Donderdag 15/04/2021

Beroep: schaduw-koningin

‹Op een faux pas was prinses Mathilde nooit te betrappen, en ook als koningin zal ze wel niet struikelen.
‹Ze speelt haar rol perfect dankzij diplomate Machteld Fostier, die niet van haar zijde wijkt.
‹Maar wie is Fostier eigenlijk? Portret van een schaduwkoningin.

Waar Mathilde verschijnt, is ook Machteld. Een vieve vrouw van een jaar of vijftig, niet zo groot van gestalte, slank, golvend donkerblond haar en vooral: twee spiedende bruine ogen. Geen detail ontsnapt haar. Machteld Fostier is het onvermoeibare extra paar ogen en oren van Mathilde d'Udekem d'Acoz. Tot voor kort was ze de adviseur van de prinses, deze week is ze benoemd tot de secretaris van de koningin.

"Ik kan zo veel goeds over haar vertellen", lacht juriste Françoise Tulkens, de voormalige voorzitter van het Prinses Mathildefonds. "Waar zal ik mee beginnen? Machteld is een extreem ernstige vrouw. Alles moet perfect zijn. Ze werkt met de inzet van al haar krachten, ze kijkt niet op een uur --ze offert haar leven op voor Mathilde."

"Ook van mij hoef je geen objectief commentaar te verwachten", zegt Het Laatste Nieuws-journaliste Hilde Sabbe. "Ik ben een fan van Machteld Fostier. Lange tijd heb ik gedacht dat zij de enige normale persoon in de entourage van Filip en Mathilde was: allemaal edellieden en diplomaten, keurige en welgemanierde heren, maar tegelijk volslagen wereldvreemd. Machteld is ook diplomaat: vriendelijk en voorkomend, maar zij is wel heerlijk no-nonsense én erg benaderbaar. Als ze overtuigd is van je goede bedoelingen, kun je bijna alles aan haar vragen. Op een keer attendeerden we haar op het bollende buikje van de prinses: was er een nieuwe zwangerschap op til? Machteld lachte hartelijk, en zei dat een vrouw die al enkele kinderen op de wereld heeft gezet, niet altijd even strak is - klaar. Zo'n vraag moet je aan andere diplomaten niet stellen."

Door het vuur

Fostier gaat, volgens Sabbe, door het vuur voor Mathilde. "Als een leeuwin beschermde ze de prinses, fiercely loyal. Haar respect is groot voor de vrouw die een ideale moeder voor haar vier kinderen wil zijn, maar ze wil tegelijk al haar dossiers kennen. Omgekeerd is Mathilde is ook dol op haar. Ze vormen een mooi team. Hoe het bij Machteld privé is, of zij getrouwd is en kinderen heeft, zijn we echter nog niet te weten gekomen. Dat is een groot geheim.

Machteld Fostier is spaarzaam met persoonlijke informatie. Ze staat geen interviews toe. Op het internet valt weinig over haar te vernemen: geboren in 1958 in Belgisch Congo uit een Vlaams gezin van een ambtenaar en een onderwijzeres uit Brakel, tweede van vier kinderen, afgestudeerd als licentiate in de politieke en diplomatieke wetenschappen met een bijzondere licentie Europees recht, in 1986 begonnen als diplomate, in dienst bij de Verenigde Naties als consul-generaal en adjunct- permanent vertegenwoordiger in New York, Manilla en Genève, adviseur van prinses Mathilde van 2000 tot 2006. Dat is het zowat.

In 2006 krijgt Fostier, als beloning voor bewezen diensten, een baan in de Verenigde Staten: ze wordt het hoofd van de politieke sectie in de Belgische ambassade van Washington. De toenmalige Belgische ambassadeur in de VS is Frans Van Daele, intussen kabinetschef van Filip. De eerstaanwezende adviseurs van Filip en Mathilde hebben in het verleden dus al met elkaar samengewerkt.

