Dinsdag 04/10/2022

GetuigenissenMuzikanten over hun geld

Belgische muzikanten verklappen hun gages: ‘In België krijgt amper 5 à 10 procent een waardig maandloon bij elkaar gespeeld’

Jazzgroep Nordmann, met bassist Dries Geussens (tweede van rechts). 'Onze plaat 'In Velvet' heeft ongeveer 5.000 euro opgebracht.'  Beeld Tobi Jonson
Jazzgroep Nordmann, met bassist Dries Geussens (tweede van rechts). 'Onze plaat 'In Velvet' heeft ongeveer 5.000 euro opgebracht.'Beeld Tobi Jonson

Hoe groot zijn de omzet van de rock en het budget van de roll nog na corona? Waarmee betalen onze muzikanten anno 2022 voor hun 10 procent duurdere winkelkarren? Hoeveel verdienen Vlaamse bands nog aan optredens, platenverkoop, auteursrechten en streaming, en is dat genoeg om hun vrolijk de pan uit rijzende energiefactuur te betalen? En wat is het debiet van de subsidieslurf? Wij spraken met de portefeuille van drie Belgische muzikanten.

Frederick Vandromme

Drummer A.: ‘Een plaat opnemen kost ons 100.000 euro’

Onze eerste interviewee getuigt liever anoniem. Net als seksuele en politieke perversies blijft geld een hardnekkig taboe, en dus wil A. op deze bladzijden alleen onder een schuilnaam over zijn inkomsten en uitgaven getuigen. Opdat u zich er toch een beeld bij kunt vormen: A. drumt al jaren bij één van de grootste bands van het land – misschien wel dé grootste. Rond de eeuwwisseling scoorde hij de ene hit na de andere, hij woont in Gent, en sinds enkele jaren zoekt hij een nieuwe creatieve uitlaatklep.

Je leeft intussen al heel lang voor de volle 100 procent van de muziek.

Drummer A.: “Ongeveer een kwarteeuw. Ik heb geluk gehad. Mijn eigen groep is niet zó lang geleden doorgebroken, maar ik heb er altijd andere dingen naast kunnen doen. Ik neem songs op voor anderen, produceer platen voor anderen en geef les. Ik heb geen masterplan, maar ik ben al blij als ik van muziek mijn leven kan maken.”

Vanuit die filosofie: heb je ook al meegespeeld op platen waar je zelf nooit naar zou luisteren?

Drummer A.: “Uiteraard. Vaak, zelfs. Lange tijd vertegenwoordigde dat zelfs het gros van mijn inkomen. Ik vind dat niet erg – in elke job moet je dingen tegen je zin doen. En ‘tegen je zin’ is in dit geval ook relatief: het gaat nog altijd over muziek, wat voor mij nog altijd aanvoelt als één grote hobby.”

Heb je in zo’n geval ooit geëist dat ze je naam niet aan de lijst van medewerkers zouden toevoegen?

Drummer A.: “Nee! Als mensen je boeken en betalen, is dat vaak net om met je ‘bekende naam’ te kunnen uitpakken. Dan is het flauw en over de top om te zeggen: ‘Ik wil niet met jullie geassocieerd worden.’ Er zijn collega’s die dat vragen – iedereen doet wat hij wil – maar ik vind het van weinig respect getuigen.”

Hoeveel verdien je per optreden van je eigen groep – je ‘hoofdberoep’, dus?

Drummer A.: “Op Belgische en Nederlandse festivals vragen we nu tussen de 20.000 en 70.000 euro, afhankelijk van de capaciteit en het soort festival. Die 70.000 is wel nog maar twee keer voorgekomen. Voor een clubshow elders in Europa krijgen we soms maar 3.000 euro, daaraan houden we letterlijk geen cent over. Ook al omdat we alle grote kosten zelf dragen, en omdat onze manager 20 procent krijgt van alles wat binnenkomt.”

Neem nu die 70.000 euro: hoe verdelen jullie die onder de groepsleden?

Drummer A.: “We hebben een systeem uitgebouwd waarmee we een vast inkomen voor onszelf én het voortbestaan van de band garanderen. Die 70.000 euro gaat in de groepskas, de rekening van onze besloten vennootschap. Elk groepslid factureert, als zelfstandige, apart aan die bv. Op die manier keren we onszelf een maandloon uit. Als we bijvoorbeeld een nieuwe plaat uit hebben en vaak optreden, is dat 5.000 euro per lid per maand. Bruto, natuurlijk. In luwere periodes gaat het over pakweg 2.500 per maand.”

