Woensdag 12/05/2021
PVV-fractievoorzitter Geert Wilders tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer.  Beeld ANP
PVV-fractievoorzitter Geert Wilders tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer.Beeld ANP

Wisselcolumn

Berichten uit het noorden: De PVV-kiezer komt uit de kast

Carla Joosten is politiek redacteur bij weekblad Elsevier. Haar wisselcolumn met Bert Wagendorp verschijnt de komende weken op woensdag.

In Nederland is volop een zoektocht gaande naar het waarom van de politieke turbulentie. De economie draait alweer bijna als een tierelier. De werkloosheid daalt en hier en daar klinkt de vraag wie die nieuwe banen moet invullen. Die bij Nedcar in het Limburgse Born mogelijk door Belgen die bij Ford Genk zijn ontslagen? Maar dit terzijde.

En toch stijgt er uit de politieke peilingen een walm op van ontevredenheid. Vooral de gevestigde partijen begrijpen er niets van. Ook werkgeversclubs die hun lobby aan het Haagse Binnenhof goed op orde hebben, bezien walgend de peilingen waarin stokebrand Geert Wilders met zijn Partij voor de Vrijheid (PVV) vooropgaat.

Wordt Wilders inderdaad bij de parlementsverkiezingen op 15 maart de grootste? En waarom dan wel? Een partij met een A4’tje als verkiezingsprogramma dat op twee pijlers steunt: de culturele (tegen immigratie en islamisering) en de sociaal-economische: behoud van de verzorgingsstaat en de pensioengerechtigde leeftijd terug naar 65. Een links-conservatief programma.

Journalisten uit binnen- en buitenland speuren naar potentiële PVV-kiezers om te achterhalen wat hen beweegt. Een Japanse correspondente wilde per se een werkloze PVV-aanhanger spreken, liefst uit een Nederlandse ‘rust belt’, om zo te tonen dat de economie de oorzaak was van de opkomst van Wilders.

Maar uit wat kiezers zeggen, komt een veel gemêleerder beeld naar voren. Het is niet alleen de werkloze bouwvakker wiens baan door een Pool is ingenomen die PVV stemt. Het is ook de burger die zich ergert dat asielzoekers wel een huis krijgen – met inboedel – en hij niet. Of de burger die moppert dat een gedetineerde in een ‘hotel’ verblijft terwijl voor zijn dementerende moeder geen plek is in het verpleeghuis.

Die ‘ongelijke behandeling’ is dominant in de vele interviews. Meer dan het tegengaan van islamisering van Nederland, het hoofdpunt van Wilders.

Wasmachine van de gemeente

Ook onderzoeker Koen Damhuis, die voor zijn proefschrift 64 PVV-aanhangers sprak, ziet een waaier aan argumenten voor de stem op Wilders. Er zijn volgens hem vele Wegen naar Wilders, zoals Damhuis zijn boek doopte. De kiezer komt zowel van links als rechts, is soms arbeider, maar ook ondernemer of boer en soms hoogopgeleid.

Niet voor niets heeft de PVV-leider zijn ‘standpuntenarsenaal’ gaandeweg uitgebreid en pleit deze ooit zo rechtse liberaal (hij verliet in 2004 de VVD van premier Mark Rutte) als een ware socialist voor behoud van de verzorgingsstaat met alle toeters en bellen zoals huur- en zorgtoeslagen.

Dat spreekt burgers die verstrikt zijn geraakt in de complexe verzorgingsstaat aan. Ze zien bestuurders er met massa’s geld vandoor gaan, krijgen zelf ‘nuluren-contracten’ aangeboden en signaleren ‘buitenlandse profiteurs’. Krijgen ze zelf dan misschien ook een wasmachine van de gemeente?

Proteststem

De storm die over het continent woei in de vorm van de vluchtelingenproblematiek, de terreur in Brussel, Parijs, Berlijn en Nice leek koren op de molen van Wilders met zijn grenzen dicht en eigen volk eerst. Toch constateert onderzoeker Damhuis dat de geïnterviewden grotendeels boodschappen uitdroegen die ze ook voor die storm uitten. Nog sterker is dat in het boek Kwaad van Joost Niemöller die 31 ‘boze Nederlanders’, niet per se PVV-kiezers, interviewde. Een keur aan teleurgestelden en pessimisten passeert de revue.

Dat ‘boos’ zijn is wat de Wilders-kiezers verenigt. Ze beseffen dat ook hij niet alle problemen zal oplossen, maar zien hun stem vaak als proteststem tegen de gevestigde partijen.

Dat lukt aardig. Dat een socialist grenzen wil gaan stellen aan de arbeidsmigratie in de Europese Unie, was enkele jaren geleden onvoorstelbaar, maar nu noemt PvdA-leider Lodewijk Asscher dit zijn belangrijkste strijdpunt. Hij spreekt zelfs over ‘progressief patriottisme.’

Of Wilders de verkiezingen wint of niet, de geest is net als na de Fortuyn-revolte van 2002 weer uit de fles. Zijn kiezers doen niet slechts anoniem hun zegje op sociale media maar gewoon op televisie en het lijkt erop dat ook weer naar hen wordt geluisterd.

Dat is vooruitgang. Debat met de Nederlanders buiten de Haagse bubbel is de opstap naar de oplossing van problemen die ook dit welvarende land kent.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234