Maandag 16/05/2022

Berlinale bekroont sterke persoonlijke verhalen over militaire misdaden

Beren voor gruwelkampen en groepsverkrachtingen

Zaterdagavond won de Bosnische film Grbavica de Gouden Beer op de Berlinale, naast Cannes en Venetië het belangrijkste Europese filmfestival. Grbavica is het debuut van de jonge Jasmila Zbanic en klaagt de oorlogsmisdaden aan van cetniks, Servische strijders die tijdens het Joegoeslaviëconflict 20.000 Bosnische vrouwen systematisch verkrachtten. Een ander debuut, A Soap van de Deense Pernille Fischer Christensen, kaapte zowel de prijs voor het beste debuut als de Zilveren Beer weg. Moritz Bleibtreu en Sandra Hüller werden beste acteur en actrice. Michael Winterbottom en Mat Whitecross moesten zich tevredenstellen met een beeldje voor Beste regie voor favoriet The Road to Guantánamo .

Brussel / Berlijn

Van onze medewerker

Jeroen Versteele

'Dit is een emotioneel moment", vond juryvoorzitster Charlotte Rampling toen ze Jasmila Zbanic op het podium riep om haar hoofdprijs voor Grbavica in ontvangst te nemen. Voordien had ze verzekerd dat de jury uit de kwalitatief erg sterke selectie films had gekozen die bij uitstek "de tijdgeest wisten te vatten". Iedereen verwachtte toen nog dat The Road to Guantánamo op het hoogste schavotje zou eindigen, de ijzersterke gefictionaliseerde documentaire waarin de Gouden Beer van 2004, Michael Winterbottom, en diens coregisseur Mat Whitecross de lijdensweg reconstrueren van de Tipton Three, drie Britse moslims die door stom toeval worden opgepakt en onterecht in de gruwelkampen van Guantánamo terechtkomen.

Het Britse regisseursduo, dat zich baseerde op waar gebeurde feiten, moest het Bosnische groentje Jasmila Zbanic echter laten voorgaan. Die 31-jarige regisseuse oogstte tot nog toe succes op festivals en in musea met korte kunstfilms en met documentaires. Zoals met Red Rubber Boots bijvoorbeeld, waarin ze een vrouw portretteert in haar zoektocht naar haar kinderen, die door Servische milities werden ontvoerd en mishandeld. Ook haar prijswinnaar Grbavica, genoemd naar een foltergevangenis in de straat in Sarajevo waar Zbanic zelf woont, klaagt de Servische oorlogsmisdaden scherp aan. Niet door ze expliciet en gedetailleerd te reconstrueren, zoals dat in The Road to Guantánamo gebeurt, maar door de complexe relatie te schetsen tussen de Bosnische Esma (bekend uit Mijn vader is een handelsreiziger en Underground van Emir Kusturica) en haar dochter Sara, die werd verwekt door een verkrachting door een Servische cetnik. Aanvankelijk houdt Esma Sara voor dat haar vader een gestorven oorlogsheld is, maar het meisje ontdekt de waarheid en legt zo een wonde open vol schaamte en pijn.

"Ik bedank het festival om een kleine, goedkope film uit een klein land te inviteren", vertelt Zbanic. "Bosnië-Herzegovina is het enige Europese land waar je geen 35mm-camera kunt krijgen of waar geen filmlaboratoria zijn, dus we moeten wel coproducties aangaan met andere landen. Maar de drang om onze verhalen te vertellen is zo groot dat we logistieke problemen wel zullen overwinnen." Verder verklaarde Zbanic dat ze met haar film de aandacht wilde vestigen op de 20.000 verkrachte vrouwen in Bosnië-Herzegovina, die op de laagste sport van de maatschappelijke ladder staan, af moeten rekenen met spot en onbegrip, en vaak met een uitkering van 15 euro per maand moeten rondkomen. "De schuldigen hebben nog steeds geen spijt betoond, en leven nu ongemoeid in West-Europa", aldus Zbanic nog.

De jury liet oude rotten zoals Robert Altman (A Prairie Home Companion) en Claude Chabrol (L'ivresse du pouvoir, met Isabelle Hupert) achter met lege handen, evenals gevestigde acteurs als Philip Seymour Hoffman (als Truman Capote), poster boy Heath Ledger (in Candy) en de verrassend sterk acterende actieheld Vin Diesel (in de rechtbankthriller Find Me Guilty).

In de plaats daarvan gaven Charlotte Rampling, Matthew Barney en co. de Zilveren Beer aan het Deense A Soap, een gevoelige liefdesgeschiedenis tussen een vrouw en een depressieve transseksueel. Tussen alle films die zich stevig nestelen in een politiek-militaire context, valt dat persoonlijke verhaal over lichamelijkheid en zelfacceptatie op. Want ook Offside, een film die met een ex aequo bediend werd van de tweede prijs, speelt in op de politieke actualiteit. Op een bijzonder komische manier dan nog wel. De Iraanse topregisseur Jafar Panahi, een ex-assistent van Abbas Kiarostami, vertelt het verhaal van een meisje dat zich als jongen verkleedt om naar het voetbal te gaan kijken. Dat is verboden in Iran, en het meisje wordt betrapt en met andere verklede meisjes uit het stadion gebannen. Offside roept herinneringen op aan een hilarische scène in Monty Pytons The life of Brian, maar plaatst tegelijk een schrijnende sociale ongelijkheid tegen het licht.

Moritz Bleibtreu, de ster uit Lola Rennt, speelde in Berlijn een thuiswedstrijd en kaapte een beertje weg als Beste acteur voor zijn prestatie in Elementarteilchen, een film van Oskar Roehler naar de doorbraakroman van de Franse succesauteur Michel Houellebecq. De film zelf kreeg nogal wat kritiek te verduren omdat de scherpe kantjes van de gitzwarte, cultuurpessimistische roman waren afgeveild, maar Bleibtreu zelf overtuigt als de door seks geobsedeerde leraar Bruno. Ook voor Beste actrice werd gekozen voor een Duitse: Sandra Hüller. Zij speelt de epileptische Michaela die in Requiem onder druk van haar bijgelovige moeder een exorcisme ondergaat.

Deze editie van de Berlinale was bij uitstek politiek geïnspireerd. Niet alleen bij nogal wat competitiefilms, maar ook in de nevenprogramma's (zie kader). Maar het viel ook op dat de beloonde regisseurs actuele wantoestanden en sociale drama's weten te verhalen vanuit sterk uitgewerkte persoonlijke perspectieven. Dat daar niet noodzakelijk veel geld voor nodig is, bewezen de bijzonder lage budgetten van zowel de onverwachte winnaar Grbavica als van festivalrevelatie A Soap.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234