”Een groot deel van de gage blijft dus op onze gezamenlijke rekening staan. Die vangt alle onverwachte kosten op en is een vangnet voor wanneer het minder goed gaat.”

Hoeveel kost het jullie om een plaat op te nemen?

Drummer A.: “Om en bij de 100.000 euro. Daarvoor nemen we wel op in een prachtige omgeving en studio in het buitenland, met een uitstekende producer. Pas op, ook die 100.000 euro komt uit onze groepskas.”

Heb je besparingstips voor beginnende muzikanten?

Drummer A.: “Wij huren al lang geen tourbussen meer: dat kost belachelijk veel, wat er tijdens een tournee behoorlijk inhakt. We hebben onze eigen bestelwagen gekocht en nemen alleen het hoogstnodige mee: een lichttechnicus, een geluidstechnicus en een tourmanager die ook roadie is. Van spectaculaire decorstukken hoeven wij het gelukkig niet te hebben.”

“We kiezen ook nooit voor dure hotels. Meestal slapen we op tournee voor 69 euro per kamer per nacht.”

null Beeld Lukas Verstraete
Beeld Lukas Verstraete

Werk je ook vaak voor film en televisie? Reclamejingles, soundtracks enzovoort?

Drummer A.: “Natuurlijk. Met mijn groep heb ik zelfs ooit een spot ingespeeld voor Vodafone in Duitsland: die is uiteindelijk nooit uitgezonden, maar we werden wel betaald.”

“Soms componeer ik die soundtracks zelf. Dan onderhandel ik vooraf over een gage: 2.000 euro voor een week werk, bijvoorbeeld. Maar de druk ligt wel hoog. Meestal bellen ze op maandag en zeggen ze erbij dat ze het vorige dinsdag al hadden moeten krijgen.” (lachje)

“Voor jingles en songs die ik niet zelf geschreven heb, word ik gewoon geboekt als sessiemuzikant. Dat kost dan 350 euro voor drie uur van mijn tijd: de vaste prijs in de sector, tegenwoordig. De laatste jaren is dat tarief fel gezakt. Door de slechte platenverkoop, wellicht, maar ook omdat de markt wat verzadigd is: er zijn veel nieuwe, jonge muzikanten die, omdat ze gewoon heel graag willen werken, soms onder de prijs gaan.”

Krijg je ook auteursrechten uitbetaald voor de muziek die je componeerde voor de begin- en eindtitels van een tv-programma?

Drummer A.: “Ja, maar rijk word je daar niet van. Ik heb bijvoorbeeld de muziek geschreven van een programma dat nog altijd dagelijks op tv komt, maar per jaar levert dat niet meer dan 200 à 300 euro op – als het al zoveel is. Dan is het voordeliger om een single één keer per week op de radio te krijgen.”

Er wordt online vaak gezeurd over de cultuursubsidies. Heb je zelf ook al aan de slurf gehangen?

Drummer A.: “Ja. De subsidiewereld is groot, hè. Er zijn subsidies voor beginnende groepen die niet genoeg geld hebben om een plaat op te nemen, en voor gevestigde bands die in het buitenland touren – zij worden gezien als een cultureel exportproduct. Van 2.500 tot 7.500 euro voor een hele tournee: ver raak je daar niet mee, maar het is mooi meegenomen. Je moet ter verantwoording wel een goed doordacht plan kunnen voorleggen.

”Wel mooi: toen we nog subsidies kregen, liet ons management zijn commissie op niet-winstgevende shows in het buitenland gewoon vallen, wat andere managements of boekers niet doen.”

Koop je ook muziekinstrumenten als belegging?

Drummer A.: “Zeker. Gitaren en keyboards kunnen héél goede investeringen zijn. Als je bijvoorbeeld een Gibson uit ’59 in perfecte staat voor weinig geld op de kop kunt tikken, heb je meteen een pensioenplan. Niet normaal: sommige mensen kopen zo’n instrument voor 50.000 euro van je over.”

“Ik heb een paar instrumenten gekocht met dat scenario in mijn achterhoofd, ja. Maar nooit alleen als investering: ik hou ook van de klank.”

Alles bij elkaar genomen boer je goed.

Drummer A: (twijfelt) “Ik zou mijn inkomen vergelijken met dat van een goeie zelfstandige. Ik heb er een huis van kunnen kopen en mijn dochter naar school en naar de universiteit kunnen sturen. Dat laatste was altijd mijn grootste bekommernis: véél belangrijker dan de romantiek van het muzikantenbestaan was voor mij de garantie dat ik mijn dochter kon laten studeren.”

