Woensdag 25/11/2020

Ben Hamidou

'Ik vertegenwoordig alleen mezelf, ik ben niemands spreekbuis. Veel jongeren identificeren zich soms met ons theatermakers, maar als dat positief is, waarom niet?'

'Maroxellois' en daar is hij trots op

Omdat hij van Marokkaanse origine is maar nauwelijks zes maanden oud al in Brussel aankwam, noemt Ben Hamidou zichzelf een Maroxellois, en als komiek hangt hij daar nu ook een cabaretvoorstelling op Some Like It Zot aan op. Eerder liet Hamidou zich al opmerken met de productie Gembloux, over de vergeten Marokkaanse soldaten die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Wallonië het leven lieten, en bij uitbreiding over de absurditeit van oorlog.

De Hamidous, afkomstig uit Benisidel, een berbers bergdorp in de regio Nador, trok naar Algerije toen ze de bui van de Rifoorlog (1921-1926) zag hangen. Van daar ging zijn vader eerst naar Frankrijk, maar door de Frans-Algerijnse oorlog (1954-1962) was het daar voor iemand met een bruin vel heel ongezond. Dus reisde Hamidou père door naar België. Hij vestigde zich in Molenbeek, waar destijds welgeteld twee Marokkaanse families woonden. Vader Hamidou was schilder-behanger, sprak goed Frans en kreeg een job bij Philips, waarna hij de rest van de familie liet overkomen.

"Het was in de jaren zestig dat ik het platte land heb leren kennen dat het mijne is geworden", zegt Ben. Met slechts twee kinderen waren de Hamidous naar Maghrebijnse normen een klein gezin. Telkens Ben op het stadhuis of op school formulieren moest invullen, werd hem gevraagd of de rest van de familie in een ongeval was omgekomen.

Zijn ouders gingen vroeg uit elkaar en aan zijn vader heeft hij heel mooie herinneringen. Hij beschrijft hem als een grappig iemand, die graag lachte en een zeer open geest had. Een gecultiveerd man, die niet gestudeerd had, tenzij dan aan de universiteit van het leven. Ben werd opgevoed in een geest van tolerantie. Van huis uit kreeg hij mee dat een godsdienst voor zijn belever een persoonlijke weldaad moet zijn en hem niet mag knechten.

Zelf is hij nog altijd pratikerend moslim, maar zijn zoontje gaat naar een katholieke school omdat, zo vindt hij, concentratiescholen getto's zijn. De kleine Hamidou volgt dus katholiek godsdienstonderwijs en overvalt zijn papa soms met vragen als: 'Waarom hangt Jezus bij ons niet aan het kruis?' Zo doet hij ook zijn opa, een traditioneel en diepgelovig man, de wenkbrauwen fronsen als hij loopt te zingen: "Le Seigneur nous a donné ... Il est né, le divin Enfant et Jésus va nous sauver."

Een ander iemand met wie Ben Hamidou een innige band had en die voor een groot deel zijn persoonlijkheid vormde en kleurde, was zijn grootmoeder. De vrouw is 109 geworden en heeft zowat alle oorlogen van de twintigste eeuw meegemaakt. Het maakte dat ze een filosofische natuur ontwikkelde. Die heeft ze aan haar kleinzoon doorgegeven, inclusief haar ironische en relativerende kijk op het leven.

Nadat zijn vader overleden was, zorgde zij voor structuur in Bens leven. Na de secundaire school wenkte het conservatorium omdat mensen aan het lachen brengen hem de max leek. Zijn grootmoeder zag die keuze niet zitten. Haar laconieke advies was: "Kijk naar je oom, hij maakt iedereen aan het lachen en hij staat aan de dop." Om haar te plezieren ging hij voor sociaal assistent studeren, enkel omdat het hem de kortste en makkelijkste opleiding leek, maar in het tweede jaar gaf hij er de brui aan. Datzelfde jaar ging hij met vakantie naar Tunesië en verbleef hij naast een Club Med. Een animator had zijn been gebroken en de chef de village vroeg hem in te springen. Ben zei ja en bleef vier jaar. Tunesië, Marokko, de Canarische eilanden: iedere avond spektakel. Bij zijn terugkeer wist hij alvast wat hij de rest van zijn leven wilde doen.

