Zondag 22/05/2022

Berusten in de zaak-Dutroux

Anne de Graaf schreef onbewust handleiding bij tweede commissierapport

Douglas De Coninck

Hoera, er is geen complot, alleen maar normvervaging en corruptie. Wat een opluchting. Kunnen we weer overgaan tot de orde van de dag. Want normvervaging en corruptie, daar kunnen wij mee leven - velen onder ons doen al jaren niks anders. Binnen enkele weken brengt een of andere uitgeverij ongetwijfeld een synthese van het tweede rapport van de commissie-Verwilghen op de markt. Hopelijk ligt het onlangs verschenen Witte stippen van Anne de Graaf tegen die tijd ook nog in de boekwinkels.

Onbewust schreef de journaliste van Het Nieuwsblad een handleiding bij de botte, Wetstraatsiaanse perceptie die het rapport dezer dagen op ons af doet komen. Het boek is een zachte, bijna ritmische reconstructie van de zaak-Dutroux, die ons terugvoert naar de gebeurtenissen voor de internationale pers zich aan de Henegouwse steenbergen kwam vergapen. Soms, nadat een meisje in een auto is gestapt - of getrokken - wordt alles troebel. Dan weet De Graaf het ook niet meer. Soms weet ze het wel, en dan gaat ze ver. Autopsierapporten tonen aan dat honger allerminst de enige doodsoorzaak kan zijn geweest van Julie en Mélissa. Ook tijdens de afwezigheid van Dutroux werden de meisjes seksueel misbruikt. Een van de zogenaamde X-getuigen was al voor de zaak-Dutroux losbarstte volop verklaringen aan het afleggen bij de rijkswacht. Om onduidelijke redenen werd op 2 oktober 1996 Opération Raisin op de valreep afgeblazen. Met die operatie hoopte het parket in Neufchâteau via een zakenvriend de vermeende klanten van Dutroux op te pakken. De Graaf meldt het in korte, spitse zinnetjes, vaak slechts in piepkleine voetnoten. Het zijn open vragen, zoals ook het commissierapport er vele tientallen telt. Met aanbevelingen en conclusies hoefde De Graaf zich niet in te laten. Ze opteert voor berusting. "Netwerken bestaan niet in België, zoals in Frankrijk," lezen we op de laatste pagina. "Ander land, andere zeden."

"In Crotteux legt Gino Russo de schaar op tafel. Het is rond het middaguur. Mélissa's vader knipte de laatste witte stip uit bordpapier. Zijn vingers zijn stijf, zijn ogen omrand. (...) Het motief van de pantalon met witte stippen benadert dat van het origineel. Omdat de broek die Julie droeg uitverkocht was, haalde een tante een effen exemplaar uit de winkel. Gino kleefde de hele nacht witte, kartonnen stippen op de bermuda."

Dat is waar we vandaan komen. Juli 1995. De twee vriendinnetjes van Julie en Mélissa die voor de camera's het parcours naar de brug over de E42 afleggen, worden gefilmd. De beelden moeten dienen voor opsporingsprogramma's. Dankzij het commissierapport weten we nu dat de BOB van Charleroi vijf maanden later tijdens een huiszoeking een opname van het programma aantrof in de videocollectie van Marc Dutroux. Normvervaging. Geen complot. Oef.

"Wat mij intrigeerde, waren de dode momenten in het verhaal," zegt Anne de Graaf. "Onze kennis is beperkt tot wat we weten over wat er gebeurde voor de meisjes verdwenen en de periode na 15 augustus 1996. Alles wat daartussen ligt, is interpretatie van de verklaringen van verdachten en getuigen en fragmentaire vaststellingen die het gerecht later kon doen."

Enkele beelden zijn scherp: Eefje Lambrecks die erin slaagt te ontsnappen en op het dak van het huis in Marcinelle door Dutroux wordt vastgegrepen. Laetitia Delhez en Sabine Dardenne die hun ontvoerder bedanken voor zijn goede zorg en hem zelfs een zoen geven nadat hij onder het oog van enkele politiemensen triomfantelijk het verborgen luik in zijn kelder heeft geopend. De enige reden waarom Dutroux de zoektochten naar zijn slachtoffers via kranten en televisie op de voet volgde, was de volgende: hij wou weten of ze de waarheid spraken over hun leeftijd. Voor het overige lagen ten huize van Dutroux Science & Vie (voor hem) en De Wachttoren (voor haar) op de salontafel.

Als lezer dring je bij momenten diep binnen in de chaotische leefwereld van Dutroux en Michelle Martin, al blijft de hamvraag onbeantwoord: waarom? De Graaf twijfelt. Ze trok langdurig op met Claude Thirault, de vroegere klusjesman van Dutroux die onlangs tot zijn afgrijzen ontdekte dat de hele Operatie Othello van begin tot eind gebaseerd was op de informatie die hij had doorgespeeld aan rijkswachter Pettens. Voor het overige hebben opperwachtmeester Michaux en zijn mannen niet het minste speurwerk verricht. Thirault houdt vol dat Dutroux 150.000 tot 200.000 frank betaalde voor hulp bij ontvoeringen. Een dure, sinistere hobby of een lucratieve bijverdienste? Het eerste, leid je onbewust af uit het portret dat Anne de Graaf van "de man met de snor" schildert. Het tweede, denk je als je de voetnoten leest.

Als bijlage vermeldt het boek een lijst van 67 onopgehelderde moorden of verdwijningen tussen 1973 en 1997. Van "baby, vermoord aangetroffen langs ring Antwerpen" tot "Carine Dellaert, verdwenen, later vermoord aangetroffen in aalput". Nee, er is geen complot, maar de onvolledige lijst van 67 slachtoffers geeft een idee van wat Jean-Marc Connerotte en Michel Bourlet in 1996 voor ogen hadden. Anne de Graaf haalde de 67 feitjes uit de eigen redactiearchieven en trok ermee naar Neufchâteau. Krantenfoto's werden voorgelegd aan X-getuigen - met de inmiddels bekende gevolgen.

Witte stippen lijkt het begin van een nieuwe golf van Dutroux-boeken, zoals we die ook rond Kerstmis 1996 beleefden. Regina Louf is volop aan het schrijven en ook enkele commissie-watchers doen dat. Inmiddels lijkt zelfs de buitenlandse pers aan het produceren te gaan. Zopas verscheen de vertaling van de impressie die de zaak-Dutroux maakte op de correspondent van de Frankfurter Allgemeine. Bepaald accuraat gaat Dirk Schümer in De kindervangers niet te werk. Data stemmen slechts bij uitzondering overeen met de realiteit, feiten zijn inmiddels door de gerechtelijke en parlementaire onderzoeken achterhaald. Daar zal de modale Duitser vast weinig van merken, maar het is niet duidelijk waarom dit boek zo nodig in het Nederlands moest worden vertaald.

Anne de Graaf, Witte stippen, Scoop, Brussel, 192 p., 695 frank. Dirk Schümer, De kindervangers, De Arbeiderspers, Amsterdam/Antwerpen, 296 p., 799 frank.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234