“Dat is gelukt, dus ik mag niet klagen. Maar ik heb geen decadente luxe of groot fortuin. Als je een plaat hebt gemaakt die een beetje succesvol was, denken mensen: die is binnen. Zelfs mijn eigen schoonbroer leefde in die veronderstelling, ontdekte ik onlangs. (lacht) Maar dat is dus een misverstand.”

Dries Geusens (Nordmann): ‘Bonje over 150 euro’

Dries Geusens is bassist bij de jazz-’n-rollgroep Nordmann, zilver op Humo’s Rock Rally 2014 en met In Velvet verantwoordelijk voor een van de beste vijf platen van 2020. Maar wat stellen die adelbrieven voor in de wereld van de harde valuta?

Dries Geusens: “Ken je die mop? ‘Hoe noem je iemand die met een auto vol duur materiaal 200 kilometer rijdt om ergens 100.000 noten te gaan spelen en daarmee 50 euro verdient? Een jazzmuzikant.’ (lacht) Dat ligt dichter bij de waarheid dan ik zou willen.”

Je probeert wel van je muziek te leven.

Geusens: “Ja. En dat lukt ook, maar voorlopig heb ik nog geen volwaardig inkomen. In België krijgt amper 5 à 10 procent van alle muzikanten een waardig maandloon bij elkaar gespeeld, schat ik. Ofwel: een inkomen vergelijkbaar met dat van een ‘normale’ job. En van die kleine groep werken de meesten in het ‘commerciële’ circuit.”

null Beeld Lukas Verstraete
Beeld Lukas Verstraete

Hoeveel hou jij over per concert?

Geusens: “Ik speel de meeste concerten met Nordmann, dat bestaat uit vijf muzikanten, en we nemen altijd een geluidsman mee. Soms ook een lichtman. Elk van ons krijgt nu per concert 250 à 300 euro bruto. Dat is niet veel, maar ook niet niets. We hebben de voorbije jaren natuurlijk al een beetje naam gemaakt. Een beginnende groep krijgt veel minder.”

“Van dat bedrag gaat natuurlijk de helft af, en je moet dingen als benzine meerekenen. Als ik 10 concerten per maand heb, kom ik redelijk rond – maar zoveel heb ik er natuurlijk lang niet elke maand.”

Hoe vul je dat inkomen aan?

Geusens: “Ik doe de mixing voor een aantal mensen, hier en daar een andere kleine opdracht, en onlangs heb ik een workshop gegeven: 350 euro bruto voor een hele dag. Thuis werk ik vooral aan mijn eigen, grotendeels elektronische muziek. Daarvoor word ik uiteraard niet betaald, en het vraagt veel tijd en energie, maar misschien levert het over een paar jaar wel iets op?”

Optredens niet meegerekend: hoeveel heeft Nordmann overgehouden aan In Velvet, jullie in 2020 overal bejubelde derde plaat?

Geusens: “Alles inbegrepen – platenverkoop, auteursrechten, streaming – was dat in totaal ongeveer 5.000 euro. Dat is geen schat, maar we mogen niet klagen.”

Hoeveel kost het jullie om een nieuwe plaat op te nemen?

Geusens: “Ongeveer 15.000 euro. De vorige plaat financiert de nieuwe dus voor ongeveer een derde: dat valt mee. De rest komt uit onze spaarpot.”

Hoeveel verdien je aan de platen die jullie na een concert aan de merchandisestand verkopen?

Geusens: (rekent uit) “We hebben onlangs zelf een pakket van 105 lp’s en 70 cd’s gekocht. Kostprijs: 2.365 euro. Voor de lp’s vragen we ongeveer 25 euro: zodra we er 92 hebben verkocht, zijn we uit de kosten. Alleen de laatste 13 exemplaren zorgen voor winst. We verdienen er trouwens meer aan op kleinere festivals. De grotere eisen een groter percentage van de winst, maar daar krijgen we natuurlijk ook wel een groter podium.”

Is het ooit gebeurd dat een promotor of organisator jullie gage niet wilde betalen?

Geusens: (denkt na) “Voor zover ik me herinner: één keer, met één van mijn andere groepen. Het was een funky caféconcert, en het ging over ongeveer 150 euro. Om één of andere reden deden ze daar moeilijk over. We zijn toen aan de bar blijven plakken tot ze, omdat ze zelf al lang naar huis wilden, niet anders konden dan ons dat bedrag te geven.”

Word je soms betaald met zwart geld?

