VS van Trump onder de ‘externe’ bedreigingen. Hij stelt ze op één lijn met een assertief China, een agressief Rusland en de terreur van de radicale islam. Het is een geval van 'moral equivalence' (morele gelijkstelling) die voor november ondenkbaar zou zijn geweest. De Pool vraagt zich af of er een einde komt aan de Amerikaanse buitenlandse politiek zoals die sinds 1947 werd gevoerd. Een begrijpelijke zorg, gezien wat er ook het afgelopen weekend gebeurde.

Trump voerde telefoongesprekken met de Russische president Poetin, de Duitse kanselier Merkel en de Franse president Hollande. Volgens The New York Times verliep het gesprek met Hollande ‘stroef’, dat met Merkel ‘zakelijk’ en dat met Poetin ‘warm’. Het Kremlin liet weten dat Trump namens het Amerikaanse volk de Russen ‘geluk en voorspoed’ had gewenst. Insgelijks, zou Poetin hebben geantwoord. Deze ‘warmte’ ontbrak in Trumps gesprekken met zijn Europese bondgenoten, zo zegt The New York Times. Het is de wereld op zijn kop.

Vernietigende nederlaag

Trump kan Europa in een zeer lastig parket brengen als hij de Amerikaanse sancties opheft die zijn ingesteld tegen Rusland vanwege de Krim en de door Moskou gesteunde separatistische oorlog in Oost-Oekraïne. Hij kan daarmee de EU splijten, aangezien Italië en Griekenland dan waarschijnlijk opnieuw zullen eisen dat ook de Europese strafmaatregelen worden ingetrokken. Gebeurt dat, dan lijden Merkel en de EU een vernietigende nederlaag in hun pogingen om paal en perk te stellen aan Poetins expansionisme.

Een ander mogelijk gevaar dat van Trump uitgaat betreft de reactie in Europa op zijn onstuimige daadkracht. Schrikt dit kiezers in Nederland, Frankrijk en Duitsland af, of zal het degenen die neigen naar een stem op rechts-populisten juist inspireren, nu ze zien dat er zo’n korte lijn mogelijk is tussen verkiezingsbelofte en regeringsdaad? In dit laatste geval zou de externe bedreiging van Trump samensmelten met de interne bedreiging van de populisten, die Tusk ook signaleert. Daarom schrijft hij dat de EU nooit eerder voor zulke grote gevaren heeft gestaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234