Donderdag 13/08/2020

Berichten aan de bevolking

20 maart 2003: het Amerikaanse leger en zijn bondgenoten bombarderen Bagdad.

De oorlog in Irak is een feit. Er vloeien veel bloed en inkt. Vijf jaar na datum sturen schrijvers berichten aan de bevolking. Ieder van u spreken zij toe. Ze hopen u te beroeren en aan het denken te zetten.

De Iraakse politie had vier spionnen gepakt. Ze zaten op hun knieën. Twee agenten sloegen met stokken op hun hoofden. De kleinste braakte bloed.

We kruisten groepen vluchtende burgers. Een man vroeg ons om een stuk touw om er zijn vader mee op zijn rug te binden. 's Middags verloren we Rooster in een hinderlaag en werden we vanuit de heuvels beschoten door onze eigen tanks. Er hing een beklemmende, vochtige warmte, die onze kleren aan onze lijven deed plakken. Onze rantsoenen bedierven in onze zakken. Diezelfde nacht nog kwamen ze. Johnny-Boy schreeuwde dat hij ze hoorde lachen. We geraakten ingesloten en vuurden blind. Een Irakees viel in de foxhole van Dodger. Hij had geen hoofd meer. Dodger begon als een gek op hem te slaan. Harry-Lee schoot zijn laatste patronen voor hem in het zand om hem te kalmeren. Later hoorden we dat Johnny-Boy na zijn terugkeer alle draden in zijn huis in Missouri had doorgesneden: de waslijn, het radiosnoer, de toasterdraad. Toen zijn moeder hem vroeg waarom, sneed hij ook zijn halsslagader over.

Gie Bogaert [Schrijver]

Uit het dagboek van meneerke brys

Woensdag 26 maart 2003

Kaarsen branden

Gij, meneerke brys, schreeft eergisteren dat god in uw eigen tuin zat, alhoewel gij eigenlijk niet in god gelooft, behalve als het heel slecht met uw geliefden en vrienden gaat, dan wilt gij weleens een kaars branden, doch dat doet gij dan ook maar om achteraf te kunnen zeggen dat god niet bestaat want ziet ge wel het heeft allemaal niets geholpen. En nu vraagt gij u af hoeveel rijkemensen in amerika op dit ogenblik kaarsen branden voor hun geliefden die naar het front zijn gegaan om te vechten. En gij ziet alles altijd veel zwarter en dus ziet gij nu de plastieken zakken met lijken... en de huilende rijkemensen... en misschien hebben die allemaal kaarsen gebrand en peinzen die nu van ziet ge wel het heeft allemaal niets geholpen. En gij hoort ze god vervloeken en ook hun ganse vaderland en die godganse oorlog... Maar een paar dagen later ziet gij die lijken in zakken in kisten met vlaggen liggen en plots heeft onzelieveheer in zijn oneindige rechtvaardigheid genomen wat nodig was en terwijl klaroenen en kanonschoten klinken peinzen diezelfde rijkemensen dat het niet iedereen is gegeven om in echte eik begraven te worden en dat het toch wel een schone vlag is zo met die sterren en strepen. En dan peinst gij dat het leven toch veel gemakkelijker is als ge in god gelooft en in amerika woont. Doch almeteens begint het in uw hoofd te knagen en is er een stem die u vraagt of de armemensen in irak ook kaarsen branden.

Stefan Brijs [Schrijver]Meer dan vijftien jaar geleden, in januari 1991, schreef ik, naar aanleiding van het uitbreken van de Golfoorlog, onderstaande regels. Ze zijn nog brandend actueel:

