Zondag 20/09/2020

InterviewJan Van der Borg

Bent u een dikke egoïst als u nog op reis vertrekt? ‘Wacht toch maar een jaartje’

Beeld AFP

Bent u een dikke egoïst als u nog op reis vertrekt naar het buitenland of zijn er verzachtende omstandigheden? Toerismeprof Jan Van der Borg over de spreidstand van het toerisme: ‘De kantjes worden er overal lustig afgelopen om de zomer te redden.”

“Toeristische reizen zijn echt niet aan de orde”, zegt viroloog Marc Van Ranst. Hoewel de grenzen van de meeste Europese landen op 15 juni opengingen en België intussen een kader heeft uitgewerkt, zorgen een aantal Covid-heropflakkeringen voor ongerustheid. Toerisme-expert Jan Van der Borg (Ca’ Fiori Universiteit/KU Leuven), die woont en werkt in Venetië, moet eveneens vaststellen: “Het is veel te snel gegaan.”

Nochtans lijkt het de ideale timing om eens naar Venetië te trekken. Hebt u het daar al ooit zo rustig geweten in deze periode?

Van der Borg: “Neen, al is het natuurlijk ook niet meer zo rustig als tijdens de crisis, toen deze regio als rode zone gold. De kanttekening is volgens mij wel dat de kans om een besmetting op te lopen net door de social distancing-maatregelen aanwezig is op doorgaans kalmere plekken. De vele smalle steegjes en de rijen voor de waterbussen, restaurants of musea maken het toch risicovol, ondanks het feit dat er minder mensen zijn.”

“Het is dus een trade-off die mensen zelf moeten maken. Aan de ene kant zal je Venetië nooit meer zo kunnen zien, maar aan de andere kant is het vanuit gezondheidsperspectief niet verantwoord.”

Pakken regio’s of steden de heropstart op een doordachte manier aan?

“Ik heb het gevoel dat ze eigenlijk maar wat doen. De exitstrategieën waren wereldwijd sowieso al heel erg rommelig. Binnen de toeristische sector, waar ‘vrijheid blijheid’ altijd al een belangrijke slogan is geweest, ligt dat nog veel ingewikkelder. Alles op voorhand moeten plannen en constant die nochtans uiterst belangrijke social distancing wikken en wegen, dat doet de lol afnemen.

“De kantjes worden er in toeristische gebieden lustig afgelopen om toch maar de zomer te redden. Alle begrip voor de moeilijke situatie, maar er ligt geen echt plan klaar. Kijk naar Portugal, dat simpelweg zei: ‘Wij zijn Covid-vrij, dus kom maar terug.’ Met als gevolg dat hele wijken weer in lockdown zijn moeten gaan. De grote afwezigheid van Europa in dat verhaal, stelt me enorm teleur.

Jan van der Borg is hoogleraar 'economie van het toerisme' aan de universiteit van Venetië en Leuven.Beeld Jan van der Borg

“Landen versturen bovendien erg verwarrende informatie naar hun ‘reizigersbassin’, de mensen die met de auto binnenrijden of diegene die zo suf zijn om nog met het vliegtuig te reizen. Ik heb zelf nog moeten reizen voor het werk, en kreeg aan de grens een soort pamfletje in de auto geduwd. Omdat het op papier staat, is ons geweten plots schoon? Neen toch. In de herfst gaan we hier de tol voor betalen.”

Moeten toeristen dan nog wel vertrekken? Een plaatselijke heropflakkering is niet te voorspellen.

“Zelf heb ik weleens Vlaamse vrienden die bellen om te vragen of het wel veilig is in Noord-Italië en dan raad ik aan om toch maar een jaartje over te slaan en de tijd te nemen om bijvoorbeeld eens een kunststad in eigen land te bezoeken. Anderzijds: die vragen kreeg ik vroeger nooit. Dat wil dus wel zeggen dat er een groeiende verantwoordelijkheidszin is, en dat mensen voorzichtiger zijn geworden in het zoeken naar een bestemming. Dat stemt me ergens optimistisch.

“Er mag ook best wat begrip zijn voor mensen die na deze intense periode nood hebben aan een pauze, vind ik. Er bestaat zoiets als het ‘recht op vakantie’. Toch vind ik dat we in deze uitzonderlijke omstandigheden aan zulke rechten moeten durven tornen. We weten dat toeristen een belangrijk vehikel zijn om ziektes te verspreiden, dat staat gewoon als een paal boven water.”

A youth jumps into the sea near Magaluf Beach in Calvia on the Spanish island of Mallorca on July 8, 2020. - The Balearic Islands are expecting a wave of tourists from the United Kingdom in the coming days as a 14-day quarantine requirement is due to be lifted ahead of the weekend. More than 18 million British tourists visited Spain last year, accounting for more than a fifth of the overall total of nearly 84 million visitors, figures from the National Institute of Statistics show. (Photo by JAIME REINA / AFP)Beeld AFP

Als we niet reizen, tekenen we misschien wel een ander doodsvonnis: de toeristische belangen in sommige landen zijn gigantisch.

“In bepaalde streken in Portugal, Spanje, Griekenland of Kroatië is toerisme inderdaad goed voor 20 à 30 procent van het bruto product. Op jaarbasis spreekt men nu al over een verlies van 40 à 45 procent van de werkgelegenheid in de toerismesector, en je ziet dat ondernemers in die gebieden alles op alles zetten om de verliezen te beperken. Het is een bijzonder moeilijke situatie.”

Recent voorspelde de Wereldtoerismeorganisatie van de Verenigde Naties nog dat het aantal toeristen wereldwijd zou gaan verdubbelen tegen 2030. Gaat deze crisis daar iets aan veranderen?

“Zolang er geen algemeen beschikbaar vaccin is, waait dit niet over. Maar als de oplossing er is, zullen we ons snel weer op dat groeipad bevinden. Toerisme blijft een van de belangrijkste peilers van de wereldeconomie. Die groei is op zichzelf ook niet slecht, als ze maar samengaat met meer bewustzijn, kwaliteit en veiligheid.”

Is dit een gouden kans voor de sector om zichzelf heruit te vinden?

“Dit momentum mogen we niet verliezen. We moeten beseffen dat het soort geïmproviseerde reisjes van anderhalve dag naar Granada met een lowbudgetmaatschappij een te grote collectieve kost draagt. De klimaatproblematiek heeft dat inzicht niet kunnen doorduwen, deze gezondheidssituatie misschien wel.

“Ik heb effectief de indruk dat er binnen de sector nu minder vraag is naar die massale manier van reizen en wel naar verantwoord maatwerk. Vooral kleinere toeristische bedrijven blinken uit in dat aanbod. In die zin is het wel jammer dat juist de grote spelers zoals KLM of Lufthansa, die hard aan het lobbyen zijn, de meeste steun krijgen vanuit nationale overheden.”

Het San Marco-plein in Venetië eind juni. Geen 'overtoerisme', maar echt rustig is het ook niet.Beeld REUTERS
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234