"Kortstondig", meldt Van Daele. "Ik ben snel uit Washington vertrokken. Maar ik heb haar wel vier jaar lang aan het werk gezien in de Verenigde Naties in New York. Ze deed het schitterend. In de zogenoemde Derde Commissie van de Algemene Vergadering speelde zij een sleutelrol."

Van Daele heeft een CD&V-etiket. De adjunct-kabinetschef van de koning, Pierre Cartuyvels, heeft dat ook. En hoe zit dat met Machteld Fostier? "Nooit over gesproken", beweert Françoise Tulkens. "Maar het zou me verwonderen mocht ze van sp.a-signatuur zijn. Vld of CD&V, als u het mij vraagt."

CD&V, vermoedt Hilde Sabbe, op grond van een trip met het prinsenpaar naar de Verenigde Staten. Sabbe: "Machteld was zeer onder de indruk van het charitymodel. De traditie van mensen die op persoonlijk initiatief aan liefdadigheid doen, trof haar diep. Terwijl ik dacht: 'Moet de staat niet de solidariteit organiseren?'"

Een intimus aan het hof bevestigt: "Machteld Fostier is van christelijke signatuur."

Schoenen en zakdoekjes

In september 2008 keerde Fostier, op uitdrukkelijk verzoek van Mathilde, terug naar het paleis. De prinses maakte een einde aan de samenwerking met Anick Van Calster, de diplomate die Fostier was opgevolgd. "Een ander slag", zegt Tulkens. En ze bijt op haar tong: ze wil niks meer kwijt. De intimus wil dat wel: "Van Calster was recht door zee. Zij wilde een moderne invulling aan het ambt van de prinses geven, en dat botste. Maar Van Calster was goed. Kijk naar haar curriculum: ze was tot 2012 ambassadeur in de Verenigde Arabische Emiraten. Daar sturen ze geen zwakke vrouw naartoe."

Françoise Tulkens is bang het woord 'missie' te gebruiken. Dat roept misverstanden op. Maar over veel alternatieven beschikt ze niet om uit te leggen waarom Machteld Fostier naar Laken is teruggekeerd. "Laten we het een offer noemen."

Tulkens: "Machteld heeft een grote diplomatieke carrière opgegeven om Mathilde bij te staan. Ze is een grand commis de l'Etat."

Sabbe: "Zo geweldig is die baan bij Mathilde nu ook weer niet. Speeches schrijven, luisteren en toekijken, geschenken plaatsvervangend in ontvangst nemen, platte schoenen bij de hand houden, zakdoekjes. Dat is niet vanzelfsprekend als je zelf een bloeiende carrière kunt uitbouwen. Maar ze beschouwt het als haar taak: 'De koningin heeft mij nodig'."

Mathilde is haar erkentelijk. Zij denkt, als koningin, ook in termen van plicht en missie. Beide vrouwen lijken, in de opvatting over hun baan, erg op elkaar. Maar ze zouden wat flinker mogen zijn, vindt de intimus. "Fostier is angstig. Ze denkt defensief: vooral geen fouten maken. Dat is ook wel te begrijpen: Filip heeft in de loop der jaren vaak geblunderd. Mathilde kon zich geen uitglijers permitteren. Maar dan moet je nu ook niet pretenderen dat je aan je functie een moderne invulling gaat geven. Neem het van mij aan: als er een moderne monarchie naar Nederlands model komt, zal dat niét aan de entourage van de koningin te danken zijn."

Tulkens zegt met zoveel woorden hetzelfde. Machteld Fostier is, zoals iedereen, de optelsom van les défauts des ses qualités: de drang naar perfectie remt haar. "Ze zou nietbang meer mogen zijn. De installatie van de koning en koningin is prima verlopen, het land is enthousiast: ga er nu maar flink tegenaan! Wees dapper! Geef Mathilde vertrouwen zodat ze zichzelf verder zal ontwikkelen! En lach een beetje meer!"

