Maandag 23/11/2020

AchtergrondZiekenhuizen

Belgische ziekenhuizen stevenen af op 2 miljard euro verlies: ‘Financiering staat op instorten’

Marc Noppen van het UZ Brussel: ‘Laat de complexiteit een oplossing niet in de weg staan, zodat deze crisis toch nog iets positiefs oplevert.’Beeld UZ Brussel

De financiële situatie van de Belgische ziekenhuizen was voor de coronacrisis al erg kwetsbaar. En nu schat Belfius de impact van Covid-19 ook nog eens op ruim 2 miljard euro. ‘Dit systeem is niet langer houdbaar.’

De financiële marges van de ziekenhuizen zijn historisch al erg laag. Op een omzet van 16,1 miljard euro, werd in 2019 slechts een bedrijfsresultaat van 76,7 miljoen euro (0,48 procent) opgetekend. Een flinterdunne marge dus. Een op de drie ziekenhuizen in ons land vertoonde zelfs een tekort.

Tegen die achtergrond moesten de ziekenhuizen dan het gevecht met de coronapandemie aangaan. Een ongelijke strijd, zo blijkt. Het aantal opnames in de eerste jaarhelft lag globaal op 59 procent van het normale aantal, terwijl het aantal consultaties in de Belgische ziekenhuizen op minder dan de helft (43 procent) bleef steken. Dat betekent dus minder erelonen voor de artsen en minder omzet uit farmacieproducten, beide belangrijke inkomstenbronnen voor de sector. Ook andere inkomsten, zoals de opbrengst van de parking of de cafetaria, smolten weg. 

Beeld DM

Wouter De Ploey, CEO van ZNA: “Het is nog wat te vroeg om de volledige financiële impact van corona te kennen. Wij hadden meer kosten door bijvoorbeeld extra beschermingsmateriaal, een hogere patiënt-nurse ratio – tot dubbel zoveel verpleegkundigen nodig per covidpatiënt – en aanpassingen van infrastructuur. Daarnaast daalden de inkomsten. In de eerste golf legde de overheid de niet-dringende zorg volledig stil. In de tweede golf is die sterk teruggeschroefd. Concreet betekent dat minder ingrepen, dus ook minder inkomsten uit honoraria, medicijnen en supplementen.” 

Ook Marc Noppen, CEO van het UZ Brussel, heeft nog geen zicht op de eindbalans. “Het is momenteel koffiedik kijken naar het eindresultaat. Wij hebben onze begroting voor volgend jaar voor het eerst in jaren met een licht verlies opgesteld. Maar we leveren niet in op het vlak van investeringen.”

In totaal kunnen de verliezen oplopen tot ruim 2 miljard euro op een omzet van 20 miljard euro, zegt Veronique Goossens, hoofdeconoom bij Belfius.Beeld Wouter Van Vooren

Voor heel 2020 maakte Belfius een voorzichtige prognose, op basis van een steekproef bij vijftien algemene en zes universitaire ziekenhuizen en een extrapolatie van de eerste golf. De omzet van de ziekenhuizen, die vorig jaar nog met 5 procent steeg, zou dit jaar met 8 tot 10,4 procent dalen. Tegenover een winstmarge van 0,48 procent in 2019, stevent men nu af op een verliesmarge tussen 5,6 en 11,2 procent van de omzet. 

Het ruime verschil in die marge is te verklaren door het verschil in de zwaarte van de tweede golf. Deze is zwaarder dan de eerste golf, waardoor de financiële impact logischerwijs ook forser zal zijn. In totaal zouden de verliezen dus kunnen oplopen tot ruim 2 miljard euro op een omzet van 20 miljard euro, zegt Veronique Goossens, hoofdeconoom bij Belfius. De ziekenhuizen zullen voor dit uitzonderlijke coronajaar wel kunnen rekenen op extra compensaties van de overheid, maar het is nog niet duidelijk of dit zal volstaan om alle verliezen te dekken. “Een aantal inkomsten zijn niet gegarandeerd”, zegt Marc Noppen. “We hebben voorschotten gekregen, maar dat is niet verworven. Die mag je dus niet zomaar bij je resultaten zetten. Wij zijn gelukkig structureel gezond.”

Kwetsbare plekken

Allicht pas in 2023 zullen de ziekenhuizen het volledige plaatje kunnen maken van wat deze pandemie hen heeft gekost, in puur economische termen. Toch tekenen zich al enkele zekerheden af. De coronacrisis duidt aan dat het financieringssysteem op het einde van zijn krachten is. Ook Margot Cloet, van koepelorganisatie Zorgnet-Icuro, maakt die bedenking. “Het huis van de ziekenhuisfinanciering staat op instorten. Deze crisis heeft in alle scherpte de kwetsbare plekken uitvergroot van het systeem.” Cloet zegt dat de jarenlange vraag naar een fundamentele redesign van het systeem niet langer kan genegeerd worden. “Tot nu toe is het van overheidswege gebleven bij oplapwerk hier en daar. Ook nu tijdens de crisis blijft het bij een waaier aan uiteenlopende eenmalige maatregelen om de pijnpunten in het systeem op korte termijn op te vangen. Aan de fundamenten is voorlopig niet geraakt”. 

Margot Cloet van Zorgnet-Icuro: 'Het huis van de ziekenhuisfinanciering staat op instorten.'Beeld BELGA

In theorie kan een ziekenhuis, net zoals een gewoon bedrijf, failliet gaan. In de praktijk loopt het zo’n vaart niet. Ook al omdat de financiering een kluwen is van achtergestelde uitkeringen via het RIZIV of de overheid. Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke erkent dat het financieringssysteem van de ziekenhuizen “uiterst fragiel en moeilijk aanstuurbaar” is. Hij merkt op dat er in het regeerakkoord veel aandacht is voor de hervorming ervan, maar laat nog niet in zijn kaarten kijken. “Ik ben liever iemand die pragmatisch aankondigt en radicaal uitvoert”, klinkt het. 

De herstructurering van de ziekenhuisfinanciering is een oud zeer. Ook voormalig minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) beet er haar tanden op stuk. De contouren voor een herziening zijn er intussen wel al. Zo werken ziekenhuizen meer en meer samen. Dat moet leiden tot meer geïntegreerde zorg, waarbij niet elk ziekenhuis nog alles aanbiedt. Als elk ziekenhuis iedere behandeling wil aanbieden, moet er immers overal geïnvesteerd worden in personeel, toestellen en infrastructuur. Meer samenwerking tussen ziekenhuizen betekent wel dat de patiënt minder vrijheid heeft in zijn keuze, omdat het aanbod niet op het niveau van het individuele ziekenhuis, maar op het netwerkniveau zit. Die moeilijke oefening moeten de ziekenhuizen onderling wel nog maken. Ook hierbij kan de coronafactuur een rol spelen. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234