Zaterdag 05/12/2020

Primaries

Bernie Sanders, de linkse eenmans-Tea Party

Bernie Sanders op een persconferentie in januari.Beeld ap

Bernie Sanders komt dan wel op als Democratisch presidentskandidaat, maar toch is hij een vreemde eend in de bijt. Je kunt hem ietwat oneerbiedig een Democratische Tea Party op zichzelf noemen, met zijn - naar Amerikaanse normen - opvallend linkse gedachtengoed. Dat is nu nog zijn kracht, zo bewijzen de peilingen, maar zal uiteindelijk ook zijn achilleshiel worden.

Sorry, Bernie Sanders, u zult dit stuk niet kunnen smaken. "Ik hou niet van personalityprofielen", zei de senator uit Vermont in 2007 in een, tja, profiel van The New York Times Magazine. Sanders, intussen al 74 jaar oud, gruwt van onnozelheden en trivialiteiten, omdat die de aandacht afleiden van de boodschap die hij wil brengen. En die gaat over de kloof tussen arm en rijk en over hoe we die moeten dichten. Dat is geen plotse bekering. Sanders is al heel zijn leven vrij consistent links geweest, zo leert een terugblik.

Hij is de zoon van Pools-joodse immigranten uit Brooklyn, New York. Zijn vaders familie werd gedood in de holocaust die op het moment van Bernie Sanders' geboorte op volle toeren kwam in Europa. Die gebeurtenis maakt dat hij al op jonge leeftijd interesse toont in politiek. "Een kerel met de naam Adolf Hitler won een verkiezing in 1932 [dat moet 1933 zijn, nvdr]", zei hij daar ooit over. "Hij won een verkiezing en 50 miljoen mensen stierven als gevolg van die verkiezing in de Tweede Wereldoorlog, onder wie 6 miljoen joden. Dus wat ik leerde als kleine dreumes was dat politiek feitelijk erg belangrijk is."

Als student politieke wetenschappen in de vroege jaren 60 is hij al heel sociaal bewogen en trekt hij op met de burgerrechtenbeweging. "Het was voor mij een kwestie van eenvoudige gerechtigheid: het was niet aanvaardbaar in Amerika dat er op dat moment grote aantallen Afro-Amerikanen waren die niet konden stemmen, die niet konden eten in een restaurant, van wie de kinderen naar aparte scholen gingen, die geen hotelkamer konden huren en die in aparte wijken leefden. Dat was een gigantisch Amerikaans onrecht dat moest aangepakt worden."

Wanneer hij zijn bachelordiploma van de universiteit van Chicago in handen heeft, trekt hij enkele maanden naar een kibboets, een collectieve landbouwnederzetting, in Israël. Hij huwt en verhuist naar de noordelijke staat Vermont, waar hij werkt als timmerman, filmmaker, schrijver en onderzoeker. Het huwelijk loopt al snel op de klippen. Hoewel hij nog een zoon krijgt met een andere vrouw, is het pas in 1988 dat hij zijn grote liefde vindt, zijn huidige partner Jane O'Meara Driscoll.

De protagonisten van de primaries

Nog één week tot de eerste voorverkiezingen in de Verenigde Staten op 1 februari. In de aanloop naar de primaries lees je bij De Morgen elke dag het portret van een van de protagonisten uit de verkiezingsstrijd. Vandaag: Bernie Sanders, de 'socialistische' brulboei die Hillary Clinton het vuur aan de schenen legt.

Beeld ap

Zelfverklaard socialist

In 1971 stort Sanders zich in de politiek, als lid van de linkse Liberty Union Party van Vermont, die haar roots heeft in de anti-oorlogsbeweging. Hij werpt zich op als kandidaat voor de gouverneursstoel van Vermont en voor de Senaat, maar met weinig succes. Hij laat de partij voor wat ze is en gaat weer als schrijver en documentairemaker aan de slag. Pas begin jaren 80 probeert hij het nog eens, bij de lokale verkiezingen van het stadje Burlington. Hij verslaat er als zelfverklaard "socialist" nipt de al zes termijnen zetelende Democratische burgemeester Gordon Paquette. De populaire Sanders zal uiteindelijk drie keer herverkozen worden, tot hij in 1989 zelf zijn afscheid aankondigt.

Het is geen afscheid van de politiek, want vanaf ziet hij zijn carrière pas echt openbloeien. Hij raakt in 1990 verkozen als parlementslid. Hij is zo de eerste onafhankelijke die in 40 jaar een zetel in het Huis van Afgevaardigden verovert. Zijn Democratische en Republikeinse collega's leren hem kennen als een felle criticus van hun beleid dat "enkel voor de rijken" dient. Hij werpt zich op als tegenstander van de Irak-invasies in 1991 en 2003 en is scherp voor de Patriot Act, die nadien tot de surveillanceuitwassen van de Amerikaanse inlichtingendiensten zal leiden.