Uit de radio vloeien de eerste berichten van de dag de kamer binnen. Scherpe, vochtige noordenwind en een dichtbewolkte hemel staan ons te wachten. En dan kijken wij elkaar geschrokken aan: de oorlog is losgebarsten. Vannacht hebben Britse en Amerikaanse gevechtsvliegtuigen, blinkende wonderen van de spitstechnologie, de eerste 'chirurgische ingreep' op Bagdad uitgevoerd. Het nieuwste eufemisme om de internationale oorlogswet te ontduiken. Een retorische pervertering van het medische taalgebruik. Bagdad als een kwaadaardig gezwel dat uit het wereldlichaam weggesneden moet worden. Dat heeft het cleane gezondheidsteam van de westerse wereld beslist. Artsen zonder grenzen. De Wetenschap als een nieuwe Bijbel. God with US, Allah is een woestijnrat. Een heelhuids teruggekeerde piloot veegt het zweet van zijn voorhoofd en krijgt een microfoon onder de neus geduwd: hoe was het? De wetenschap gaat over in esthetiek: It was like the movies. De stad was verlicht als een kerstboom, het was net de gekleurde ballen eraf schieten. De werkelijkheid is een film, film en televisie zijn de werkelijkheid. In de oertijd van Vietnam verscheen op het huiskamerscherm nog een glimp van de ware oorlog, maar de beschaafde wereld raakte in paniek bij het zien van haar eigen met bloed bespatte moordenaarsgezicht. Er is voor gezorgd dat zoiets niet meer gebeurt. Altijd oorlog, maar nooit meer de waarheid over de oorlog.

Paul de Wispelaere [Romanschrijver, essayist]

Er was (eens) een vrouw in Bagdad

Een moeder van zes

Was zij

Nee ze leeft nog

Maar sinds de kinderen

Die ze allen democratisch zog gaf

Sinds hun bevrijde bloed

Dat door hun arabesken vloeide

Kleien fleurt in besmeurde sterren en strepen

Is ze niet langer een gekke weduwe maar ook

Kinderloos

En doolt ze met vreemde honden

Huilend

Door straten waar haar kinderen

School liepen

Soldaatje speelden

Martelaar werden

Mustafa Kör [Schrijver, dichter]

"Olie", zegt men. Oliedom zegt men ook. Dat wil zeggen: te stom om voor de duivel te dansen. Dat is taal en taal is misverstand en misverstand is oorlog, oliedomme oorlog. De kiezer heeft altijd gelijk, zegt men ook. "Democratie", zegt men. Dat is een Griekse erfenis, zoals de tragedie. Zoals de Iraakse tragedie waarin een zoon zijn vader wreekt. Dat is taal. En taal schiet altijd te kort.

Bart Koubaa [Schrijver]Nog maar eens oude woorden voor het imperialisme van alle tijden: de Britse aanvoerder Calgacus over de Romeinse agressie in 84 n.C.

"Men probeert aan hun arrogante houding te ontkomen met onderdanigheid en bescheidenheid. Vergeefs. Zij zijn de rovers van de wereld en nu zij alles hebben verwoest en er geen land meer overblijft, doorzoeken ze de zee. Is hun vijand rijk, zij zijn hebzuchtig; is hun vijand arm, zij zijn heerszuchtig.

Noch het Oosten noch het Westen wist hen te verzadigen. Van alle volkeren zijn zij de enigen die met eenzelfde hartstocht rijkdom en armoe najagen. Roven, moorden, plunderen noemen zij valselijk heerschappij, en laten zij een woestenij na, dan noemen zij dat vrede."

Uit: Tacitus, Het leven van Agricola.

Patrick Lateur [Dichter, vertaler]Everybody happy?

Ongevraagd zingt de schepping een bisnummer.

Mengeling van sublimiteit en tederheid, en nog

een isotoop of twee.

You talking to me?

Lichte kernen relatief makkelijk tot fusie te brengen,

de zwakke wet van de grote aantallen,

olie,

gas,

zware trucks en bommenwerpers,

dit zijn de woorden: wierook en vervoering,

dankuwel, voor gelijk welke onnavolgbare bewijskracht.

Jan Lauwereyns [Dichter]Dit is het uur - no knife, no bomb - golf van vuur: het regent scherven, ledematen

Stilte rilt boven de schedelvelden

Van Dzershinsk, Najaf tot Nyamata; wolkenvloten verzamelen het azuur van Afghanistan

En de wind walst door de wereld - spookmarionetten

Zwarte Navo

Jij plant rode bomen voor de dood

Hangt het licht ondersteboven (je kunt de loopgraven ruiken)