Geusens: “Niet meer. Met bands in het cafécircuit zal dat vaker gebeuren: handje contantje, geen bewijs, gemakkelijk verdiend. Ik ben intussen een professional, en dan gaat dat niet meer. Ooit hoop ik namelijk met pensioen te gaan. Als ik nu iets níét aangeef, of er geen sociale rechten op betaal, zal ik later minder geld krijgen.”

“Of stel, een zatlap rijdt me ’s nachts van de baan: al mijn materiaal naar de kloten! Als ik op dat moment niet ingeschreven ben, en dus officieel niet aan het werk ben, ben ik niet verzekerd. Dan zit ik zwaar in de problemen. Zwartwerk: ik vind het gewoon dom.”

Neem je soms opdrachten aan die je niet leuk vindt, maar die wel goed betalen?

Geusens: “Niet meer. Ik merk dat ik er gewoon niet gelukkig van word. En mijn lief merkt dat ook.”

Dries Geusens: ‘Opvallend veel moeizaam aan de weg timmerende muzikanten hebben een partner die wél een stevig inkomen heeft.'
 Beeld Patrick Blomme
Dries Geusens: ‘Opvallend veel moeizaam aan de weg timmerende muzikanten hebben een partner die wél een stevig inkomen heeft.'Beeld Patrick Blomme

Hoe praat je daar met haar over? Is de keuze tussen ‘één rotklusje, maar zo kunnen we deze zomer wel op vakantie’ en ‘geen van beide’ niet snel gemaakt?

Geusens: (lacht) “Zo extreem is het gelukkig nog nooit geweest.”

“Nu je het over lieven hebt: voor zover ik het kan inschatten, hebben opvallend veel moeizaam aan de weg timmerende muzikanten een partner die wél een stevig inkomen heeft.”

‘Een privémecenas with benefits’, zoals Jelle Denturck het omschrijft.

Geusens: “Mijn vriendin heeft een zware job, dat is zeker. Maar omdat ik vaak thuis ben, sparen we ook geld uit aan naschoolse opvang en zo.”

“Geld is superbelangrijk, maar het is ook niet álles. We wonen ook nog altijd in Vlaanderen, één van de welvarendste regio’s ter wereld: we hebben een sociaal vangnet. En nee, grote, zotte reizen kunnen we ons niet veroorloven, maar dat is voor mij geen noodzaak.”

Mattias De Craene, je collega bij Nordmann, postte onlangs een overzicht van zijn concerten op Facebook. Omdat daar een paar slordigheden in stonden, excuseerde hij zich later: ‘Wegens besparingen in de sector moet ik nu echt alles zelf en nog sneller doen. Fuck my life.’

Geusens: (lacht) “Sociale media zijn soms lastig, hè. Het is heel belangrijk dat je aandacht besteedt aan die kanalen, maar voor een muzikant blijkt het vaak heel moeilijk om dat góéd te doen.”

(blaast) “Ik weet één ding: als ik talent had om mezelf te verkopen, was ik waarschijnlijk geen muzikant geworden.”

Jelle Denturck (DIRK.): ‘We vragen slechts 15 euro voor een sjaal!’

Jelle Denturck is zanger-gitarist bij DIRK., brons op Humo’s Rock Rally 2016 en gedurende lockdowns allerhande in almaar meer huiskamers te horen met een rist catchy singles. Hoeveel verdient een band op de rand van de doorbraak?

De Vlaming praat niet graag over zijn geld, en de Vlaamse muzikant nog minder. Frank Vander linden van De Mens zei: ‘Ik sta niet graag stil bij wat ik verdien. Als het te veel blijkt te zijn, voel ik me daar slecht bij. Als het te weinig is ook.’ Herkenbaar?

Jelle Denturck: “Ik zou het niet weten, ik heb nog nooit te veel verdiend. En als ik te weinig verdien, weet ik weer waarom ik het doe. Ik maak muziek omdat het een roeping is. Omdat het richting aan mijn leven geeft. Niet omdat er per se centen op mijn rekening moeten komen.”

Muziek is niet je hoofdberoep: je werkt nog drie dagen per week in een motiondesignstudio.

Denturck: “Een animatiestudio, zeg maar. DIRK. is een bijverdienste. Sinds een jaar of twee hou ik zo’n 500 à 600 euro per maand over aan de band. De eerste zes, zeven jaar hebben we alles gratis gedaan.”

Werk je, om de rekeningen te betalen, soms mee aan een plaat waarvan je vooraf weet dat je ze niet goed zult vinden?

Denturck: “Nee! Ik heb in de muziek maar één doel: spelen wat ik wil spelen. Ik neem me koppig voor om daar koppig in te blijven.”