Wanneer er in 2005 een plaats vrijkomt voor een senator uit Vermont waagt Sanders zijn kans. Hoewel hij nog steeds als onafhankelijke opkomt, krijgt hij de steun van vooraanstaande Democraten als Harry Reid, Howard Dean en... Barack Obama. Na een forse campagne mag hij zich senator noemen en dat is hij vandaag nog altijd. Hij heeft als onafhankelijke een deal met de Democraten: hij stemt volgens zijn eigen overtuiging bij beleidskwesties, maar als het over procedures gaat, volgt hij de Democraten.

Sanders in het Amerikaanse Congres.Beeld REUTERS
Beeld AP

De haat van 'economische royalisten'

Over zijn stijl in die periode - zijn warrige witte haren, zijn slordige outfits, zijn vreemde loophouding, zijn nog altijd erg aanwezige Brooklyn-accent - wordt gegniffeld en met zijn nogal opgefokte persoonlijkheid wordt hij bij de 'freaks' ondergebracht. Maar net als in het Huis van Afgevaardigden groeit zijn populariteit. Een "democratische socialist" noemt hij zichzelf, doorgaans met veel lof verwijzend naar het beleid van socialistische regeringen in Scandinavië. Hij zet die verwezenlijkingen steevast tegenover de Amerikaanse ongelijkheid en kinderarmoede.

Met diezelfde standpunten - armoede versus extreme rijkdom - werpt hij zich in de lente van 2015 in deze presidentsrace voor de Democratische partij. "In 1936, toen Roosevelt opkwam voor zijn herverkiezing, verwelkomde hij de haat van hen die hij 'de economische royalisten' noemde", argumenteert hij in The Nation. "Vandaag is dat de klasse van miljardairs. En ik ben bereid dat ook te doen."

Sanders wil een universele gezondheidszorg in de VS, stelt dat hij de grootste Amerikaanse banken wil opsplitsen en is een voorstander van meer belastingen voor de rijken. Hij vindt dat hogere minimumlonen nodig zijn en wil de arbeidsmarkt meer 'Europees' maken met systemen als vakantiedagen en ouderschaps- en ziekteverlof. Sanders is voor de keuze voor abortus en voor het homohuwelijk. Hij steunt de maatregelen tegen de klimaatopwarming en is tegen de uitbreiding van het gebruik van kernenergie. En als het even kan, wil hij ook het grote geld weren uit de politieke besluitvorming. Ook opvallend: zijn joodse roots speelt hij nooit uit, hoewel hij ernaar gevraagd wordt. Opnieuw: inhoud, niet identiteit, is voor hem van belang.

Bernie Sanders in debat met Hillary Clinton.Beeld REUTERS

Meer dan een curiosum

Alsof het de constante in zijn carrière is, blijkt al snel dat Sanders misschien toch niet zo kansloos is in de strijd tegen Hillary Clinton. Met zijn eigen systeem van kleine giften haalt hij in sneltempo miljoenen dollars op om zijn campagne te financieren. Zijn campagnespeeches lokken bovendien massa's toeschouwers. Volgens recente peilingen doet hij op sommige plekken een pak beter dan Clinton.

Is hij echt meer dan een curiosum in deze verkiezingsstrijd? De Amerikaanse pers is vooralsnog erg mild geweest in het uitspitten van zijn standpunten en verleden. Alsof ze hem nog altijd zien als de Democratische tegenhanger van een fenomeen als Donald Trump, meer dan als een echte kanshebber. Een gerechtvaardigde vraag is dan: wat zou er van zijn kandidatuur overblijven als de pers echt diep ingaat op zijn visies en stellingen?

Clinton kan overigens nog altijd bogen op de steun van het brede Democratische establishment, daar waar Sanders eigenlijk niet eens een 'echte' Democraat is. Daar komt nog eens de observatie bovenop dat hij misschien wel kan meedraaien in deze primaries, maar dat hij zo goed als onverkiesbaar lijkt in de algemene verkiezingen. Ter illustratie: de voor velen al te linkse president Barack Obama vindt Sanders zelf veel te rechts. Anderzijds, stel u even voor dat een Donald Trump het haalt bij de Republikeinen en Sanders bij de Democraten. Dan krijg je vonken. Maar of zo'n polarisering goed zou zijn voor Amerika, dat is een andere vraag.

Morgen: Ted Cruz.

Beeld AP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234