Dinsdag 15/06/2021

Bemind of gehaat

Connie Palmen onderhield vier jaar een liefdesrelatie met Ischa Meijer. Toen de journalist in 1995 overleed aan een hartaanval, dacht de schrijfster: boek! Inmiddels ligt het in de winkels, in hoge stapels. Via gedoseerde interviews, opvallende advertenties, grote affiches en dertig signeersessies wordt I.M. aan de man gebracht. Een peiling van de hype.

Toine de Graaf

Een zaterdagmiddag in het winkelhart van Roermond, Nederlands Limburg. Voor oosterse tapijten is er nauwelijks belangstelling. Maar bij de buurman, die in boeken handelt, staan de klanten bijkans op straat. Een lange rij slingert zich naar de tafel waar tussen hoge stapels de 'Spice Girl van de Nederlandse literatuur' heeft plaatsgenomen.

Connie Palmen, die al jaren in Amsterdam woont, speelt een thuiswedstrijd. Het kloosterdorp Sint-Odiliënberg, waar ze in 1955 geboren werd, ligt een steenworp hiervandaan. De schrijfster begroet oude bekenden uitbundig in de zangerige streektaal. Haar oudste broer, die in de boekwinkel werkt, ziet het tevreden aan. De taferelen komen hem bekend voor. "Bij de vorige boeken was het ook gezellig druk," meldt Pierre Palmen. "Al kun je het niet vergelijken met Amsterdam. Daar signeerde ze op de verschijningsdatum in twee uur 500 exemplaren van I.M."

De Limburgse bewonderaars trekken zich weinig aan van de in azijn gedoopte pennen van het Nederlandse columnistengilde. Weinig stukjesschrijver hebben zich weten te onttrekken aan de huidige signeerwoede van 'La Palmen'. Jan Blokker vergeleek de handtekeningenjagers al met gelovigen die de hostie komen halen. Sylvain Ephimenco suggereerde dat de lezers in de lange rijen alsnog de ontmoeting willen ruiken waarbij Ischa Meijer en Connie Palmen het in hun broek deden. "Je kunt ook," zo vervolgde hij, "terwijl je met een turbovulpen wordt afgewerkt, in de diepte achter de netvliezen van de treurige auteur naarstig naar een restje rouw en verdriet gaan zoeken."

"Voor Henriëtte," schrijft ze in een boek van de stapel. Tevreden verlaat Henriëtte de winkel. Ze woont in Utrecht, maar komt uit Sint-Odiliënberg. "Ik was toevallig bij mijn moeder. Ik ken Connie Palmen niet echt. Ik ken haar van de zijlijn, zoals iedereen in het dorp elkaar kent. Ik wilde even uit de grauwe massa treden en zeggen dat ik enorm geniet van het werk. Maar zoiets zeg ik ook tegen John Irving: 'Schrijf nog maar een kleine honderd jaar verder, dan heb ik een leuke vrije tijd.'"

Het haar zit nog hetzelfde. Maar het gelaat telt meer groeven dan bij de eerste hype, nu zeven jaar geleden. De eerste druk van haar debuutroman De wetten was in drie weken uitverkocht. In totaal gingen 200.000 boeken over de toonbank. De kritieken waren lovend, de interviews niet te tellen. Journalisten werden op slag verliefd op de meisjesachtige vrouw met het piekerige haar. De liefde van de allerbeste werd beantwoord: Ischa Meijer. "Voor Ischa, die ik moest ontmoeten, dat wist ik," schreef ze na het radio-interview dat hij met haar had in zijn exemplaar van De wetten.

Deze keer blijft de omgang met de pers beperkt. "I.M. is een persoonlijk boek over een emotioneel onderwerp," heet het bij uitgeverij Prometheus. "Ze wil daar niet voortdurend over praten." Ze verscheen één keer op de Nederlandse televisie. Voor Vlaanderen moet het optreden in Leuven Centraal volstaan. De Amsterdamse krant Het Parool, waaraan Ischa Meijer verbonden was als columnist, won bij de schrijvende pers. Hoofdredacteur Matthijs van Nieuwkerk kwam haar persoonlijk interviewen. In België viel de keus op Humo. "Voor Guy," laat ze tussen twee handtekeningen door weten. "Ja, voor Guy."

