Zaterdag 24/10/2020

Beppe Grillo, de wekker van de Italiaanse politiek

Een bekende comedian en niet een aanslag of een aardbeving belooft de Italiaanse burgemeestersverkiezingen te beheersen. Dat denkt Anne Branbergen, Italië-expert, journalist en schrijfster van de boeken 'Italië na de zomer' (2007) en 'Silvio' (2010, samen met Martin Simek). Ze woont al bijna dertig jaar in Italië.

Vanavond zal blijken of de Italiaanse comedian Beppe Grillo het toch al wankele evenwicht tussen de technische regering-Monti en de mokkende oude politiek doorbreekt. De tweede ronde van de burgemeestersverkiezingen zou zijn 'bestorming van de Bastille' worden, had Grillo voorspeld, en de peilingen gaven hem gelijk. Maar Italië kreeg het afgelopen weekend een bomaanslag op een middelbare school en een grote aardbeving voor de kiezen. Daarmee kan het schaakbord zijn veranderd.

Mensapen
Veruit het beste commentaar op de 'plotse' opkomst van comedian Beppe Grillo (63) kwam een week geleden van het tv-programma Gli Sgommati, 'De rubberen maskers', op de commerciële zender Sky. Te zien was de openingsscène van Kubricks A Space Odyssey, met de belangrijkste Italiaanse politici van dit moment als scharrelende mensapen op planeet aarde. De president van de republiek, de drie leiders van rechts, midden en links, de technische interim-premier Mario Monti, het scharrelt allemaal vredig door elkaar in harige apenpakjes.

Dan begint de dreunende muziek. Bam-bam-bam-bam-bam, Also sprach Zarathustra van Richard Strauss. De politici in de apenpakjes kijken angstig omhoog, het heelal in. Wat gebeurt er? De muziek zwelt aan. De apen stoten angstkreten uit. Een verschrikkelijke donderslag en een oerschreeuw. De gigantische grijze krullenkop van Beppe Grillo vult het heelal, brullend, zoals hij al dertig jaar vanaf het podium de Italianen toebrult. Een nieuwe mensheid is geboren en de mannen in de apenpakjes hadden niets in de gaten.

Beppe Grillo is niet nieuw. Hij doet al dertig jaar wat hij nog steeds doet: provoceren, mensen wakker schudden, dingen scherp verwoorden en de politieke klasse belachelijk maken. Het werk van een goede comedian kortom, en dat is hij dan ook.

Het verschil met comedians in Amerika, Engeland, Nederland of Vlaanderen is dat Beppe Grillo jaren lang zo'n beetje de enige in Italië was die durfde te zeggen waar het op stond. Om die reden werd hij in 1986 van de Italiaanse televisie verbannen. Hij had in een zaterdagavondshow op Rai Uno, de christelijke familiezender van de publieke omroep, een grap gemaakt over de toen oppermachtige socialist Bettino Craxi. De grap ging over stelen. Zes jaar later zou tijdens het steekpenningenschandaal blijken dat het helemaal geen grap was. Maar Grillo mocht niet meer op tv, nooit meer, ondanks - of misschien juist wel vanwege - zijn altijd torenhoge kijkcijfers.

Vanaf toen heeft Beppe Grillo de situatie in eigen hand genomen. Zijn shows in sporthallen, op pleinen, in parken en in stadions waren altijd uitverkocht. Hij verzameldeper optreden makkelijk een publiek van tienduizend mensen. 'Naar Beppe gaan' werd een soort revolutionair statement voor de angstige Italianen, die gewend zijn aan mondje dicht, buigen voor de macht en stilletjes de eigen zaakjes regelen.

Beppe Grillo zei gewoon onomwonden waar het op stond, vaak met voorspellende waarde. Omdat hij van huis uit boekhouder is, kan hij ook aardig rekenen. Hij kondigde het financiële schandaal van de multinational Parmalat, waarvan duizenden kleine Italiaanse spaarders de dupe werden, al jaren van te voren aan. Overdag was Grillo bijna altijd te vinden in de een of andere rechtbank, waar hij door deze of gene machthebber was aangeklaagd. 's Avonds zette hij de zalen, pleinen en sporthallen in vlam, alles op eigen kosten en eigen kracht.

In 2005 verkoos het Amerikaanse blad Time hem tot 'European Hero of the Year'. Italië werd op dat moment weer eens geregeerd door Silvio Berlusconi, en Time prees Grillo's moed om "in een land waar censuur heerst onbevreesd zijn stem te laten horen". Dat was ook het jaar waarin Grillo een beetje een goeroe begon te worden.

'Rot op'-dag
Grillo had een blog opgericht waarop mensen actief mochten meedenken, initiatieven ontwikkelen, voorstellen doen. Een spontane politieke blog-partij voor wereldverbeteraars, idealisten en kleine strijders die het moeilijk hadden in het corrupte Italië van de vriendjespolitiek en van het 'beter één vogel in de hand dan tien in de lucht'.

Grillo begon ook kleine zaaltjes met zijn blog-publiek toe te spreken - onbezoldigd. Men vrat hem op. 'Eindelijk een man die ons begrijpt!' Zijn blog werd meteen een van de tien best bezochte ter wereld, en Grillo liep zich het vuur uit de sloffen. "Ik weet ook wel dat de helft van mijn blogpubliek bestaat uit halvegaren die om half drie 's nachts een wanhoopskreet van dertien hoog uit een buitenwijk de wereld in sturen", zei hij na zo'n avond in een zaaltje tegen mij, de Nederlandse journaliste, die hem volgde voor een portret. "Maar je moet de mensen toch hoop geven."

Jaren gingen voorbij en Beppe Grillo's publiek groeide uit tot een heuse partij, nog altijd volstrekt genegeerd door de 'officiële' politiek. In 2007 organiseerde hij zijn 'V-day' (Vaffanculo-dag, ofwel 'Rot-mijn-reet-op'-dag), en wist binnen een paar uur 350.000 handtekeningen te verzamelen voor zijn wetsvoorstel om parlementariërs die in het hoogste beroep waren veroordeeld de toegang tot het parlement te verbieden. Het voorstel werd zwijgend in ontvangst genomen en verdween in een la van het parlement, waar het nog steeds stof ligt te verzamelen.

Het kon niet anders dat Beppe Grillo's Movimento Cinque Stelle ('Vijfsterrenbeweging') uiteindelijk zou uitgroeien tot een bedreiging voor de gevestigde orde, die hem tot de dag van vandaag krampachtig probeert te negeren. Italiaanse politici kunnen hem niet luchten of zien, van links tot rechts. Hij heeft de spelregels veranderd zonder dat ze het in de gaten hadden. Grillo wil maar één ding: alle politici naar huis, een nieuwe start. Ze wilden nooit naar hem luisteren en nu kan het te laat zijn, tenzij de tragische gebeurtenissen van het afgelopen weekend de burgemeesterverkiezingen als een voetzoeker in het natte gras zullen doen eindigen.

Terwijl de buitenlandse cameraploegen al klaar stonden om Grillo's triomf in Parma te filmen, ging zaterdagochtend een bom af voor een middelbare school in het zuidelijke Brindisi, waarbij een zestienjarige leerlinge stierf en vijf anderen zwaargewond naar het ziekenhuis werden gebracht. Dader onbekend, motief ook. En in de nacht van zaterdag op zondag werd het gebied Emilia-Romagna in Midden-Italië getroffen door een zware aardbeving van 6 op de schaal van Richter, met nog eens zes doden en 50 gewonden. Daarmee is de aandacht wel een beetje afgeleid van Grillo's bestorming van de Bastille.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234