Dinsdag 29/09/2020

Belgische professor vond oudste westerse kaart

'Mogelijk was het een soort identiteitsbewijs'

Brussel / Montpellier

Eigen berichtgeving

Wilfried Eetezonne

Twee jaar onderzoek was ervoor nodig, maar nu is de Belgische professor Griekse geschiedenis Thierry Van Compernolle honderd procent zeker. Op de scherf die hij in 2003 vond bij opgravingen in het Zuid-Italiaanse Soleto, staat de oudste kaart van de westerse beschaving. De kaart dateert van de vijfde eeuw voor Christus en toont de kustlijn van de Italiaanse hak, de streek van Apulië.

"We wisten uit de klassieke teksten over het bestaan van kaarten in de Griekse oudheid, maar de kaarten zelf hadden we nog niet ontdekt, omdat ze vaak op materialen werden gemaakt die de tand des tijds niet doorstaan hebben", zegt professor Van Compernolle, die verbonden is aan het Centre d'Etude et de Recherche sur les Civilisations Antiques de la Mediterranée van de universiteit van Montpellier. "In de klassieke oudheid studeerde men cartografie aan de grote scholen in steden als Athene en Alexandrië, maar tot nu toe dachten we dat dit louter wetenschappelijk was en dat die kennis niet verspreid werd. Dit document werpt een ander licht op de zaak."

Begin jaren negentig begon Van Compernolle aan de opgravingen, aanvankelijk voor de ULB, van een Messapische stad bij Soleto die in de negende eeuw voor Christus werd vernield door de Romeinen. De scherf met daarop de kaart, die niet veel groter is dan een postzegel, werd aangetroffen in een woning.

"Het fragment is compleet en vormt geen onderdeel van een groter geheel", weet Van Compernolle. Op de kaart staan dertien plaatsnamen in het Messapisch, onder andere van nog bestaande plaatsen als Otranto, Soleto, Ugento en Leuca, het huidige Santa Maria di Leuca. De Taraszee en de Golf van Taranto worden aangeduid met golvende lijntjes. Omdat het nemen van stalen onmogelijk was, werd met elektronische microscopen en de bestudering van de Messapische taal de authenticiteit vastgesteld. "Er zijn maar zeshonderd geleerden die die taal beheersen", aldus Van Compernolle. "Een grap is vrijwel uitgesloten."

De toponiemen zijn in het Oudgrieks geschreven, maar het zijn de Messapische plaatsnamen. De Messapiërs waren een Balkanvolk dat in de bronstijd de Apulische streek ging bevolken en later vooral met de Grieken contact zocht.

Wie de kaart gemaakt heeft, is een vraag voor verdere studie, maar alvast wordt uitgesloten dat het om een militaire kaart gaat. "Daarvoor zijn de plaatsnamen niet volledig geschreven", aldus Van Compernolle. "Mogelijk gaat het om een soort identiteitsbewijs, om te tonen waar men vandaan kwam. De stad Soleto staat niet helemaal in het centrum van de kaart. Dat is geen toeval. In elk geval had de maker gestudeerd."

De plaatsen staan op de kaart aangeduid met punten, net zoals op moderne kaarten. Van Compernolle: "We weten uit teksten dat men aan het einde van de vijfde eeuw op schematische wijze gebieden heeft getekend met een stok in het zand. Wie dan een stad aanduidt, drukt met de stok in het zand. Op deze kaart is het dus geen abstractie. Het is mogelijk dat deze maker zoiets heeft gezien en dat gekopieerd heeft."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234