Tong uitsteken

Mathilde kan, meer dan Paola, haar stempel op dit land drukken, vindt Tulkens. Haar invoelend vermogen is groot, ze kan praten met iedereen, van hoog tot laag. De oom van Mathilde, Raoul d'Udekem d'Acoz, beaamt: "Mathilde praat niet alleen met de elite en de grote kunstenaars, als u begrijpt wat ik bedoel." Tulkens ziet voor haar een rol weggelegd in navolging van wijlen koningin Elisabeth: "Het Elisabethconcours heeft mij, als jong meisje, enthousiast gemaakt voor klassieke muziek. Dat moet Mathilde ook doen: een voorbeeld voor gewone mensen zijn, voor het goede en het mooie. Machteld moet haar daarin voluit steunen."

In de schoot van het Prinses Mathildefonds is Mathilde langzaam opgebloeid. Zegt Peter Adriaenssens, de huidige voorzitter. Innoverend was hoe de prinses de idee van een jongerenjury oppikte en mee doorzette. Hij verwijst ook naar de prijzen die de afgelopen jaren door de jongerenjury van het fonds zijn uitgereikt: projecten voor tienermoeders en kinderen van gedetineerde vaders. Scherpe keuzes voor pijnpunten in de samenleving. "We hebben workshops over de thema's opgezet, burgers uitgenodigd, rondetafelgesprekken georganiseerd. Ik kan u zeggen: Mathilde deed enthousiast mee. Ze heeft zelf telkens rondetafelgesprekken geleid."

Op de vraag of mevrouw Fostier meegaat in die wervelwind van innoverende ideeën, blijft het even stil. Adriaenssens: "Ze spreekt zich niet uit in mijn bijzijn, ze wikt en weegt in het bijzijn van Mathilde, ze gaat na of de ideeën te verenigen zijn met de meer conservatieve taak van een prinses of een koningin. Maar ik proef wel sympathie. Toen ik Mathilde in 2005 vroeg een internationaal congres over kindermishandeling in San Diego met een toespraak te openen, zei de prinses onmiddellijk ja. Maar ik voelde ook de blik van Machteld priemen: 'Zullen we dat toch maar eerst even bespreken?' Enfin, Mathilde hééft dat congres geopend."

Het Prinses Mathildefonds zal blijven bestaan, al is niet duidelijk in welke vorm. Mathilde zal zich ook in de toekomst met de emancipatie van gekwetste jongeren bezighouden. Josse Abrahams, woordvoerder van de Koning Boudewijnstichting: "Het Prins Albertfonds is ook blijven bestaan: nog elk jaar worden jonge Belgische managers naar Belgische multinationals in het buitenland gestuurd om ervaring op te doen."

Adriaenssens betreurt dat weinig mensen Mathilde te zien krijgen zoals ze werkelijk is. "Hopelijk kan ze binnenkort laten zien in welk gezin ze écht leeft. Natuurlijk is dat niet het ideale gezin - dat bestaat niet. Er mag stilaan wel wat ontspanning komen in het plaatje van perfectie."

Adriaenssens pleit voor het recht van de kinderen van Mathilde om hun tong naar fotografen uit te steken. Dat horen kinderen namelijk te doen als ze tegen hun zin op de foto moeten. Maar hij heeft nog een beter plan. "De prinses geeft een persconferentie. Ze spreekt de genodigden lang en indringend toe, maar op een bepaald moment kijkt ze op haar horloge: 'Vier uur!' Ze schrikt zich een hoedje, en raapt in zeven haasten al haar spullen bij elkaar. 'Sorry,' zegt ze voor ze wegloopt, 'ik had al lang aan de schoolpoort van mijn kinderen moeten staan.' Dat - en dat meen ik - zou véél duidelijk maken."

Maar misschien eerst even met die vieve vrouw van vijftig bellen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234