Vaderland van de kapotte huizen, kerken en moskeeën in elkaar geboord,

Graven die verborgen worden voor de dood,

Het levende huilen van een kind dat zonder honger nooit zal eten,

Dit vaderland ligt weggestorven achter een verweesde grenspaal

Waarover wie niet oplet, struikelt

Mijn hart scheurt en het duizelt

Zwarte Navo

Hangt zijn vliegers in de lucht

En toeslaan moet hij nu

Maar mijn stem staat gekeeld in een lied overeind

Een moord is een moord is een moord

Peeters / Holvoet-Hanssen [Muzikant Elvis Peeters en dichter Peter Holvoet-Hanssen]

De stilte is onnatuurlijk. Het nieuws zou gepaard moeten gaan met geschreeuw en het kapotscheuren van kleren, denkt Joyce. Lawaai! Luide kreten en gillen. Iets! Alles behalve deze stilte die op je afkomt en die niet eens aan jouw mouw hoeft te trekken om op te vallen. Maar Sisi's dood is ook niet natuurlijk. Dus misschien is stilte wel de beste manier om om haar te rouwen.

[...]

De flatscreen tv voor de vrouwen staat aan, maar het geluid is uitgeschakeld. Er is een soap bezig. Amerikaans waarschijnlijk. Onmogelijk mooie, blonde vrouwen met volumineus haar en mannen met afgetrainde lichamen en woeste ogen bewegen over het beeld. Niemand kijkt ernaar.

"Wie heeft haar gevonden?", vraagt Efe. Eindelijk. Ze slaat haar benen over elkaar. Wanneer ze haar linkerenkel op haar rechterknie schuift, klinkt het roetsjen van haar nylon legging verscheurend hard in de stilte.

Chika Unigwe [Schrijfster]In zijn laatste State of the Union verklaarde George Bush dat hij maar een miniem deeltje van de dertigduizend extra's die hij vorig jaar over een muur van protest Irak binnentrapte, zal terugtrekken. Ze hebben immers resultaten opgeleverd die niemand zich toen had kunnen voorstellen, aldus de president. Inderdaad: het voorstellingsvermogen werd steeds heviger op de proef gesteld en lijkt minder controleerbaar doch versterkt uit de strijd te komen. Een recent onderzoek toont dat Bush en de zijnen in de twee jaar na hun eerste inval in Irak, negenhonderd vijfendertig publieke valse verklaringen voortbrachten. Daar is wat fantasie voor nodig.

Vijfendertig procent van de Irakezen kampt intussen met psychische problemen. Het moet hun waanbeelden steeds meer moeite kosten de realiteit te overtreffen. Veel Irakveteranen, of de lichaamsdelen die daarvan overblijven, gaan thuis, na terugkeer, met een wapen slapen, bedreigen hun gezinsleden ermee of stoppen een loop in de eigen mond. Op fantasie hoeven ze zich nauwelijks te beroepen. Herinneringen volstaan.

Toch laat oorlog fantasten rijkelijk bloesemen. Ook Iraakse terreurorganisaties geven blijk van een steeds groteskere verbeeldingskracht. Geestelijk gehandicapte vrouwen naar een vogelmarkt sturen, hen volk laten lokken met de kreet "Vo-gels! Vogels te koop!" en hen dan vanop een afstand met een telefoon tot ontploffing brengen: je moet er maar opkomen. Ja, zo wordt de fantasie telkens tot meer vindingrijkheid gedwongen. Verder wist de president nog mee te delen dat geduld een schone deugd is.

Annelies Verbeke [Schrijfster]

Er was eens een man die door een wesp gestoken werd. Vlak in zijn edele delen.

Dus gooide de man een staaf dynamiet in de bijenkorf van de buren. Dat luchtte op.

De man hield bovendien van honing. Hij zakte in zijn tuinstoel neer (de benen wijd wegens de wespensteek) en wachtte met gesperde mond tot het kleverige spul over de tuinmuur kwam gespoten. Dat viel tegen. Kleven deed het goedje wel, maar het was helrood en 't smaakte een beetje raar. En het bleef maar spuiten!

De man stuurde zijn zoontjes de tuinmuur over. Dat paar bijen die de ontploffing hadden overleefd vlogen de kereltjes aan en prikten waar ze hen maar raken konden. En zoals dat met honingbijen gaat, lieten ze hun angels in het vel zitten; ze overleden aan hun verwondingen.