Sommige kranten hopen nog stiekem op een interview met 'Ponnie Kammen', een bijnaam die ze dankt aan haar handelskenmerk. "Er is een toezegging gedaan," zegt Adriaan de Boer van de Volkskrant. "We mogen haar over enkele weken interviewen." Het onderwerp van alle aandacht ontkent ten stelligste, pen in de hand. "Ik doe geen interviews meer."

In het land van herkomst is de teleurstelling groot. "Ook ons verzoek is afgewezen," zegt Adri Gorissen van De Limburger. "Connie zou het te moeilijk vinden om steeds te moeten praten over I.M. Ik vind het heel vervelend. Een half jaar terug hebben we het ook al geprobeerd. Toen luidde het dat ze nog bezig was met het boek. We hebben niet erg veel succes. Normaal gesproken zou je zeggen: ze komt uit Limburg, dus we zullen wel een streepje voor hebben. Maar zo werkt het kennelijk niet bij haar. Ze heeft het ook niet nodig, als je kijkt naar het hele circus en de hype die gecreëerd wordt. Iedereen wil het boek hebben, nog afgezien van de vraag of men het gaat lezen. Het móet in de boekenkast staan."

Weekblad Elsevier heeft een binnenlandredacteur naar Roermond gestuurd. Hij houdt zich bescheiden op tussen de boeken en grijpt nu en dan naar zijn notitieblok. Voor de reis heeft hij keurig gebeld met de uitgever om toestemming te vragen voor zijn aanwezigheid. De weduwe van de brutaalste journalist die Nederland ooit heeft voortgebracht overval je niet met je komst. De voorwaarde is even dwingend als voorspelbaar: "Géén interview."

"Voor Mylène," met handtekening. De ouders van Mylène hebben een passend cadeau voor hun dochter, die binnenkort in Antwerpen afstudeert in de tropische geneeskunde. Ze hebben in één moeite door hun eigen exemplaren van De wetten, De vriendschap en I.M. laten signeren. De reis vanuit Weert is beloond. "We zijn nooit eerder in de gelegenheid geweest om de boeken van Connie Palmen te laten signeren," laat vader weten. "Voor ons is dat waardevol. Een handtekening maakt het leuker, het is een herinnering aan de schrijfster." Thuis staan gesigneerde eerste drukken in de kast van onder anderen Hella Haase, Maarten 't Hart en Hugo Claus. "Maar we hebben bijvoorbeeld ook een gesigneerde langspeelplaat van Guy Béart," valt moeder bij.

Na Roermond heeft Connie Palmen nog ruim 25 boekhandels voor de boeg. De meeste hebben de eerste druk ruim ingeslagen, zoals Scholtens Wristers in Groningen, waar 800 exemplaren zijn besteld. Verschillende boekhandelaren zijn tot hun spijt niet opgenomen in de campagne. Hier en daar hoopt men op een verlenging van 'Circus Palmen', zoals in Eindhoven. "De uitgever heeft ons gevraagd nog een paar voorkeursdata op te geven," zegt men bij boekhandel Van Piere. "Er komt mogelijk een extra tournee." Maar niet als het aan Connie Palmen ligt. "Ik denk dat het een zoethoudertje is. Omdat ik weinig interviews doe, heb ik tegen mijn uitgever gezegd: 'Ik doe wat meer signeersessies.' Maar eind maart houd ik er echt mee op."

De aard van de kritieken lijkt de boekhandels niet te deren. Werd De wetten in 1991 nog met oorverdovend gejuich ontvangen, met I.M ligt het anders. Het boek lijkt het lot te volgen van Ischa Meijer, die tijdens zijn leven werd bemind òf gehaat maar altijd bekeken, gelezen en beluisterd. Aan de ene kant zijn er de bezwaren om literaire redenen. Anderzijds is er de ergernis over de wijze waarop de dood van Meijer te gelde wordt gemaakt.