Dat werd dus sketches schrijven, les volgen bij Claude Semal aan de cabaretschool Les Ateliers Chanson en optreden in kleine cafétheaters met stand-up, improvisaties en Frans chanson. Naarmate het voor hem begon te lopen kwamen daar engagementen bij in het Théâtre de la Place in Luik, het Broccoli Théâtre, de Ligue d'Improvisation Belge, de Compagnie des Nouveaux Disparus... Hij zette ook zelfstandige producties op in grote zalen zoals het Paleis voor Schone Kunsten of het Koninklijk Circus.

Wie het als theatermaker wil maken, moet hard werken. Als Maghrebijn wellicht nog iets harder. "Wij geloven sterk in het lot, de mektoub, maar de mektoub kun je ook uitlokken. Als je bij de telefoon blijft zitten, gebeurt er zelden iets."

Die uitspraak typeert Hamidou, want ze geeft aan hoe hij in twee culturen staat en zich daar zeer goed bij voelt. De humor die hij brengt, weerspiegelt die dubbele identiteit: "Van de kant van mijn ouders ben ik berber, maar ik heb altijd hier gewoond. Dus is mijn cultuur Belgisch, Anglosaksisch, Arabisch. Ik eet lasagne, semoul en spruitjes. Mijn cultuur is een mix, mijn humor is dat ook. Ik hou van Chaplin, Laurel en Hardy, Buster Keaton en Monty Python. Aan de andere kant is er de Maghrebijnse humor, die meer mondeling is, verhalend en met woordspelingen werkt. Die kruidige mix, dat ben ik."

Theater maken is voor Hamidou een vorm van sociaal engagement en een daad van burgerzin. Vandaar zijn keuze om in Molenbeek te blijven en met zijn vzw Smoners de wijken in te trekken en jeugdateliers te organiseren. Het is zijn manier om de mensen te raken, het ijs tussen de gemeenschappen te breken, vooroordelen en stereotypen als abject te ontmaskeren.

Waar hij vooral voor bedankt, is de rol van Arabe de service. Hij wil zich niet voor de kar laten spannen van politici die naar de allochtone gemeenschap toestappen met eenmalige evenementen, die even efficiënt zijn als een pleister voor een terminale patiënt. Het bedreigendst aan het leven in gemeenschappen als Molenbeek vindt Hamidou dat ze culturele getto's dreigen te worden. Hij spreekt van het semoul-merguez-fenomeen, omdat de jongeren slechts dat voorgeschoteld krijgen en opgroeien in een monocultuur. De openheid naar andere culturen moet vroeg beginnen en daarin speelt de school een cruciale rol.

Hij huivert bij de proporties die het extremisme aanneemt. "Extremisme is een vorm van fascisme. Het denken van de mensen wordt erdoor vergiftigd en ze verliezen elke zin voor proportie. Dat moet je bestrijden, uit welke hoek het ook komt. Daarom was ik aanwezig op de joodse herdenkingsplechtigheid in Anderlecht, daarom neem ik deel aan manifestaties van progressieve joden. De meeste allochtonen zijn vredelievend, slechts enkelen vinden mij dan een verrader. Ik neem die verantwoordelijkheid, ik verloochen mijn engagement als mens en artiest niet. Deel uitmaken van een gemeenschap betekent voor mij het gevoel hebben dat je ergens bijhoort. Natuurlijk heb ik dat gevoel. Maar dat sluit niet uit dat ik een menselijke reflex heb als ik zie hoe in Soedan, Bosnië of Palestina andere mensen onrecht wordt aangedaan. Mijn origine belet me niet een burger van dit land te zijn, en voor alles een wereldburger." Zolang de Hamidous van deze wereld in een of andere Brusselse wijk een kerel met een jachtgeweer op hen zien afstappen die hen verwelkomt met "Bougnoul, dégagez!", is er nog werk aan de winkel.

Maroxelleries, morgen om 23 uur, Ship of Fools, Akenkaai, Brussel. In december herneemt de KVS Gembloux. Vandaag op Some Like it Zot: De Onderneming met Marius, Fanny, César - la trilogie, in het Frans, 18 uur, Akenkaai: Male and Female, 19 uur, Filmmuseum; Tg Monk, De presidentes, 20.30 uur, Kaaitheaterstudio's, Ontroerend Goed, Porror Trilogy, in het Engels, 23 uur, Ship of Fools; The Party, 23 uur, Akenkaai. Info en tickets: www.komediefestival.be of 02/201.59.59.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234