Een eigenwijs neefje kwam aangedraafd, een prentenboek onder de arm, om de man het verschil tussen wespen en bijen te verklaren. Oompje gaf hem een draai om de oren en spoelde het boek door het toilet.

Een buurjongen die op de fiets voorbijreed en om der zoontjes' rode bulten lachte, werd in het tuinhok opgesloten. Dat joch wist vast meer over imkeren dan hij liet uitschijnen. De man propte een tuinslang diep in de strot van het baasje en bleef pompen tot het kereltje dood neerzeeg. Dan richtte de man de tuinslang op zichzelf, en waste zich helemaal schoon. Zie je wel, zo'n beetje water kan helemaal geen kwaad!

Dat er intussen op het dak een nieuwe generatie solitaire wespen in het ei zat, kon de man niet deren. Volgend jaar trekt iemand anders in het huis in. Laat die maar de 436.846 liter rode honing opruimen; laat die maar zelf het venijnige nieuwe wespengebroed van zijn kloten slaan.

Paul Verhaeghen [Schrijver]In ons stadje in de Midwest, midden tussen de maïsvelden die zich honderden kilometers in alle richtingen uitstrekken, is er een kruidenierswinkel die uitgebaat wordt door Mohammed, een gewezen onderwijzer uit Irak. We gaan er vaak boodschappen doen, mijn vrouw oefent haar Arabisch graag met hem. Mohammed is in de late jaren 1990 naar hier gekomen, gevlucht voor de terreur van Saddam. Nu ziet hij hoe zijn adoptieland zijn geboorteland heeft aangevallen en vernietigd.

Onlangs waren we op bezoek bij Mohammed. Hij is onze beste bron van betrouwbare informatie over Irak, vijf naar na de invasie. Hij heeft nu elf leden van zijn uitgebreide familie in de oorlog verloren. Zijn neef heeft de Amerikaanse gevangenschap overleefd. Zijn broer is onlangs een verschrikkelijke en totaal zinloze dood gestorven. Ik vroeg Mohammed wat hij vindt van de strijd die Amerika nu in zijn greep heeft, de verkiezingen domineert en eindelijk het geweten van het hart van het land uitdaagt. Ik vroeg hem wat volgens hem de beste weg was, de uitweg uit het moeras dat we ginds hebben geschapen.

In zijn kosmopolitische, Midden-Oosters en nu Midwestern klinkende Engels antwoordde hij: "De Amerikanen moeten weggaan, hoe vlugger hoe beter. Het geeft niet hoe. Hun vertrek kan de situatie alleen maar verbeteren. Irak heeft zichzelf vijfduizend jaar lang bestuurd. Het kan dat opnieuw doen, zonder lessen in natiebouwen."

De meeste mensen in ons stadje zijn het nu eens met onze vriend. De meeste mensen in de staat Illinois en volgens verscheidene peilingen de meerderheid in de rest van dit ongelooflijk diverse land geven hem gelijk. En ik denk dat volgende november de meeste van onze verkozenen in Washington dat ook zullen doen. Als ik gelijk heb, zal de volgende keer dat wij Mohammed begroeten ons salam aleikum oprechter zijn.

Richard Powers [Amerikaans schrijver]

Info

'Berichten aan de Bevolking' is een initiatief van Het Beschrijf, i.s.m. BRussels Tribunal.

Een aantal auteurs van deze teksten treedt aan op een Literaire Wake op woensdag 19 maart 2008, om 20 uur, in Literatuurhuis Passa Porta, A. Dansaertstraat 46, 1000 Brussel.

www.passaporta.be De beelden bij deze 'Berichten aan de bevolking' komen uit het fotoboek 'Baghdad Calling' van fotojournalist Geert van Kesteren over Iraakse vluchtelingen dat zopas verscheen. Van Kesteren vertrok in 1998 voor het eerst naar Irak en in 2003 naar Bagdad. In 2004 verscheen van hem het internationaal geprezen boek 'Why Mister, Why?' over de waanzin van de oorlog in Irak.

www.baghdadcalling.nl

Geert van Kesteren

Baghdad Calling

Episode Publishers, Rotterdam, 388 p., 25 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234