”Ik snap dat andere muzikanten daar anders over denken. De allereerste drummer van DIRK., Ruben Vanhoutte, is uit de band gestapt omdat hij meer werk had als sessiedrummer bij Faces on TV en Noémie Wolfs. Nu drumt hij ook bij Tamino en IBE. Hij leeft fulltime van de muziek, fantastisch! De keerzijde is: hij speelt nu muziek waarin hij als muzikant niet wordt uitgedaagd. En dat zou ik niet kunnen. Het leven is zo kort – waarom zou ik muziek maken die ik zelf niet goed vind?”

Om de energiefactuur te kunnen betalen, dus.

Denturck: “Oké, maar het is niet gezond om financieel afhankelijk te zijn van je creativiteit. Liever dan in de studio of op het podium toegevingen te moeten doen, combineer ik de muziek met een absolute kakjob die er niets mee te maken heeft.”

Jelle Denturck van DIRK.  Beeld Guy Kokken
Jelle Denturck van DIRK.Beeld Guy Kokken

Onze muziek zou beter klinken met een extra groepslid, maar dan moeten we de pot over nóg meer mensen verdelen, dus laat maar: heb je dat ooit gedacht?

Denturck: (lacht) “Nee. Vier bandleden volstaan. Ik heb ooit comedy en cabaret gedaan: dat was gemakkelijker, want dan mocht ik de hele gage houden. Ik kon er zelfs van leven.”

“Ik snap de vraag wel. Een paar jaar terug vroeg Wouter Deprez me: ‘Jelle, waarom speel jij eigenlijk in een band? Daar kun je toch nooit iets mee verdienen?!’ (lacht) Hij weet waarover hij praat: hij speelde ooit op een blauwe maandag bij Het Zesde Metaal, denk ik.”

Ken je goede huis-tuin-en-keukentrucjes om de kosten te drukken?

Denturck: “Zo veel mogelijk zelf doen. Dat ik al ons artwork zelf heb ontworpen, heeft de band al een paar duizend euro bespaard. Het beheer van onze social media: idem. Onze duurste plaat kostte 5.000 euro – dat is níéts. Sommige bands hebben een budget van 50.000 euro voor een nieuwe plaat. Ik snap zelfs niet waarom. Wat doen die dan, twee noten per dag inspelen?”

“Onze derde plaat, waar we nu aan werken, wordt wel wat duurder: 15.000 euro. Omdat we voelen dat de tijd rijp is om meer te investeren. We hebben dit keer bijvoorbeeld wél een ontwerper ingehuurd. En we betalen voor betere audio.”

Fans die na een concert merchandise kopen, zeggen vaak: ‘We doen dit om onze favoriete artiest te steunen.’ Op die fiets: welke producten moeten ze kopen om jullie het meest te steunen?

Denturck: “Aan kledij houden we meer over dan aan vinyl. Vinyl is duur in productie, een deel van de opbrengst moet naar het label... Wij hebben T-shirts, truien en sjaals! Een sjaal kost 15 euro, een trui ongeveer 30: megaschappelijk! Daarvan gaat ongeveer een derde naar ons.”

“Soms komen andere muzikanten klagen dat we onder de marktprijs verkopen: ‘15 euro voor een sjaal is belachelijk weinig, dude.’ Maar ik vind het net leuk als het democratisch blijft.”

“Onze merch heeft het trouwens enorm goed gedaan deze zomer: overal uitverkocht.”

Heb je veel extracurriculaire activiteiten in de muziek?

Denturck: “Ik heb al een paar podcasts opgenomen. Eén voor het muziekplatform VI.BE, uit sympathie: die betaalde niet goed. En één voor Unizo: niet interessant, wel goed aan verdiend. We spreken dan over een paar honderd euro.”

Ken je Vlaamse artiesten die geld vragen voor een handtekening? En heb je het zelf ooit overwogen?

Denturck: (blaast) “Geld vragen voor een handtekening?! Ik kan er met mijn verstand niet bij. Wat een verwerpelijke praktijk. Ik weet dat sommige schlagerzangers het doen, ja. Je ziet het vaker op comic- en fantasybeurzen, zoals FACTS. Amerikaanse C-acteurs die naar hier vliegen met één bedoeling: per handtekening 80 euro cashen.”

”Bekend zijn om het bekend zijn is ongezond voor muzikanten. Schopenhauer zei het al: ‘Succes en rijkdom zijn als zeewater. Hoe meer je ervan drinkt, hoe meer dorst je krijgt.’ Blijf ervan weg, het is niet interessant.”

© HUMO

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234