De kritiek laat Connie Palmen niet koud. De positieve recensies omarmt ze, zoals die van collega-schrijfster Doeschka Meijsing. "Die vond ik heel mooi, van die schat. Ik was echt tot tranen geroerd." Van de afwijzende recensies kwam vooral de paginagrote beschouwing in NRC Handelsblad, waarin haar wordt verweten enkel te willen drijven op de aandacht en bewondering van het publiek, aan als een mokerslag. "Ik heb het helemaal gelezen, gisteravond in bed. Het slot vond ik heel hard. Maar het gaat niet over het boek. Het is een psychoanalyse." Een enkele recensie bleef ongelezen, zoals die van dichter Tom van Deel. "Daarvan heb ik alleen de eerste zin gezien: 'Het is geen onverdeeld genoegen om het nieuwe boek van Connie Palmen te lezen'. Ik dacht: dàt vind ik nou ook van jouw recensie."

De binnenlandredacteur biedt troost. Terwijl enkele lezers op hun beurt wachten, ontvouwt hij een vleiende analyse ("Nog beter dan De vriendschap"). Palmen veert op. "Dat vind ik heel leuk om te horen."

Voor Trees." Bewonderaars genoeg, onder wie haar moeder. Trots als een pauw beent mamma Palmen door de winkel. De klant die meent dat ze hier thuis is, wordt luidkeels terechtgewezen: "Ik ben de moeder!" Met een boodschappenlijstje en vijf exemplaren voegt ze zich bij haar dochter. Trees wordt slechts een van de gelukkigen. Voor mevrouw Hendriks is er ook een boek, en voor nog drie anderen. "O, nog even afrekenen," zingt het tussen de stapels. "Da's heel belangrijk!" Op de achtergrond kijkt een zwartharige vrouw met zwartomrande ogen aandachtig toe.

De signeersessie loopt ten einde. Zo'n 300 exemplaren van 'de roman over de liefde en de dood' zijn gesigneerd en wel over de toonbank gegaan. Signeren is bandwerk, bekent Connie Palmen. "Af en toe vraagt men een citaatje uit mijn werk, een one-liner. Bijvoorbeeld 'Voor Altijd Nooit Meer'." Ze moet niet denken aan een eigen internetsite. Marcel Möring mag dan met zijn lezers communiceren via e-mail, voor Connie Palmen is dat een brug te ver. "Ik weet niet eens hoe ik zou moeten 'internetten'. Bij een signeersessie beperkt de conversatie zich tot 'Tini met ie of met y?' Dat kan ik nog net aan."

De vrouw met het zwarte haar stapt als laatste op de schrijfster toe. Zonder boek. De twee praten even, waarna de klant de winkel weer verlaat zoals ze gekomen is: zonder handtekening. Het blijkt een lotgenote. "Vandaag is het vier maanden geleden dat mijn man overleed. Ik kom net van zijn graf. Ik wilde haar even zien. Vorige week heb ik het boek gekocht. Ik lees de laatste tijd veel over dood en rouwverwerking. Maar aan I.M. heb ik niks gehad. Een vriendin van mij wier echtgenoot ook is overleden was tot tranen geroerd. Connie Palmen is natuurlijk schrijfster, maar ik zou nooit zoveel intimiteiten prijsgeven over mijn man. Ik heb haar een tijdje geobserveerd en even gesproken. Ik kan mij nu wel iets voorstellen bij dat verhaal in NRC Handelsblad. Ze lijkt uit op publieke aandacht. Ik denk dat ze het maar bij dit boek moet laten. Een handtekening? Nee, een handtekening van haar zegt mij niks."

Connie Palmen is meer dood dan levend. Achthonderd boeken in twee dagen hebben hun tol geëist. Met stramme ledematen verrijst ze van haar zetel. "Ik heb spierpijn in mijn schouder van het signeren." Een paar dagen rust zal haar goed doen, waarna de hype weer kan worden opgepakt. "De media maken de hype. Ik maak boeken, geen hypes. Maar het is een stormloop en een ongekend succes. Ook voor wie het betreft: mij dus en de uitgever. De eerste druk van 100.000 exemplaren is uitgeleverd aan de boekhandels. De tweede druk, 75.000 exemplaren, ligt klaar."

(Foto Gerrit Op de Beeck)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234